Σκότωναν οι Γερμανοί, όχι μόνο οι ναζί

Θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε ότι φταίει μόνο το κόμμα του Χίτλερ για τα εγκλήματα της Κατοχής και η Γερμανία είναι… αθώα

Του Παναγιώτη Λιάκου

«Οι ναζί που εκτέλεσαν τους 200 στην Καισαριανή». Μια παπάτζα που διαδίδεται από το σύνολο, σχεδόν, του Τύπου και τη μηρυκάζουν δολίως ή ανοήτως οι κομματάνθρωποι. Θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε ότι στην Κατοχή δεν σκότωναν οι Γερμανοί. Σκότωναν μόνο οι ναζί. Οι υπόλοιποι απλώς βρίσκονταν εκεί, ίσως για τον καθαρό αέρα, ίσως για να κάνουν τουρισμό σε χωριά που έτυχε να καούν. 

Όπως όλοι γνωρίζουμε, στρατός εκατομμυρίων ανθρώπων, όπως ο γερμανικός, λειτούργησε αποκλειστικά με ιδεολογικά κριτήρια. Πριν από κάθε εκτέλεση ο αξιωματικός ρωτούσε: «Συγγνώμη, είστε πραγματικός εθνικοσοσιαλιστής; Αν είστε απλώς συντηρητικός ή σοσιαλδημοκράτης, μπορείτε να περάσετε στο πλάι και να μην πυροβολήσετε».

Η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Στον γερμανικό στρατό υπηρετούσαν άνθρωποι με διαφορετικές πολιτικές πεποιθήσεις: δεξιοί, συντηρητικοί, αριστεροί, οικολόγοι, αριστοκράτες, αδιάφοροι, καριερίστες κ.ά. Όμως όταν ερχόταν η ώρα των αντιποίνων, των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων ή των μαζικών εκτελέσεων, η ιδεολογική ποικιλία δεν δημιουργούσε προβλήματα στα πολυβόλα. Η σφαίρα δεν ρωτούσε πολιτική τοποθέτηση. Ούτε το εκτελεστικό απόσπασμα λειτουργούσε με ιδεολογική… ενσυναίσθηση.

Η ιδέα ότι «φταίνε μόνο οι ναζί» παραμένει εξαιρετικά χρήσιμη. Διότι μετατρέπει ένα κρατικό και θεσμικό έγκλημα σε υπόθεση μιας ακραίας ομάδας. Δεν φταίει ο στρατός. Δεν φταίει η διοίκηση. Δεν φταίει ο μηχανισμός. Δεν φταίει το γερμανικό κράτος ούτε ο γερμανικός λαός. Φταίνε κάποιοι «άλλοι», σχεδόν εξωγήινοι, που έτυχε να φορούν τις ίδιες στολές. Το κακό περιορίζεται σε μια ιδεολογία, όχι σε νομιμόφρονες μάζες, που υπάκουαν διαταγές, όχι σε θεσμούς που τις οργάνωναν, όχι σε κράτος που τις νομιμοποιούσε.

Όμως οι θηριωδίες, τα μαζικά εγκλήματα, οι συλλογικές κακουργίες δεν χρειάζονται φανατικούς ιδεολόγους. Αρκούν άνθρωποι αρκετά πρόθυμοι να κάνουν «τη δουλειά τους».

Και αυτό είναι πολύ λιγότερο παρηγορητικό από το παραμύθι με τους «λίγους κακούς». Γιατί σημαίνει ότι το πρόβλημα δεν ήταν μόνο μια ιδεολογία. Ήταν ένας ολόκληρος μηχανισμός που λειτούργησε και εκατομμύρια άνθρωποι πολύ πιο συνηθισμένοι απ’ όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε.

Επίσης, υπάρχει και μια άλλη, εξαιρετικά πρακτική πλευρά στο… μούσι ότι «τα εγκλήματα τα έκαναν οι ναζί, όχι το γερμανικό κράτος». Αυτό το θηριώδες ψέμα εξυπηρετεί λογιστικά. Αν τα έκανε μια ιδεολογική παράταξη, τότε τα έκανε μια ιστορική… παρένθεση. Και οι παρενθέσεις, ως γνωστόν, δεν πληρώνουν λογαριασμούς.

Η λογική είναι απλή και ταιριάζει γάντι με όσα τσαμπουνάνε οι Γερμανοί αξιωματούχοι: Δεν ήταν το κράτος, ήταν το καθεστώς. Δεν ήταν η διοίκηση, ήταν η ιδεολογία. Δεν ήταν οι θεσμοί, αλλά κάποιοι φανατικοί που εντελώς ανεξάρτητα από στρατό, υπουργεία, τράπεζες και δημόσιες υπηρεσίες κατάφεραν να οργανώσουν πόλεμο, κατοχή, λεηλασίες και δάνεια. Το εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα μόνο του τα κατάφερε! Και αν δεν ήταν το κράτος, τότε ποιος να πληρώσει; Η Ιστορία; Η ιδεολογία; 

Έτσι, το αναγκαστικό κατοχικό δάνειο και οι πολεμικές επανορθώσεις καταντούν ιστορικές λεπτομέρειες. Τα οφειλόμενα μετατρέπονται σε «λήξαν ζήτημα» και οι υποχρεώσεις εξαφανίζονται μαζί με το καθεστώς που, υποτίθεται, δεν είχε καμία σχέση με τη θεσμική συνέχεια.

Το παράδοξο είναι ότι το ίδιο το γερμανικό κράτος που επικαλείται συνέχεια (όταν πρόκειται για εισπράξεις), συνθήκες και οικονομικές απαιτήσεις, ξαφνικά αποκτά… επιλεκτική ιστορική ασυνέχεια όταν έρχεται η ώρα των πληρωμών.

Τελικά, η Ιστορία, φαίνεται, έχει δύο λογαριασμούς: έναν για να θυμάσαι και έναν για να μην πληρώνεις.

Και ένα υστερόγραφο: Αν εμείς αύριο πολεμήσουμε τους Τούρκους, τον πόλεμο θα τον έχει κάνει η Νέα Δημοκρατία; Μόνο οι… κουλίστας θα πυροβολούν;