Του Σάββα Καλεντερίδη
Οι ΗΠΑ, εκτός από το πρόβλημα που ακούει στο όνομα «Ιράν», έχουν να διαχειριστούν και ένα άλλο πρόβλημα που ακούει στο όνομα «Ιράκ». Στη χώρα αυτή των 48 εκατ. κατοίκων, το 75%-80% είναι Άραβες, το 17% Κούρδοι και οι υπόλοιποι Ασσύριοι, Τουρκμένοι, Ασσύριοι και Αρμένιοι.
Οι Άραβες είναι περίπου 40 εκατ., από τους οποίους τα 30 εκατ. είναι σιίτες και τα άλλα 10 εκατ. σουνίτες. Οι σουνίτες είχαν ταυτιστεί με τον Σαντάμ Χουσεΐν και μετά την εμφάνισή του στήριξαν το Ισλαμικό Κράτος, οι δε σιίτες είναι διασπασμένοι ανάμεσα σε εκείνους που έχουν ισχυρούς δεσμούς με την Τεχεράνη, σε εκείνους που είναι Άραβες εθνικιστές και τους καθαρά ιερωμένους, που επιδιώκουν την ενότητα μεταξύ των σιιτών του Ιράκ.
Ο Κασίμ Σουλεϊμάνι, ο «αρχιτέκτονας του Άξονα της Αντίστασης», ήταν εκείνος που οργάνωσε τις λαϊκές πολιτοφυλακές ανάμεσα στους σιίτες του Ιράκ, οι οποίες πολέμησαν κατά του Ισλαμικού Κράτους και απέκτησαν σοβαρό κύρος και επιρροή στις λαϊκές μάζες αλλά και στο σύστημα εξουσίας της Βαγδάτης.
Οι πιο σημαντικές είναι η Kata’ib Hezbollah, μία από τις πιο σκληροπυρηνικές και ισχυρές οργανώσεις που συνδέεται στενά με το Ιράν και έχει πραγματοποιήσει πολυάριθμες επιθέσεις στη Συρία και στο Ισραήλ, η Harakat Hezbollah al-Nujaba, ισχυρή παραστρατιωτική οργάνωση με έντονη δράση τόσο στο Ιράκ όσο και στη Συρία, η Asa’ib Ahl al-Haq, με ισχυρή ένοπλη πτέρυγα και σημαντική πολιτική παρουσία, η Kata’ib Sayyid al-Shuhada, ένοπλη ομάδα με άμεσες διασυνδέσεις με τη δύναμη Quds του Ιράν, και οι δυνάμεις Μπάντρ, μια από τις παλαιότερες οργανώσεις στο Ιράκ με στενούς ιστορικούς δεσμούς με την Τεχεράνη.
Αυτό το δυσεπίλυτο πρόβλημα, της διαχείρισης και του ελέγχου της επιρροής που ασκεί η Τεχεράνη στη Βαγδάτη, ανέλαβε να διαχειριστεί ο Τομ Μπάρακ, ειδικός απεσταλμένος του προέδρου Τραμπ, μετά τη Συρία και στο Ιράκ.
Σύμφωνα με την ιστοσελίδα The National Context, στις 16 Ιουνίου, η πρεσβεία των ΗΠΑ στη Βαγδάτη δημοσίευσε κοινή δήλωση του πρωθυπουργού Αλί αλ-Ζάιντι και του ειδικού προεδρικού απεσταλμένου Τομ Μπαράκ, μετά τη συνάντησή τους στην πρωτεύουσα την προηγούμενη ημέρα. Δύο χαρακτηριστικά ξεχωρίζουν: Το πρώτο είναι το έγγραφο που αναφέρεται στην ασφάλεια και στο εμπόριο, συνδυάζει τη δέσμευση του Ιράκ για τον «πλήρη αφοπλισμό και διάλυση» των εκτός κρατικού ελέγχου ένοπλων ομάδων με ένα πακέτο αμερικανικών έργων: την άδεια λειτουργίας Starlink, την είσοδο της Chevron στα κοιτάσματα West Qurna-2 και Nasiriyah, τις εγγυήσεις ασφαλείας για την επανέναρξη των εργασιών των πετρελαϊκών εταιριών HKN Energy, Western Zagros και Hunt, έναν τερματικό σταθμό LNG της Excelerate Energy στο Khor Zubair και ένα μνημόνιο συμφωνίας με την TI Capital για την αποκατάσταση του αγωγού Kirkuk-Baniyas.
