Εγκληματικότητα: Εμείς και τα… αμερικανάκια!

Του Strange Attractor

Θυμόσαστε τότε επί Σύριζα, που είχε επιστρέψει το χαμόγελο στα χείλη μας, και το μέλλον φάνταζε ρόδινο;

Ναι, ζούσαμε το όνειρο στο πεδίο της οικονομίας, ονειρευόμασταν τη δραχμή και το σκίσιμο των μνημονίων, ακολουθούσαμε πιστά τον Δρα Μπαρουφάκη στο όραμά του, αλλά στο θέμα της εγκληματικότητας όλα πήγαιναν στραβά.

Ποιος να ξεχάσει τον «εγκληματολόγο» Πανούση, που μόλις ανέλαβε υπ. ΠροΠο άνοιξε την Αμυγδαλέζα, κι άλλες τέτοιες δομές, κι άφησε χύμα στο κύμα χιλιάδες «πρόσφυγες πολέμου» από χώρες χωρίς πόλεμο;

Ποιος θυμάται την Κυρά Τασία, της συνιστώσας «Ανάσα», που μας έλεγε ότι «λιάζονται και μετά εξαφανίζονται», άσχετα αν στο ενδιάμεσο σε έσφαζαν στο γόνατο για ένα κινητό;

Και τέλος, ξεχνάει κανείς τον «καθηγητή» Παρασκευόπουλο, που άνοιξε όλες τις φυλακές αμολώντας χιλιάδες κατάδικους, ακόμη και δολοφόνους με τρις ισόβια, ακόμη και Γεωργιανούς που σιδέρωναν γιαγιάδες για να τις πάρουν το σταυρουδάκι;

Αυτά ζούσαμε επί πρώτης φοράς αριστεράς…

Και μετά ήρθαν οι νοικοκυραίοι, οι άριστοι, οι επιτελικοί…

Και πάρε να ‘χεις!

Κάποτε η Δικαιοσύνη είχε έναν απλό σκοπό: να προστατεύει την κοινωνία από εκείνους που παραβιάζουν τους κανόνες της. Τα τελευταία 20 χρόνια όμως, στην Ελλάδα, δίνει συχνά την εντύπωση ότι πρωταρχικός της στόχος είναι να προστατεύει τον εγκληματία, και να τον αφήνει ατιμώρητο.

Και να ‘ταν μόνο αυτό;

Η ατιμωρησία κυριαρχεί παντού. Έχω π.χ. μια συνάδελφο, που σε οποιαδήποτε ευνομούμενη και συντεταγμένη χώρα θα ήταν κλεισμένη ή σε θάλαμο με λαστιχένιους τοίχους, ή με φίμωτρο, και δεμένη χεροπόδαρα σε δομή για τους criminally insane…

Εδώ όμως όχι μόνο μεγαλουργεί με τη σφραγίδα της, όχι μόνο πληρώνεται αδρά, αλλά κάνει και κουμάντο γενικώς! Ποιος να την κουνήσει;

Τέλος πάντων…

Κάθε φορά που ένας δολοφόνος, ένας βιαστής, ή ένας αδίστακτος κακοποιός οδηγείται στο δικαστήριο, ξεκινά μια παράλληλη αφήγηση. Η ζωή του, τα τραύματά του, η δύσκολη παιδική ηλικία, οι ψυχολογικές του μεταπτώσεις, η ευπαθής ομάδα στην οποία ανήκει, οι πιθανότητες επανένταξης…

Ποια επανένταξη ρε παιδιά; Κοροϊδευόμαστε;

Και το θύμα; Το θύμα γίνεται μια φωτογραφία στο δελτίο ειδήσεων, ένα όνομα σε μια δικογραφία, μια οικογένεια που θα συνεχίσει να πενθεί μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Κανείς δεν υποστηρίζει ότι ένα κράτος δικαίου πρέπει να λειτουργεί με εκδικητική διάθεση. Ούτε ότι πρέπει να στερεί από κάθε κρατούμενο τα δικαιώματά του. Όμως υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στον ανθρωπισμό και στην επιείκεια, που υπονομεύει το αίσθημα δικαιοσύνης. Και αυτή η γραμμή εδώ και χρόνια έχει αρχίσει να θολώνει.

