Όταν κλείνουν ή αναστέλλονται εκατοντάδες σχολεία επειδή δεν υπάρχουν παιδιά, όταν οι νέοι φεύγουν και οι ηλικιωμένοι μένουν πίσω ως τελευταίοι φύλακες χωριών που σβήνουν, τότε δεν αρκεί να μιλάς για επιδόματα. Χρειάζεται κράτος που να ξαναστήνει ζωή
Η Ελλάδα δεν πάσχει μόνο από συγκεντρωτισμό στο κράτος. Το πρόβλημά της είναι, κυρίως, η μορφωτική και πολιτισμική υστέρηση των κομμάτων της, που δεν βλέπουν επικράτεια, αλλά μια έκταση γύρω από την Αθήνα. Άντε μέχρι τη Βοιωτία. Μικρή εξαίρεση δείχνει να σηματοδοτεί η Καρυστιανού, που ανακοίνωσε την ίδρυση του κινήματός της από τη Θεσσαλονίκη και στις επιγραμματικές θέσεις περιλαμβάνει την περιφέρεια.
Τα υπόλοιπα κόμματα, ιδίως τα παραδοσιακά, δεν πείθουν με τις διακηρύξεις τους. Έχουν ιστορία, έχουν παρελθόν, σε μερικές περιόδους είχαν κάτι να δείξουν, αλλά η βασική πολιτική τους εξαντλείτο στον αθηνοκεντρισμό.
Το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο. Αλλά δεν μπορεί και να συνεχιστεί. Η κοινωνία πρέπει να εκδηλώσει τη δυσαρέσκειά της. Το μεταπολεμικό και μεταπολιτευτικό ελληνικό κράτος οικοδομήθηκε γύρω από μια σιωπηρή, αλλά σκληρή παραδοχή: το κέντρο αποφασίζει, η περιφέρεια ακολουθεί. Υπουργεία, διοίκηση, χρήμα, μεγάλα νοσοκομεία, επιτελεία, ΜΜΕ, οικονομική εξουσία, όλα συσσωρεύθηκαν στην Αθήνα. Το αποτέλεσμα είναι μια χώρα με υπερδιογκωμένη πρωτεύουσα και αποδυναμωμένο εθνικό χώρο.
Η απογραφή του 2021 δείχνει καθαρά την εικόνα: η Ελλάδα έχασε πληθυσμό σε σχέση με το 2011, ενώ η Δυτική Μακεδονία έχασε 10,3%, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη 7,6%, η Στερεά Ελλάδα 7,1%, η Πελοπόννησος 6,6% και η Θεσσαλία 6,1%. Αντίθετα, η Αττική έμεινε σχεδόν σταθερή, με μείωση μόλις 0,4%. Δηλαδή, η χώρα μικραίνει στην περιφέρεια, αλλά το κέντρο παραμένει ο μεγάλος απορροφητήρας ανθρώπων, ευκαιριών και κρατικής προσοχής.
Χωρίς αφήγημα
Και όμως, απέναντι σε αυτήν την εικόνα τα κόμματα δεν έχουν κεντρικό πολιτικό αφήγημα για την περιφέρεια. Έχουν επιμέρους εξαγγελίες, εγκαίνια, επισκέψεις, φωτογραφίες, ΔΕΘ, υποσχέσεις για δρόμους, αποζημιώσεις μετά από καταστροφές, λίγα φορολογικά κίνητρα, κάποια προγράμματα ΕΣΠΑ. Δεν έχουν όμως εθνική πολιτική αποκέντρωσης. Δεν έχουν σχέδιο μεταφοράς εξουσίας, πληθυσμού, παραγωγής και θεσμών έξω από την Αθήνα.
Η κυβέρνηση αναγνωρίζει το δημογραφικό ως «εθνική απειλή» και έχει ανακοινώσει πακέτα μέτρων, φοροελαφρύνσεις και κίνητρα για οικογένειες και μικρές κοινότητες. Αλλά αυτά είναι μέτρα ανακούφισης, όχι σχέδιο εθνικής ανασυγκρότησης. Όταν κλείνουν ή αναστέλλονται εκατοντάδες σχολεία επειδή δεν υπάρχουν παιδιά, όταν οι νέοι φεύγουν και οι ηλικιωμένοι μένουν πίσω ως τελευταίοι φύλακες χωριών που σβήνουν, τότε δεν αρκεί να μιλάς για επιδόματα. Χρειάζεται κράτος που να ξαναστήνει ζωή.
Αυτό ακριβώς απουσιάζει από τα κόμματα. Η Νέα Δημοκρατία αντιμετωπίζει την περιφέρεια ως πεδίο διαχείρισης, όχι ως εθνική προτεραιότητα. Πηγαίνει, εγκαινιάζει, υπόσχεται, απορροφά δυσαρέσκεια και επιστρέφει στην Αθήνα. Το ΠΑΣΟΚ, ακόμη και όταν αναζητεί το μέλλον του, κουβαλά την ιστορία ενός κόμματος που κάποτε εξέφρασε κοινωνικά στρώματα της περιφέρειας, αλλά σήμερα δεν εμφανίζεται ως δύναμη ριζικής περιφερειακής ανασύνταξης. Το ΠΑΣΟΚ δεν είναι «το ίδιο κόμμα που απλώς μίκρυνε», αλλά ένα κόμμα που πέρασε από διαφορετικές ιστορικές μορφές. Το ερώτημα είναι αν στη σημερινή του μορφή έχει ακόμη κοινωνικό και περιφερειακό βάθος ή απλώς αναζητεί ρόλο στο αθηναϊκό παίγνιο εξουσίας.
