Του Αλκιβιάδη Κεφαλά*
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ισότητα στην εξουσία. Η πολιτική ζωή χαρακτηρίζεται από τη μακροχρόνια παρουσία οικογενειών και δικτύων στο κέντρο των αποφάσεων.
Το φαινόμενο αυτό ερμηνεύεται με μεγάλη ακρίβεια από την κλασική θεωρία των ελίτ, όπως διατυπώθηκε από τον Vilfredo Pareto, τον Gaetano Mosca και τον Robert Michels, οι οποίοι υποστήριξαν ότι σε κάθε οργανωμένη κοινωνία η εξουσία συγκεντρώνεται αναπόφευκτα σε μια μειοψηφία που τείνει να αναπαράγει τον εαυτό της.
Ο Pareto μιλούσε για την «κυκλοφορία των ελίτ», θεωρώντας ότι μια κοινωνία παραμένει δυναμική μόνο όταν νέες ομάδες μπορούν να αντικαταστήσουν τις παλαιές. Όταν αυτή η κυκλοφορία περιορίζεται, η χώρα οδηγείται σε παρακμή.
Ο Mosca τόνισε ότι πάντα υπάρχει μια οργανωμένη μειοψηφία που κυβερνά μια ανοργάνωτη πλειοψηφία, ενώ ο Michels διατύπωσε τον περίφημο «σιδερένιο νόμο της ολιγαρχίας», σύμφωνα με τον οποίο τα δημοκρατικά συστήματα τείνουν να ελέγχονται από μικρές ομάδες που επιδιώκουν τη διατήρηση της ισχύος τους.
Η θεωρία αυτή περιγράφει μια δομική τάση των κοινωνιών να δημιουργούν σταθερές ελίτ, οι οποίες έχουν συμφέρον να διατηρούν τις συνθήκες που επιτρέπουν την αναπαραγωγή τους. Σε αυτό το πλαίσιο, η ύπαρξη πολιτικών δυναστειών είναι μηχανισμός συνέχειας της εξουσίας. Το οικογενειακό όνομα, τα δίκτυα, η πρόσβαση σε πόρους, η γνώση των μηχανισμών του κράτους και των κομμάτων, η παρουσία στα μέσα ενημέρωσης και η δυνατότητα ελέγχου της πολιτικής ατζέντας αποτελούν μορφές κεφαλαίου που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά. Όσο πιο αδύναμοι είναι οι θεσμοί αξιοκρατίας τόσο ευκολότερα αυτές οι μορφές κεφαλαίου μετατρέπονται σε δικτατορία και η δημοκρατία δεν λειτουργεί, επειδή η πρόσβαση στην εξουσία παραμένει αδύνατη.
Με αφορμή τον θάνατο καθηγήτριας στη Θεσσαλονίκη λόγω της βίας των μαθητών της και την απαξίωσή της από το σύστημα τονίζεται ότι ο καθοριστικός παράγοντας που επιτρέπει ή εμποδίζει την ανανέωση των ελίτ είναι οι αυστηροί θεσμοί στη δημόσια εκπαίδευση.
Όταν το δημόσιο σχολείο δημιουργεί πολίτες με υψηλότερη ηθική και γνωστικές δεξιότητες, μεγαλύτερη αυτονομία σκέψης και μεγαλύτερη ικανότητα συμμετοχής στη δημόσια ζωή και υψηλό δείκτη ευφυΐας, αυξάνεται η κοινωνική κινητικότητα και επιτρέπεται η είσοδος νέων ανθρώπων στις ελίτ. Αντίθετα, όταν η εκπαίδευση υποβαθμίζεται, η μέση ευφυΐα του πληθυσμού μειώνεται ως αποτέλεσμα περιβάλλοντος και θεσμών.
Η ανυπαρξία πειθαρχίας, η απουσία αξιολόγησης και η κοινωνική απαξίωση του σχολείου οδηγούν σε γενικευμένη πτώση δεξιοτήτων, η οποία έχει άμεσες συνέπειες στην οικονομία, στη διοίκηση και την ποιότητα της δημοκρατίας.