Το δεύτερο είναι ότι ο Τραμπ θα φιλοξενήσει τον Αλ Ζάιντι στον Λευκό Οίκο στα μέσα Ιουλίου.
Τις ίδιες ημέρες είχαμε εξελίξεις και στο μέτωπο της Συρίας. Από τις 9 έως τις 13 Ιουνίου ο υπουργός Ενέργειας της Συρίας Μοχάμεντ αλ-Μπασίρ βρέθηκε στην Ουάσινγκτον για συναντήσεις με αμερικανικές ενεργειακές εταιρίες. Στις 16 Ιουνίου η Συριακή Εταιρεία Πετρελαίου υπέγραψε συμφωνία ανάπτυξης με την ConocoPhillips και τη Novaterra, την πρώτη του είδους μεταξύ μιας μεγάλης αμερικανικής πετρελαϊκής εταιρίας και της νέας συριακής κυβέρνησης. Ο πρόεδρος Αχμέντ αλ-Σαράα αργότερα δέχτηκε τα στελέχη των εταιριών στο προεδρικό μέγαρο στη Δαμασκό. Μια μέρα νωρίτερα, ο αναπληρωτής κυβερνήτης της Χασακά επιβεβαίωσε ότι η HKN Energy είχε αρχίσει να λειτουργεί πετρελαιοπηγές που οι συριακές κουρδικές δυνάμεις είχαν πρόσφατα παραδώσει, τουλάχιστον τυπικά, στη Δαμασκό.
Συνολικά, οι συμφωνίες του Ιράκ και της Συρίας υποδηλώνουν ότι η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζει τις δύο χώρες ως μέρη ενός ολοένα και πιο συνδεδεμένου εμπορικού και ενεργειακού χώρου.
Ο όρος «Δόγμα Fulcrum» δεν είναι απλώς μια αναλυτική ετικέτα που επιβάλλεται απέξω. Προέρχεται άμεσα από τον ίδιο τον ορισμό του Barrack για το Ιράκ, τη Συρία και την Τουρκία ως γεωγραφικούς άξονες της περιφερειακής σταθερότητας και από την επιμονή του ότι η Ουάσινγκτον χρειαζόταν ένα ενιαίο κανάλι επαφής και επιρροής και στα τρία κράτη.
Ο ενεργειακός διάδρομος γίνεται καλύτερα κατανοητός ως μια αρχιτεκτονική οικονομικής ασφάλειας Ιράκ – Συρίας ή Μεσοποταμίας – Λεβαντίνης υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, και ερμηνεύεται ως η περιφερειακή εκτέλεση της εθνικής στρατηγικής ασφάλειας που δημοσίευσε η κυβέρνηση των ΗΠΑ τον Δεκέμβριο. Το έγγραφο αυτό καθιστά την ενεργειακή κυριαρχία και την οικονομική πολιτική χειραγώγηση όργανα εθνικής ισχύος, αντιμετωπίζει τον τεχνολογικό ανταγωνισμό ως ζήτημα ισχύος και όχι εμπορίου και αναδιατυπώνει τη Μέση Ανατολή ως θέατρο που θα πρέπει να υποχωρήσει η στρατιωτική διάσταση και τη θέση της να πάρουν οι επενδύσεις σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, αλλά και στην πυρηνική ενέργεια, στην Τεχνητή Νοημοσύνη και την αμυντική τεχνολογία. Η δήλωση της Βαγδάτης και οι υπογραφές στη Δαμασκό είναι αυτό το δόγμα που φτάνει στον χάρτη.
Η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες και οι αγωγοί φέρουν το βάρος εδώ, σε αντίθεση με το συνηθισμένο εμπόριο, επειδή είναι θεμελιώδη συστήματα και όχι προϊόντα. Μια αποστολή πετρελαίου καταλήγει σε έναν αγωγό, έναν τερματικό σταθμό LNG, έναν σταθμό παραγωγής ενέργειας ή ένα δορυφορικό δίκτυο, δημιουργώντας μια σχέση που διαρκεί δεκαετίες, η οποία συντηρείται από ανταλλακτικά, λογισμικό, χρηματοδότηση, εκπαιδευμένο προσωπικό, συμβατά πρότυπα και τη συνεχή παρουσία του προμηθευτή. Τοποθετημένα το ένα πάνω στο άλλο, τα έργα που ονομάζονται φέτος αρχίζουν να μοιάζουν με το λειτουργικό σύστημα μιας συνδεδεμένης οικονομίας και όχι με έναν κατάλογο συμφωνιών.