Δεν είναι τυχαίο ότι, κάθε φορά που συλλαμβάνεται κάποιος οδηγείται στον εισαγγελέα προκειμένου… να αφεθεί ελεύθερος.

Και έπειτα από σχεδόν κάθε πολύκροτη υπόθεση, η ίδια απορία επανέρχεται: «Θα μπει μέσα, κι αν ναι, πόσα χρόνια θα μείνει τελικά στη φυλακή;».

Η ερώτηση αυτή γεννιέται από την αίσθηση ότι η απόσταση ανάμεσα στην ποινή που ανακοινώνεται στην αίθουσα του δικαστηρίου, και στην ποινή που τελικά εκτίεται είναι τεράστια, και δεν είναι πάντα εύκολο να γίνει κατανοητή από την κοινωνία, και από τον απλό νομοταγή πολίτη.

Μια δημοκρατία οφείλει να σέβεται ακόμη και τον πιο σκληρό εγκληματία. Το ίδιο όμως οφείλει να σέβεται και τον φόβο του πολίτη που βλέπει την εγκληματικότητα να απασχολεί ολοένα και περισσότερο την καθημερινότητά του.

Η ασφάλεια δεν είναι συντηρητική εμμονή ούτε λαϊκιστικό σύνθημα. Είναι θεμελιώδες δικαίωμα.

Και ο  πραγματικός ανθρωπισμός αρχίζει από την προστασία του αθώου, κι όχι από την προστασία του κάθε θύτη.

Από την οικογένεια που αξίζει να πιστεύει ότι, αν κάποιος αφαιρέσει μια ζωή, η Πολιτεία θα απαντήσει με αποφασιστικότητα, και όχι με αμφιθυμία και φιλευσπλαχνία.

Η Δικαιοσύνη δεν χρειάζεται να γίνει σκληρότερη για να γίνει αξιόπιστη. Χρειάζεται όμως να είναι σταθερή, συνεπής, και κατανοητή.

Οι νόμοι πρέπει να προστατεύουν τα δικαιώματα όλων, αλλά δεν πρέπει να αφήνουν την εντύπωση ότι η ζυγαριά γέρνει συστηματικά προς την πλευρά εκείνου που παραβίασε τον νόμο, κάτι που στη μπανανία μας γίνεται κατά κόρον.

Γιατί όταν οι πολίτες αρχίσουν να πιστεύουν ότι το κράτος δείχνει μεγαλύτερη ευαισθησία απέναντι στον θύτη παρά απέναντι στο θύμα, τότε η μεγαλύτερη απώλεια δεν είναι μόνο η εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη. Είναι η εμπιστοσύνη στην ίδια τη δημοκρατική της αποστολή, όποια κι αν είναι αυτή, στη χώρα που ζούμε…

Ναι, λένε κάποιοι, αλλά είμαστε σύγχρονη και δημοκρατική χώρα.

Ναι, αλλά το ίδιο είναι και η Αμερική, που στα 200 και κάτι χρόνια από συστάσεώς της δεν είχε ούτε δικτατορίες, ούτε χούντες, και ούτε τα χάλια που έχουμε εμείς οι… δημοκράτες.

Και ας μην ξεχνάμε, όσοι το γνωρίζουμε, ότι στις ΗΠΑ οι πάντες είναι εκλεγμένοι, από τον πρόεδρο, μέχρι τον εισαγγελέα, μέχρι τον σερίφη, μέχρι και τον αρμόδιο της… υδροδότησης σε κάποια πόλη… πιο δημοκρατική χώρα δεν γίνεται.

