Του Μανώλη Κοττάκη
Το πολιτικό αφήγημα της σταθερότητας αρχίζει να κουράζει από την ώρα που η διατύπωσή του συμπίπτει με τη μονιμοποίηση της παρατεταμένης αστάθειας στις ζωές χιλιάδων ανθρώπων. Όσοι «έχουν» -οι κατά Σημίτη «έχοντες και κατέχοντες»- ασφαλώς θέλουν σταθερότητα. Σταθερότητα για τη διασφάλιση των κόπων τους και των κεκτημένων τους. Οι ενδιάμεσοι και οι εκτός των τειχών μη προνομιούχοι, όμως, δεν έχουν την ίδια θεώρηση των πραγμάτων, ενώ το αφήγημα της εισαγόμενης ακρίβειας παράγει πλέον αφόρητο εκνευρισμό. Κάποτε ήταν πειστική δικαιολογία, σήμερα όχι απολύτως.
Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή τα εξής βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα προβλήματα στον τομέα της οικονομίας:
Πρώτον ο πληθωρισμός, ακολουθώντας πορεία προς το 6%, έχει αρχίσει να καθιστά αβίωτο τον βίο εκατομμυρίων πολιτών. Είναι μεγαλύτερος κατά 53% από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο. Την ίδια ώρα ο πληθωρισμός στην Ισπανία του Σάντσεθ, που μείωσε δραστικά τον ειδικό φόρο κατανάλωσης και τον ΦΠΑ σε είδη πρώτης ανάγκης, «έπεσε» στο 3,8%. Άρα, κανένα πρόβλημα δεν είναι ανεπίλυτο, ακόμα και αν είναι εισαγόμενο, εφόσον υπάρχει ισχυρή πολιτική βούληση. Στην προκειμένη περίπτωση, για την ώρα, όχι. Γι’ αυτό και άρχισαν, στα σιωπηρά, μεταξύ άλλων, και αυξήσεις στα εισιτήρια της ακτοπλοΐας (συν πέντε ευρώ τα Ι.Χ. στον Αργοσαρωνικό, συν τρία ευρώ τα εισιτήρια των επιβατών). Γι’ αυτό και ο μηχανισμός διαμόρφωσης της τιμής του ρεύματος παραμένει απείραχτος, ενώ είναι δυνατή η μείωσή του κατά 20%. Γι’ αυτό και οι δήμοι (αύξηση τελών ύδρευσης και επιβολή τοπικού ΕΝΦΙΑ) θα συμβάλουν συντόμως στην εκτόξευση του πληθωρισμού.
Δεύτερον, οι τιμές των καυσίμων δεν θα αποκλιμακωθούν αμέσως ακόμα και αν τελειώσει ο πόλεμος αύριο το πρωί. Οι πληροφορίες που κυκλοφορούν «λένε» ότι ο αντιπρόεδρος της Exxon Mobil Νeil Chapman είπε σε μια κλειστή συνάντηση στο Bernstein ότι «τα αποθέματα πετρελαίου θα φθάσουν τις επόμενες εβδομάδες σε πρωτάκουστα (χαμηλά) επίπεδα». Και να υπάρξει, δηλαδή, συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν, το WTI και το Brent θα συνεχίσουν να κινούνται κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι. Με ό,τι αυτό σημαίνει για τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Αυτό βεβαίως δεν συμβαίνει τυχαία. ΗΠΑ και Ιράν καθυστερούν τις ανακοινώσεις γιατί, εκτός από το γεγονός ότι η παράταση είναι επωφελής οικονομικά για αμφότερες τις πλευρές που πωλούν το πετρέλαιό τους πανάκριβα, υπάρχει και το «ονόρε». Ο Τραμπ θέλει μια συμφωνία που να ανακηρύσσει νικητές τις ΗΠΑ και τον ίδιο, που έχει ενδιάμεσες εκλογές τον Οκτώβριο, οι μουλάδες απαιτούν αποζημίωση 100 δισ. δολάρια για τις κατεστραμμένες υποδομές τους, υποτίθεται – στην πραγματικότητα για να τα μοιράσουν στον λαό τους. Το «ονόρε» του συμμάχου κοστίζει πολύ ακριβά στις τσέπες μας. Και εμείς, σε αντίθεση με την Ισπανία και την Ιταλία που «έστριψαν», δεν έχουμε εκφράσει ούτε μία επιφύλαξη κατ΄ ελάχιστον για την πολιτική Τραμπ και Νετανιάχου. Η οποία -αναφορικά με τον δεύτερο- «σκάει» στα μούτρα μας όσον αφορά τα ελληνοτουρκικά. Πληρώνουμε έτσι και κόστος καυσίμων με τον πόλεμο και κόστος περιφερειακής αστάθειας εξ αντανακλάσεως. Το πλέον εφιαλτικό σενάριο είναι ότι η κρίση μπορεί να μετακομίσει και να διαχυθεί το φθινόπωρο από τον Ατλαντικό στην Ευρώπη. Το επιτόκιο του τριακονταετούς ομολόγου των ΗΠΑ κινείται πλέον στο 5%, ενώ οι Ιάπωνες επαναπατρίζουν τα κεφάλαιά τους από την Αμερική.