Ο φαύλος κύκλος διατηρείται. Η ελίτ παράγει συνειδητά αδύναμη εκπαίδευση, αυτή παράγει χαμηλό επίπεδο γνωστικών δεξιοτήτων, ενώ ένας πληθυσμός με ανύπαρκτες δεξιότητες αδυνατεί να απαιτήσει αποτελεσματικούς θεσμούς και να ελέγξει την εξουσία.
Αυτό επιτρέπει στις ίδιες πολιτικές ομάδες να παραμένουν στην κορυφή, ενισχύοντας τη θεσμική αδράνεια. Με τον τρόπο αυτό η αναπαραγωγή της εξουσίας δεν χρειάζεται να επιβληθεί με καταναγκασμό· προκύπτει από τη δομή των θεσμών και των ευκαιριών.
Ο Bertrand Russell είχε επισημάνει ότι η διαμόρφωση χαρακτήρα και πεποιθήσεων από τις ελίτ μέσω εκπαίδευσης και πολιτισμικών μηχανισμών οδηγεί σε παγίωση των διαφορών μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνωμένων.
Η ελληνική περίπτωση παρουσιάζει χαρακτηριστικά που περιγράφονται σε αυτό το μοτίβο. Η διαφορά σε σχέση με χώρες με ισχυρότερη θεσμική λειτουργία βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται η παιδεία, η διοίκηση και η πολιτική ανταγωνιστικότητα.
Συνεπώς, η ποιότητα της δημοκρατίας εξαρτάται από το αν οι ελίτ ανανεώνονται και εάν η εκπαίδευση παραμένει ισχυρή.
Όταν η εκπαίδευση αποδυναμώνεται και οι θεσμοί καταργούνται, η αναπαραγωγή της εξουσίας γίνεται ευκολότερη ενώ το συνολικό κοινωνικό δυναμικό μειώνεται.
Και όταν αυτό συμβεί, η παρακμή εμφανίζεται ως συνέπεια ενός συστήματος που δεν ανανεώνεται.
Αυτή είναι η κατάσταση στην Ελλάδα.
Η καθολική παρακμή είναι συνέπεια της οικογενειοκρατίας.
*Διδάκτωρ Φυσικής του πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, UK, τ. διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών
Οι πρωθυπουργοί αναπαράγονται μέσα από τρείς οικογένειες τα τελεταία 120 χρόνια. Σίγουρα υπάρχει σοβαρό πρόβλημα στην ποιότητα των ψηφοφόρων.
Ο Παρέτο, χάρις στο διάγραμμά του, αναγορεύθηκε στον θεωρητικό του φασισμού. Ξεκινήστε από αυτό και μετά αναπτύξτε τα παρεπόμενα, περί ελίτ. Απέναντι στην οργανωμένη μειοψηφική ελίτ που κυβερνά έναν όχλο (ανοργάνωτη πλειοηφία) ορθώθηκε ως αντίβαρο η δυναμική, λαϊκή, εξίσου μειοψηφική οργάνωση, όπως αυτό διατυπώθηκε θεωρητικά από τον μαρξισμό και υλοποιήθηκε από τον λενινισμό.
Οι δύο ιδεολογίες αναπτύχθηκαν παράλληλα και ιστορικά ταυτόχρονα, υπερκεράζοντας και εκτοπίζοντας την κυριαρχούσα ως τότε ιδεολογία του φιλελεύθερου διαφωτισμού (αστισμός με δύο πρόσωπα).