Η πιο άμεση σύνδεση με τη στρατηγική είναι το κόστος. Η πολιτική που καθοδηγείται από τις υποδομές επιτρέπει στην Ουάσινγκτον να παρέχει τις φθηνότερες εισροές, τον συντονισμό, τις πολιτικές εγγυήσεις, την άρση των κυρώσεων και την πρόσβαση στην αμερικανική τεχνολογία, ενώ οι αμερικανικές εταιρίες παρέχουν κεφάλαια, λειτουργίες και πρότυπα. Το πιο σαφές όνομα γι’ αυτό είναι η μετατόπιση του βάρους που βασίζεται στις υποδομές: η επιρροή που κάποτε εξασφάλιζε μια φρουρά τώρα επιτυγχάνεται μέσω άλλων ισολογισμών. Η Ουάσινγκτον δεν χρειάζεται να αναπτύξει στρατεύματα στο Ρμεϊλάν του συριακού Κουρδιστάν για να διατηρήσει ένα μερίδιο εκεί, εάν μια αμερικανική εταιρία κατέχει τη μακροπρόθεσμη σύμβαση, το κοίτασμα τροφοδοτεί τους περιφερειακούς αγωγούς και η χρηματοδότηση του Κόλπου ή της Δύσης την εγγυάται. Η μόχλευση μετακινείται από την κατοχή εδαφών στην κατοχή των συστημάτων που καθιστούν την περιοχή οικονομικά λειτουργική, η οποία είναι η κατανομή βαρών που προτιμά ρητά η στρατηγική, η οποία αποδίδεται σε χάλυβα και ίνες αντί για αριθμό στρατευμάτων.
Ωστόσο, πολλά παραμένουν εξαρτώμενα. Το ζήτημα της πολιτοφυλακής δεν έχει επιλυθεί, ο αγωγός θα απαιτούσε χρόνια και δισεκατομμύρια δολάρια, και αρκετές συμφωνίες για τη Συρία παραμένουν μνημόνια αντί να παράγουν περιουσιακά στοιχεία. Αυτό που καθορίζει ρητά η στρατηγική είναι η μέθοδος: ενέργεια, τεχνολογία και κεφάλαιο ως οι κύριοι μοχλοί ενός ελαφρύτερου αμερικανικού αποτυπώματος.
Ωστόσο, το μοτίβο είναι πολύ συνεκτικό για να το απορρίψουμε ως μια σειρά από άσχετα συμβόλαια. Η Ουάσινγκτον προσπαθεί να δημιουργήσει μια περιφερειακή τάξη που θα εξαρτάται λιγότερο από το Ιράν σε όλο το Ιράκ και τη Συρία, κυρίως με αμερικανικό μελάνι και με βάση τους προϋπολογισμούς άλλων.
Το να το χαρακτηρίσουμε, ωστόσο, ως μια μετα-ιρανική τάξη θα ήταν πρόωρο. Το Ιράν επέζησε του πολέμου και η συμφωνία που τον τερμάτισε μπορεί τελικά να αφήσει την Τεχεράνη πιο σίγουρη παρά με μειωμένη την επιρροή της. Η αρχιτεκτονική που διαμορφώνεται τώρα γίνεται επομένως καλύτερα κατανοητή ως μια προσπάθεια περιορισμού και παράκαμψης της ιρανικής επιρροής, όχι ως απόδειξη ότι το Ιράν έχει ήδη εκτοπιστεί.
Πάντως, η προσπάθεια των ΗΠΑ να μετατρέψει το τρίγωνο Τουρκία – Ιράκ – Συρία σε ένα λειτουργικό αλληλοσυνδεδεμένο σύνολο, μειώνοντας την επιρροή του Ιράν, συνιστά μια εξέλιξη που αλλάζει τον χάρτη των ισορροπιών στην περιοχή, περιορίζει τις βλέψεις και τα σχέδια του Ισραήλ και είναι πιθανόν να ενισχύει την «αυτοπεποίθηση» της Τουρκίας να υλοποιήσει τα νεοοθωμανικά της σχέδια, που, σημειωτέον, επεκτείνονται στην Κύπρο, στο Αιγαίο και στη Θράκη.
Ληφθείτω υπόψη το ανωτέρω σχέδιο…