Ο ΣΥΡΙΖΑ και οι μεταλλάξεις της ευρύτερης Αριστεράς πάσχουν από άλλο πρόβλημα: πολύς λόγος περί κοινωνίας, λίγη ουσία στον πραγματικό χώρο. Η περιφέρεια δεν σώζεται με αφηρημένα δικαιωματικά σχήματα, ούτε με αντιδεξιά ρητορεία, ούτε με εσωκομματικές ανασυνθέσεις. Η Αριστερά μετακινείται ιστορικά, αλλά συχνά χάνει το κοινωνικό έδαφος κάτω από τα πόδια της: χωριά, αγροτικές περιοχές, μικρές πόλεις, παραμεθόριες κοινότητες. Μπορεί η Αριστερά να μην μιλήσει γι αυτά; Αλλά ποιος από τον Συριζα έχει κάποια σχέση με την Αριστερά;
Η «δεύτερη πόλη»
Η Θεσσαλονίκη είναι το πιο εξοργιστικό παράδειγμα. Δεν είναι απλώς «η δεύτερη πόλη». Είναι ο φυσικός στρατηγικός κόμβος της Ελλάδας προς τα Βαλκάνια, τη Μαύρη Θάλασσα, την Κεντρική Ευρώπη και την Ανατολή. Θα μπορούσε να είναι δεύτερο διοικητικό κέντρο, βαλκανικό οικονομικό επιτελείο, πανεπιστημιακός και τεχνολογικός πόλος, κέντρο άμυνας και διπλωματίας. Αντί γι’ αυτό, χρησιμοποιείται ως σκηνικό της ΔΕΘ. Κάθε Σεπτέμβριο οι αρχηγοί ανεβαίνουν, υπόσχονται, χειροκροτούνται, κατεβαίνουν. Η πόλη μένει με τις υποσχέσεις. Το αθηναϊκό κράτος δεν εγκατέλειψε μόνο τα χωριά. Εγκατέλειψε και τη Θεσσαλονίκη ως εθνική ιδέα.
Η συμβολική εξαίρεση
Στο κομματικό τοπίο, η μόνη ενδιαφέρουσα συμβολική εξαίρεση είναι η Μαρία Καρυστιανού. Δεν έχει, ακόμη, ολοκληρωμένο σχέδιο για την περιφέρεια. Αλλά επέλεξε να παρουσιάσει το πολιτικό της εγχείρημα, την «Ελπίδα για τη Δημοκρατία», στη Θεσσαλονίκη και όχι στην Αθήνα.
Αν η Καρυστιανού θέλει πράγματι να διαφοροποιηθεί από το παλιό σύστημα, πρέπει να κάνει αυτό που δεν τολμούν οι άλλοι: να βάλει την περιφέρεια στο κέντρο. Όχι ως «ανάπτυξη της υπαίθρου», αλλά ως νέα αρχιτεκτονική του κράτους. Μεταφορά θεσμών στη Θεσσαλονίκη. Πανεπιστημιακή και ερευνητική ενίσχυση του Βορρά. Φορολογικό καθεστώς παραμεθορίου. Σχέδιο επιστροφής νέων οικογενειών σε μικρές πόλεις. Υγεία, παιδεία, συγκοινωνίες και ψηφιακές υποδομές ως όροι εθνικής επιβίωσης. Όχι άλλη επαρχία – εκλογικό περίπτερο.
Σε μια χώρα που αδειάζει, η γη δεν είναι απλώς εμπόρευμα. Είναι εθνικός χώρος. Υπάρχουν διεθνή ρεπορτάζ για αυξημένη εγκατάσταση Ισραηλινών στην Ελλάδα μετά την 7η Οκτωβρίου, για αναζήτηση ασφάλειας, κανονικότητας και σε ορισμένες περιπτώσεις αξιοποίηση της golden visa μέσω ακινήτων. Αυτό δεν πρέπει να γίνεται αντικείμενο υστερίας ή συλλογικής στοχοποίησης. Πρέπει όμως να γίνει αντικείμενο σοβαρής δημόσιας πολιτικής: ποιος αγοράζει, πού αγοράζει, με ποιους όρους και με ποια στρατηγική γης από την πλευρά του ελληνικού κράτους.
Το πραγματικό σκάνδαλο, λοιπόν, δεν είναι ότι ξένοι ενδιαφέρονται για ελληνική γη. Το σκάνδαλο είναι ότι τα ελληνικά κόμματα δεν ενδιαφέρονται για την ελληνική γη παρά μόνο ως real estate, επένδυση, τουριστικό προϊόν ή φορολογική ύλη. Δεν τη βλέπουν ως τόπο κατοίκησης του ελληνισμού.
Αυτό είναι το κατηγορώ: τα κόμματα δεν έχουν περιφέρεια στο πρόγραμμά τους, διότι δεν έχουν περιφέρεια στη συνείδησή τους. Δεν βλέπουν την Ελλάδα ως ενιαίο εθνικό σώμα. Βλέπουν ένα κράτος με κέντρο, πελατείες και περιφερειακές ουρές. Γι’ αυτό η περιφέρεια ερημώνει. Όχι επειδή «έτσι ήρθαν τα πράγματα». Αλλά επειδή κανείς από αυτούς που κυβέρνησαν και ζητούν να κυβερνήσουν δεν θέλησε πραγματικά να τα αλλάξει.
Πηγή: thitanews.gr