H απαξίωση των δημοσίων δομών-πυλώνων της ελλαδικής κοινωνίας(παιδεία, υγεία) είναι μια συνειδητή και άκρως μελετημένη απόφαση των κυρίαρχων του προτεκτοράτου, που απλά διεκπεραιώνεται από την κυβέρνηση. Οι ανοησίες ανεγκεφάλων δικολάβων περί αριστερού εθνομηδενισμού κτλ δεν αξίζουν ουτε το φτύσιμο.Τα καλόπαιδα αυτά στη Θεσ/κη ανήκαν στο γνωστό χώρο της εκτός(?)κοινοβουλίου δεξιάς. Ο λόγος που διατηρούνται αυτές οι διαφορές( κατωτάτου επιπέδου πανάκριβη ιδιωτική παιδεία, ιδιωτικα θεραπευτήρια-όχι νοσοκομεία…) είναι για να εμπεδώνεται καθημερινά, όχι η κουλτούρα και η αποδοχή της αριστείας( όπως στα δημόσια και επιχορηγούμενα από το κράτος γαλλικά Grandes Ecoles) αλλά η πεποίθηση των λαμόγιων και των λοιπών λουμπεν παρασίτων, ότι μπορούν να εξαγοράσουν τα πάντα (ασχετα αν στο τέλος δεν εξαγοράζουν τίποτα…). Και η κυβέρνηση από την άλλη να επιδίδεται σε ένα αποτελεσματικό για την ίδια gerer le desordre(κατά τον G.Deleuze).
Oι γάλλοι αστοί,με την εμπειρία της επανάστασής τους, υιοθέτησαν στην ολότητά του το premise του Μαρξ, ότι μια άρχουσα τάξη (εννοώντας προφανώς την αστική) γίνεται τόσο περισσότερο δυνατή και επιβάλλεται στις καταπιεζόμενες τάξεις, όσο η ίδια είναι ικανή να ενσωματώσει τα καλύτερα μυαλά των (πολυπληθέστερων) καταπιεζόμενων τάξεων. Αυτός είναι και ο λόγος που σε πραγματικά αστικά κράτη (Γαλλία) η Παιδεία (κυρίως η ανώτερη, και κυρίως ο τομέας αυτής που παράγει πλούτο, μηχανικοί),παραμένει σχεδόν στην ολότητά του δημόσιος, και όχι για το ότι η (καταρρεουσα, εδώ γελάνε…) Γαλλία δεν μπορεί να απαλλαγεί από σοσιαλιστικές εμμονές, όπως ισχυρίζονται κάποιοι ανόητοι. Η Ελλάδα στην οποία δεν υφίσταται αστική τάξη παρά η γνωστή ραντιέρικη κλικα, που εκμεταλλεύονται την εργασία κάποιων, δεν απαιτούνται δημόσιες αστικές δομές που να εξασφαλίζουν την συνέχιση της ανύπαρκτης αστικής οργάνωσης. Η μόνη προοπτική είναι η αλλαγή κυρίαρχου.
Για αυτό άλλωστε και η παιδεία μας στηρίζεται στην στείρα απομνημόνευση και όχι στην δημιουργική σκέψη…
@παυλατζή
Η διαλυμένη από τον κομμουνιστοσυμμοριτισμό του 1942-49 Ελλάδα του 1950 ανοικοδομήθηκε από αστούς με μελέτη και επίβλεψη μηχανικών σπουδαγμένων εγχωρίως, κυρίως στο ΕΜΠ.
Ο σοφός Θεοδόσης Τάσιος, μορφή τους.
Με πολλές στρεβλώσεις, αποτέλεσμα της καταστροφής της εθνικής αστικής τάξεως κατά την Κατοχή, όταν περιουσίες πέρασαν σε χέρια μαυραγοριτών-συνεργατών-εαμοκατσαπλιάδων για ντενεκέδες λάδι ή από φόβο για το λεπίδι του εαμοβούλγαρου, ο ενάρετος κύκλος της οικονομίας σχηματιζόταν μέχρι το 1974.
Και τότε ήρθαν, οι πετρελαϊκές κρίσεις, ο σοσιαλιστής Καραμανλής και οι μπολσεβίκοι που απ’ αυτόν νομιμοποιήθηκαν, και έσφαξαν, είτε με 17Ν είτε με διώξεις, τα όποια υπολείμματα της αστικής τάξεως, σε μια αθέατη σοβιετοποίηση οι συνέπειες της οποίας πληρώνονται αιματηρά από το 2009.
Η ελληνική αστική τάξη ενσωμάτωνε ικανούς κατώτερους από πριν τη Γαλλική Επανάσταση.
Οι εθνικοί αλλά και τοπικοί ευεργέτες, με σχολεία και συνδρομή αναδείκνυαν ικανά φτωχά παιδιά σε κοινωνικούς παράγοντες. Επιβιώνουν κληροδοτήματα που παρέχουν υποτροφίες σε αριστούχους χωριών.
