Αθήνα και Κάιρο αναβάθμισαν τις σχέσεις τους, όταν ο στρατηγός Σίσι, μετά την ανατροπή του προέδρου Μόρσι και του καθεστώτος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, στοχοποιήθηκε από τον Ερντογάν
Του Σάββα Καλεντερίδη
Οι συμφωνίες, αν δεν είναι υπό καθεστώς μόνιμης μόχλευσης και αν η μία από τις δύο συμβαλλόμενες χώρες δεν είναι συνεπής, τότε καταντούν «πουκάμισο αδειανό». Η Ελλάδα και η Αίγυπτος διατηρούσαν παραδοσιακά καλές σχέσεις, οι οποίες αναβαθμίστηκαν και έφθασαν σε επίπεδο να χαρακτηριστούν και στρατηγικές, όταν ο στρατηγός Σίσι, μετά την ανατροπή του προέδρου Μόρσι και του καθεστώτος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, στοχοποιήθηκε και καθυβρίστηκε από τον Ερντογάν με σκαιότατο τρόπο.
Οι απειλές και τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν Ελλάδα και Αίγυπτος από την Τουρκία ώθησαν τις δύο χώρες να συνάψουν στρατηγική σχέση συνεργασίας, έχοντας υπογράψει σημαντικές διακρατικές συμφωνίες τα τελευταία χρόνια, όπως συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας και μνημόνια κατανόησης (MoU) για την έρευνα, τη διάσωση και την αντιμετώπιση κρίσεων, τη Συμφωνία Οριοθέτησης Θαλάσσιων Ζωνών (2020), τη διακρατική συμφωνία για την κατασκευή υποθαλάσσιου καλωδίου μεταφοράς 3.000 MW πράσινης ενέργειας από την Αίγυπτο απευθείας προς την Ελλάδα και την Ευρώπη (GREGY).
Επίσης, η ανάγκη αντιμετώπισης κοινών προβλημάτων στην ανατολική Μεσόγειο ώθησε την Κύπρο, την Ελλάδα και την Αίγυπτο σε τριμερή συνεργασία, που αποτελεί βασικό πυλώνα σταθερότητας στην περιοχή και εστιάζει στη στρατηγική άμυνα, στην ενέργεια -συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρικής διασύνδεσης-, στην οικονομία και την αντιμετώπιση του γεωπολιτικού αναθεωρητισμού.
Εμβάθυνση συμμαχιών
Ακολουθεί ιδιαίτερα διαφωτιστικό άρθρο του δημοσιογράφου Yalçın Cuğ στην ηλεκτρονική εφημερίδα Sol, που είναι σχετικό με την πορεία των τουρκοαιγυπτιακών σχέσεων: Οι τουρκοαιγυπτιακές σχέσεις, έπειτα από χρόνια κρίσης, έχουν πλέον περάσει από τη διπλωματική εξομάλυνση σε μια φάση στρατιωτικής ολοκλήρωσης. Το μπλοκ που σχηματίστηκε στην Αν. Μεσόγειο από την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ ωθεί την Αγκυρα και το Κάιρο προς μια νέα συνεργασία, και οι νέες επιστολές προθέσεων που υπέγραψαν οι δύο χώρες υποδεικνύουν μια αναζήτηση στρατηγικής ισορροπίας στην περιοχή.
Η σχέση Αγκυρας – Καΐρου, η οποία βιώνει μια από τις πιο απότομες μετατοπίσεις υπό την κυβέρνηση του AKP, εδώ και αρκετό καιρό είναι κάτι περισσότερο από μια απλή διπλωματική «εξομάλυνση». Η Τουρκία, επιδιώκοντας να επεκτείνει τον χώρο ελιγμών της στην ανατολική Μεσόγειο και να ενισχύσει το πλευρό της έναντι της αναδυόμενης νέας συμμαχίας στην περιοχή, εμβαθύνει τη σχέση της με την Αίγυπτο, μια χώρα που είχε προηγουμένως στοχοποιήσει με σκληρές κατηγορίες.
Αυτή η νέα «συμμαχία», η οποία ξεκίνησε με μείωση των πολιτικών εντάσεων και γρήγορα απέκτησε δυναμική, απέδωσε τους τελευταίους καρπούς της χθες στην Αγκυρα. Εξελίξεις στον στρατιωτικό τομέα σημειώθηκαν μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου. Η σχέση, η οποία ξεκίνησε με διπλωματικές χειραψίες, έδωσε γρήγορα τη θέση της σε «επιστολές προθέσεων» και στόχους συνεργασίας, και η επίσκεψη του υπουργού Αμυνας και Στρατιωτικής Παραγωγής και της αντιπροσωπίας του στην Αγκυρα αποκαλύπτει τη νέα διάσταση που έχει επιτευχθεί στη σχέση μεταξύ των δύο χωρών.
