Αργά ή γρήγορα θα τους κτυπήσουμε την πόρτα

Του Μανώλη Κοττάκη 

Παρακολούθησα την περασμένη εβδομάδα σε επανάληψη στο κανάλι της Βουλής την εξαιρετική συνέντευξη που πήρε η συνάδελφος Αλεξία Κουλούρη από τον υιό του πρώην προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας Ζισκάρ Ντ’ Εστέν και πρόεδρο του ομώνυμου ιδρύματος Λουί.

Είχε τεράστιο ενδιαφέρον γιατί από τις διηγήσεις για τον πατέρα του σε συνδυασμό με την προβολή ένθετου αποσπάσματος από παλαιότερη συνέντευξη του προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας στην ίδια συνάδελφο το 2009 μπορούσε να καταλάβει κανείς γιατί στο παρελθόν είχαμε ηγεσία στην Ευρώπη και γιατί σήμερα δεν έχουμε.

Ηγεσία σημαίνει να έχεις παιδεία. Όχι εκπαίδευση. Παιδεία, βαθιά παιδεία. Οι ηγεσίες στο παρελθόν ήταν μεγάλες γιατί ήταν πνευματικές προσωπικότητες. Όχι επαγγελματίες πολιτικοί και τεχνοκράτες. Που δεν μπορούν να ξεχωρίσουν την Αρμενία από την Αλβανία. 

Η ηγεσία κτίζεται μέσα στην οικογένεια και στο σχολείο. Εκεί σμιλεύονται οι χαρακτήρες. 

Τόσο ο ίδιος ο Ζισκάρ όσο και ο Λουί διηγήθηκαν τη σημασία των αρχαίων ελληνικών για τη γαλλική γλώσσα. Την επίδραση δηλαδή ενός πολιτισμού σε έναν άλλον. Ο ίδιος ο Ζισκάρ αποκάλυψε πως, όταν πήγαινε σχολείο, για τέσσερα ολόκληρα χρόνια έκανε κάθε εβδομάδα δύο ώρες αρχαία ελληνικά στο σχολείο του.

Το οποίο σημαίνει ότι διάβαζε αρχαία από το πρωτότυπο και ιδιαίτερα τον αγαπημένο του Πλάτωνα, καθώς και τις αγαπημένες του Πλειάδες, αλλά πολύ περισσότερο καταλάβαινε τις ρίζες των λέξεων.

Χιλιάδες λέξεις της γαλλικής γλώσσας έλκουν την καταγωγή τους από την ελληνική γλώσσα, άλλες από τη λατινική. Στο παρελθόν κυκλοφόρησε και ένα σχετικό βιβλίο στα ελληνικά με όλες τις λέξεις που δωρίσαμε στους Γάλλους. (Jean Bouffartigue, «Οι ελληνικές ρίζες στη γαλλική γλώσσα», εκδόσεις Ελευθεροτυπία.)

«Λυπάμαι για τους καημένους συμπατριώτες μου που δεν γνωρίζουν την αρχαία ελληνική γλώσσα γιατί, αν το έκαναν, θα γνώριζαν και τις ρίζες της γαλλικής γλώσσας» είπε σε ένα σημείο της συνέντευξής του στην εξαιρετική Αλεξία ο αείμνηστος πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας. Και συμπλήρωσε ότι όλες οι αφηρημένες έννοιες των επιστημών είναι ελληνικές.

Ο υιός του θυμήθηκε ότι ο πατέρας του έκανε το γαμήλιο ταξίδι του τον Ιανουάριο του 1952 στην πάμπτωχη Ελλάδα. Στη μεταπολεμική Ελλάδα. Επισκέφτηκε την Αθήνα και με όπλο τη γνώση των αρχαίων ελληνικών μπορούσε να διαβάζει τις επιγραφές στις πινακίδες στη δημοτική. Επισκέφτηκε επίσης και τη Σαντορίνη, την αρχαία Θήρα.

Αλλά το σημαντικότερο πράγμα που προκύπτει από αυτές τις δύο εξαιρετικές συνεντεύξεις είναι ότι η γνώση των αρχαίων ελληνικών και του πολιτισμού είχε ως αποτέλεσμα να καταλάβει βαθιά τη σημασία της Ελλάδας για την Ευρώπη. Η γνώση είναι ηγεσία, τελικά. Η βαθιά γνώση όμως, όχι η επιφανειακή.

Γι’ αυτό άλλωστε και το καλοκαίρι του ’74 παραχώρησε το προσωπικό του αεροπλάνο στον Κωνσταντίνο Καραμανλή για να επιστρέψει στην Ελλάδα. Ως χρέος απέναντι στη χώρα που γέννησε τη δημοκρατία και θεμελίωσε τη δυτική σκέψη. Γι’ αυτό και στις επίσημες επισκέψεις του στην Ελλάδα εκφωνούσε λόγους στα ελληνικά.

Ο Ζισκάρ εξελέγη πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας μετά την αιφνίδια απώλεια του Πομπιντού με μία οριακή πλειοψηφία 51% απέναντι στον ιστορικό αντίπαλό του Φρανσουά Μιτεράν. Την ίδια αγάπη για την αρχαία ελληνική φιλοσοφία είχε και ο ίδιος ο Μιτεράν, ο οποίος κάποτε επισκέφτηκε ινκόγκνιτο τις Μυκήνες και όλοι πίστευαν ότι πίσω από τη μυστικότητα κρυβόταν κάποιο φλερτ.

Οποία έκπληξις όταν ο Θόδωρος Πάγκαλος τον ρώτησε αργότερα σε τι όφειλε το ταξίδι του και την απομόνωσή του σε μια ιδιωτική οικία έξω από το Ναύπλιο κι εκείνος του απάντησε ότι ήθελε να ζήσει όπως και οι Ατρείδες Έλληνες στο φυσικό τους περιβάλλον γιατί έγραφε ένα βιβλίο με αυτό το θέμα. 

Το πρόβλημα με εμάς τους Έλληνες είναι ότι τα είπαμε όλα πολύ νωρίς και από τότε δε δίνουμε σημασία στον εαυτό μας, νομίζοντας ότι τα ξέρουμε όλα.

Τα εργαλεία που χρειαζόμαστε για να διαβάσουμε τον νέο κόσμο βρίσκονται όλα εκεί, στη διάθεσή μας, και μας περιμένουν.

Οι πρόγονοί μας κάθονται σε μια γωνιά, χαμογελούν, περιμένουν να τους ανακαλύψουμε, αλλά δεν παρεξηγούνται. Αργά ή γρήγορα θα τους κτυπήσουμε την πόρτα. 

Η γνώση του πολιτισμού μας και της αρχαίας ελληνικής σκέψης είναι η αρχή της ηγεσίας.