Η κοινωνική διάλυση και η μετατροπή της σε ραντιέρικη έγινε από τα εαμοβουλγαροβενιζελικά σκουπίδια που κατέλαβαν την εξουσία και ανάξια, άπλυτα, ανίκανα να δημιουργήσουν παραγωγές-αξίες-πλούτο λεηλάτησαν το Δημόσιο και τα τοκίζουν ή τα σπαταλούν σε λούσα επίδειξης συμπλεγματικών, ενώ είναι κατά βάση αυτών τα παιδιά που λάκισαν στο εξωτερικό για υπαλληλία στις πολυεθνικές.
Προφήτης@
Το ChatGPT τα έκανε θάλασσα.. Αχταμάς από μαυραγορίτες και λαδέμπορους, οι οποίοι ήταν κατά βάθος εαμοκατσαπλιάδες(…) ή κατι τέτοιο, συνοδευόμενα από αστικό ενάρετο κύκλο οικονομίας μέχρι το 1974 (…) και εθνική αστική κουλτούρα.. Μόνο για Κύπρο(1963,1974) δεν μας είπατε, και βέβαια για τις αλυτρωτικές προσπάθειες της εθνοσωτηρίου για ενσωμάτωση των ελληνικών εδαφών της Ιωνίας μέσω ομοσπονδίας με τη γείτονα και σύμμαχο Τουρκία…(Plagiarism detection tool? ).
Τώρα που να σταθώ εγώ ο ανίδεος μπροστά σε αυτή την επιχειρηματολογία?
Να αναφέρω Porter, V.Kafiris, Βαρβαρέσο, Πεπελάση. Τα απομνημονεύματα του (ελπίζω όχι κρυφοκομμουνιστή) Στρατηγού Ζαφειρόπουλου..Αστο καλύτερα. Να σκεφτώ τη περίπτωση του πατέρα μου. Περιπτωσιολογία θα μου πείτε .Partialite…
Διότι όπως σοφά λέγει ο κος Πρωθυπουργός ποιος ασχολείται με το τι έγινε 70-80 χρόνια πριν. Και έχει δίκιο.
Εκεί όμως που κάπου-ενδεχομένως- υπερβάλλατε, είναι το παράδειγμα του εξέχοντος ακαδημαικού με τη παρισινή μετεκπαίδευση.
Ρίξτε λοιπόν μια ματιά από το παράθυρό σας εκεί ψηλα,στον αστικό ιστό της πρωτεύουσας, και θαυμάστε τα πάρκα και τις λεωφόρους που οι αστοί μηχανικοί και αρχιτέκτονες σχεδίασαν και οι αστοί πολιτικοί διεκπεραίωσαν.
Μη μου πείτε ότι η Οδός Ακαδημίας δεν είναι ομορφότερη από τη Rue Soufflot? Έτσι ταπεινή και απέριττη που είναι (σαν το μοναδικό πλακόστρωτο του Πικιώνη) αναδύει μια μοναδική αστική ομορφιά, όπως τα υφαντά και τα ταπεινά βαρκάκια του μακαρίτη Χ.Γιανναρά…
Λοιπόν αγαπητέ, το σύστημα που επικαλείστε ήταν και εξακολουθεί να είναι εξοργιστικά fake.
Οικονομικά καταστροφικό και fake.
Δημιουργήθηκε ως to απόλυτο Kitsch για καθαρά εσωτερική κατανάλωση και για υπηκόους εθισμένους στο Kitsch, στους οποίους δεν επιτρέπονταν να απολαύσουν εντός του κρατιδίου τίποτα ανώτερο, αισθητικά και πολιτισμικά.
Έχει κατά συνέπεια τη χρηματική του αποτίμηση ως τέτοιο, και ( με τις δεδομένες συνθήκες), θα πωληθεί ή απλά θα παραχωρηθεί ως τέτοιο.
Θα μου πείτε, εσείς περάσατε καλά.. Συμφωνώ. Συγχαρηρήρια..