Αμυντική συνεργασία
Ο αντιστράτηγος Ασραφ Σαλίμ Ζαχίρ, υπουργός Αμυνας και Στρατιωτικής Παραγωγής και Αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων, επισκέφτηκε στις 13 Ιουλίου την Αγκυρα. Ο Ζαχίρ, ο οποίος βρισκόταν στην Αγκυρα ως επίσημος προσκεκλημένος του υπουργού Εθνικής Αμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ, έγινε δεκτός με στρατιωτική τελετή στο υπουργείο. Μετά την ανάκρουση των εθνικών ύμνων και των δύο χωρών, ο Ζαχίρ χαιρέτησε την τιμητική φρουρά. Μετά την τελετή, οι υπουργοί πραγματοποίησαν συνάντηση κεκλεισμένων των θυρών. Ο Γκιουλέρ και ο Ζαχίρ προήδρευσαν συνάντησης μεταξύ των αντιπροσωπιών μετά την κατ’ ιδίαν συνάντησή τους.
Μετά τη συνάντηση μεταξύ των αντιπροσωπιών, ο Γκιουλέρ και ο Ζαχίρ υπέγραψαν «Επιστολή Προθέσεων για Αμυντική Συνεργασία». Οι λεπτομέρειες της υπογεγραμμένης επιστολής προθέσεων δεν έχουν ακόμη αποκαλυφθεί. Επιστολή εστάλη επίσης από την προεδρία της αμυντικής βιομηχανίας. Η επόμενη στάση του Ζαχίρ ήταν η προεδρία της αμυντικής βιομηχανίας. Ο πρόεδρός της Χαλούκ Γκιόργκιουν έκανε δηλώσεις στον λογαριασμό του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με τις συναντήσεις με την αιγυπτιακή αντιπροσωπία. Ο Γκιόργκιουν δήλωσε ότι φιλοξένησαν τον Ζαχίρ και την αντιπροσωπία του και ότι συζήτησαν ευκαιρίες συνεργασίας στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας και την ανάπτυξη κοινών δυνατοτήτων.
Ο Γκιόργκιουν ανέφερε ότι στο πλαίσιο αυτών των επαφών υπέγραψαν μια «επιστολή προθέσεων» που θα καθορίσει το πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών την επόμενη περίοδο. Ενώ το περιεχόμενο αυτής της επιστολής δεν κοινοποιήθηκε, ο Γκιόργκιουν δήλωσε: «Πιστεύω ότι η συνεργασία που θα αναπτυχθεί μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας θα συμβάλει στην περιφερειακή ασφάλεια και την αμοιβαία ανάπτυξη ικανοτήτων».
Αδελφοί Μουσουλμάνοι
Παρά τις επιστολές καλής θέλησης, επικράτησε μια μακροχρόνια ένταση μεταξύ των δύο χωρών. Ο λόγος για αυτή την ένταση ήταν η ανατροπή της κυβέρνησης της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Ο Αμπντέλ Φατάχ Σίσι, ο οποίος ανέτρεψε τον Αιγύπτιο πρόεδρο Μοχάμεντ Μόρσι με πραξικόπημα και ανέλαβε τη θέση του, κήρυξε τη Μουσουλμανική Αδελφότητα τρομοκρατική οργάνωση. Το AKP, το οποίο υποστηρίζει τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, άνοιξε τις πόρτες της Τουρκίας σε μέλη της οργάνωσης των οποίων οι δραστηριότητες απαγορεύτηκαν. Κατά τη διάρκεια ετών έντασης, οι σχέσεις με την Αίγυπτο έφτασαν σε σημείο ρήξης, με τον πρόεδρο του ΑΚΡ Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να στοχοποιεί επανειλημμένα τον Σίσι με όρους όπως «δολοφόνος», «ηγέτης πραξικοπήματος» και «τύραννος».
Η πρώτη επίσημη συνάντηση μεταξύ των δύο ηγετών πραγματοποιήθηκε στη Σύνοδο Κορυφής της G20 στο Νέο Δελχί της Ινδίας το 2023. Ανακοινώθηκε ότι η συνάντηση ασχολήθηκε με τις διμερείς σχέσεις, την αύξηση του όγκου συναλλαγών, τις νέες συνεργασίες στον ενεργειακό τομέα και τα περιφερειακά και παγκόσμια ζητήματα. Πριν από την επίσημη συνάντησή τους στη Σύνοδο Κορυφής της G20, ο Ερντογάν και ο Σίσι συναντήθηκαν για πρώτη φορά στο Κατάρ, στην τελετή έναρξης του Παγκοσμίου Κυπέλλου FIFA 2022. Επειτα από αυτό, οι σχέσεις άρχισαν να αναδιαμορφώνονται.