Αν όμως συγκρίνει κανείς την Ελλάδα με τις ΗΠΑ, οι διαφορές στη φιλοσοφία του ποινικού δικαίου είναι χαώδεις.

Οι ΗΠΑ ακολουθούν γενικά ένα πιο τιμωρητικό μοντέλο, ίσως επειδή έχουν γνωρίσει τη σκληρή εγκληματικότητα στο πετσί τους εδώ και πάρα πολλά χρόνια, ενώ η Ελλάδα, όπως και οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην επανένταξη (χα χα χα) του κρατουμένου στην κοινωνία.

Ας υποθέσουμε δύο πανομοιότυπες υποθέσεις: ένας δράστης δολοφονεί τέσσερα άτομα.

Στην Ελλάδα πιθανότατα θα καταδικαστεί σε πολλαπλά ισόβια,

αλλά ο νόμος προβλέπει ότι μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να ζητήσει υφ’ όρον απόλυση μετά την έκτιση του ελάχιστου χρόνου που ορίζει ο νόμος. Άρα, το πολύ σε 20-25 χρόνια, με μπόλικες άδειες ενδιάμεσα,  θα ‘ναι ελεύθερος κι ωραίος! Το βλέπουμε καθημερινά…

Στις ΗΠΑ, ανάλογα με την πολιτεία, μπορεί να του επιβληθούν: τέσσερις φορές ισόβια, ισόβια χωρίς δυνατότητα πρόωρης αποφυλάκισης, ή ακόμη και θανατική ποινή, όπου αυτή προβλέπεται (σε αρκετές πολιτείες).

Γιατί πολλοί Έλληνες πιστεύουν ότι στην Αμερική, οι δικοί μας εγκληματίες, που κυκλοφορούν ελεύθεροι και συνεχίζουν τις «αγαθοεργίες» τους, εκεί δεν θα έβγαιναν ποτέ, και θα πέθαιναν μέσα στα τέσσερα ντουβάρια, ντυμένοι με πορτοκαλί φόρμες;

Ψέματα είναι;

Η αντίληψη αυτή βασίζεται σε πραγματικές διαφορές. Σε πολλές πολιτείες των ΗΠΑ, ένας καταδικασμένος για ειδεχθή ανθρωποκτονία μπορεί πράγματι να περάσει όλη του τη ζωή στη φυλακή, χωρίς καμία δυνατότητα αποφυλάκισης.

Στην Ελλάδα, αντίθετα, ακόμη και στα ισόβια (λέμε τώρα) υπάρχει μηχανισμός επανεξέτασης της κράτησης, σύμφωνα με τις αρχές του ευρωπαϊκού δικαίου και της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου… Τρίχες δηλαδή κατσαρές.

Αυτός όμως είναι ένας από τους βασικούς λόγους που η ελληνική νομοθεσία θεωρείται πολύ πιο χαλαρή από την αμερικανική σε ό,τι αφορά τις ανθρωποκτονίες, και όχι μόνο, με τους κακοποιούς παντός είδους να ζουν το όνειρο…

Μπορεί αυτό να αλλάξει;

Μπορεί κι εμείς να γίνουμε αμερικανάκια;

Χλωμό…

Άλλωστε όταν εμείς χτίζαμε Παρθενώνες… μπλα μπλα μπλα…

ΥΓ- Κάθε σχεδόν μέρα έχουμε ανήλικους να μαχαιρώνουν ο ένας τον άλλον. Και φυλακή να πάει ο δράστης, το πολύ στα 23 του θα είναι ελεύθερος…

Τα αμερικανάκια όμως, που το αντιμετώπιζαν αυτό από τα late ‘80s, με συμμορίες κλπ,  φρόντισαν να προσαρμόσουν τη νομοθεσία τους, επιτρέποντας τους εισαγγελείς να δικάζουν ανήλικους ως ενήλικες, επιδιώκοντας και επιτυγχάνοντας μάλιστα, ακόμη και τη θανατική ποινή…