Τρίτον, σε στρατηγικό επίπεδο, οι αριθμοί στην οικονομία είναι αμείλικτοι. Το 2019 τα κέρδη των επιχειρήσεων ήταν 20 δισ. ευρώ περισσότερα από τα κέρδη από εργασία. Το 2026 τα ίδια κέρδη είναι περισσότερα κατά 36 δισ. ευρώ από τα κέρδη της εργασίας – 36 δισ.! Ενώ σε ό,τι αφορά τα κέρδη των επιχειρήσεων και την εσωτερική κατανομή τους η κυβέρνηση φορολογεί εμμέσως και μειώνει δραματικά τα κέρδη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων («έχουμε τεράστιο τζίρο αλλά ελάχιστο κέρδος» λένε στην εστίαση) σε σύγκριση με τα ανέγγιχτα κέρδη των μεγάλων και των εισηγμένων στο Χρηματιστήριο. Το 80% εκ των οποίων κερδών «μεταναστεύει» ως μέρισμα σε ξένες τράπεζες και μειώνει την ημερήσια ρευστότητα (cash flow) των κρατικών ταμείων. Αν τα κάνουμε εικόνα όλα αυτά, θα δούμε έναν ντελιβερά να παίζει πιάνο στο μετρό, δεκάδες νέα παιδιά να εργάζονται σεζόν και να μένουν σε υπόγες, που παρά τις διαδόσεις δεν έχουν θέα, ζευγάρια μισθωτών που δύσκολα τα φέρνουν βόλτα, επαγγελματίες ιδιοκτήτες ταξί που πρέπει να αγοράσουν με το ζόρι πανάκριβα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, αγρότες που χάνουν 1 δισ. ευρώ από τα 4 δισ. των επιδοτήσεών τους επειδή κάποιοι επιτήδειοι, με την υψηλή εποπτεία της πολιτικής, έκλεψαν 50 εκατομμύρια ευρώ από την Ε.Ε., εμπορικά να βάζουν λουκέτο. Αν τα κάνουμε εικόνα, θα δούμε ότι λεφτά υπήρχαν, αλλά τα άρπαξαν πάλι οι χρηματοδότες και οι υποστηρικτές του κόμματος: εργολάβοι, θεσμικοί επενδυτές, εταιρίες παροχής υπηρεσιών ημετέρων, ξένη διαπλοκή, το νέο «φιλελεύθερο» μοντέλο.
Περνά ο καιρός, το κράτος προπληρώνει το χρέος στο ΔΝΤ για να είναι υπεύθυνο στις επόμενες γενεές αλλά ανεύθυνο στις παρούσες, και ο υποψιασμένος λαός ψιθυρίζει τον τίτλο ενός βιβλίου της Λιλής Ζωγράφου: υπάρχει «Μια ζωή που δεν έζησα!». Δεδομένου ότι οι αριθμοί εξακολουθούν να είναι αποθαρρυντικοί, καθώς με αυτούς τους ρυθμούς ανάπτυξης θα συγκλίνουμε με τους μισθούς της Ε.Ε. σε 20 χρόνια (ο κατώτατος είναι μικρότερος και από τον αντίστοιχο του 2009) και δεδομένου ότι συντρέχουν προϋποθέσεις τέλειας παγκόσμιας οικονομικής καταιγίδας, ας κάνουμε τους υπολογισμούς μας. Το αποτέλεσμα των εκλογών δεν θα δώσει σταθερότητα καταρχάς, αλλά το μέγα θέμα είναι ποιος θα φταίει γι’ αυτό. Οι απαντήσεις δεν είναι τόσο προφανείς όσο φαίνονται. Καμιά φορά ροκανίζουν τη σταθερότητα οι ίδιοι οι σημαιοφόροι της.