Πρώτα οι τηλεφωνικές συνομιλίες και στη συνέχεια οι αμοιβαίες επισκέψεις οδήγησαν τον Ερντογάν να αποκαλέσει τον Σίσι «αγαπητέ μου αδερφέ» και ο Σίσι ανακοίνωσε ότι «ένα νέο κεφάλαιο άνοιξε μεταξύ των δύο χωρών». Ναι, ένα νέο κεφάλαιο άνοιξε μεταξύ των δύο χωρών και αυτό το νέο κεφάλαιο άρχισε γρήγορα να γεμίζει.
Τον Φεβρουάριο, ο Ερντογάν, συνοδευόμενος από πολλούς γραφειοκράτες, συμπεριλαμβανομένων των υπουργών Εξωτερικών, Εθνικής Αμυνας και Βιομηχανίας, ταξίδεψε στο Κάιρο και υπέγραψε μια σειρά συμφωνιών (7) με την αιγυπτιακή κυβέρνηση. Η πιο εντυπωσιακή εξέλιξη ήταν η στρατιωτική συμφωνία-πλαίσιο. Αποφασίστηκε ότι η Εταιρία Μηχανημάτων και Χημικής Βιομηχανίας (MKE), συνδεδεμένη με το υπουργείο Εθνικής Αμυνας, θα ιδρύσει ένα εργοστάσιο πυρομαχικών πυροβολικού μεγάλου βεληνεκούς και μια μονάδα παραγωγής φυσιγγίων στην Αίγυπτο, ότι θα εξαχθούν στην Αίγυπτο συστήματα αεράμυνας μικρού βεληνεκούς και ότι θα διεξαχθούν κοινές ασκήσεις στην ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, η προσέγγιση μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου στον στρατιωτικό τομέα δεν περιορίστηκε σε αυτά. Επιτεύχθηκαν επίσης συμφωνίες για την ανάπτυξη μηχανισμών ανταλλαγής πληροφοριών και συντονισμού στο πλαίσιο κοινών συμφερόντων ασφαλείας, ιδίως σε κρίσιμες περιοχές, όπως η ανατολική Μεσόγειος, η Λιβύη και η Γάζα.
Ανατολική Μεσόγειος
Οι ταχέως αναπτυσσόμενες στρατιωτικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών και η έμφαση που δίνεται στην ανατολική Μεσόγειο και από τις δύο πλευρές φέρνουν επίσης στο προσκήνιο ερμηνείες ότι μια νέα συμμαχία αρχίζει να σχηματίζεται στην περιοχή. Οι επιστολές προθέσεων που υπογράφηκαν προχθές δείχνουν ότι αυτή η συμμαχία θα εμβαθύνει περαιτέρω. Πίσω από αυτή τη στρατιωτική ολοκλήρωση, η οποία κερδίζει δυναμική στον άξονα Αγκυρας – Καΐρου, βρίσκεται ο άξονας Αθήνας – Λευκωσίας – Τελ Αβίβ, ο οποίος επηρεάζει άμεσα τις περιφερειακές ισορροπίες δυνάμεων.
Αρχικά διαμορφωμένη από την κοινή χρήση ενεργειακών πόρων, η εταιρική σχέση μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ σταδιακά μετατρέπεται σε ολοκληρωμένη συμμαχία. Το Κοινό Σχέδιο Δράσης του 2026 που υπέγραψαν οι τρεις χώρες περιλαμβάνει τακτικές ναυτικές και αεροπορικές ασκήσεις, τη μεταφορά στρατιωτικής τεχνολογίας από το Ισραήλ και τη δημιουργία μιας κοινής «δύναμης ταχείας αντίδρασης» για την αντιμετώπιση πιθανών κρίσεων στην ανατολική Μεσόγειο.
Επιπλέον, τα οικονομικά θεμέλια αυτής της συμμαχίας ενισχύονται μέσω μαζικών έργων υποδομής, όπως η Μεγάλη Ναυτική Διασύνδεση, η οποία στοχεύει στη σύνδεση της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής. Αυτή η στρατηγική «συγκράτησης», που ενορχηστρώνεται από τους περιφερειακούς αντιπάλους της Αγκυρας, αυξάνει τις εντάσεις στην ανατολική Μεσόγειο. Επομένως, οι πρόσφατες στρατιωτικές κινήσεις της Τουρκίας και της Αιγύπτου θεωρούνται όχι μόνο ένας τρόπος για την αντιμετώπιση μιας δεκαετούς κρίσης αλλά και μια στρατηγική προσπάθεια εξισορρόπησης του ολοένα ισχυρότερου μπλοκ Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ.
Πηγή: dimokratia.gr
