Περί κατάρρευσης… γενικότερα!!!

Του Ανδρέα Καψαμπέλη

Οι χθεσινές εικόνες από τα Κάτω Πετράλωνα είναι πράγματι σοκαριστικές. Μια πολυκατοικία κατέρρευσε σχεδόν καρέ καρέ, σηκώνοντας σύννεφα σκόνης και παγώνοντας όσους παρακολουθούσαν. Όμως, όσο εντυπωσιακά κι αν είναι τα βίντεο, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο πώς έπεσε το κτίριο…

Το ερώτημα είναι γιατί εξακολουθούμε να εκπλησσόμαστε όταν κάτι τέτοιο συμβαίνει. Γιατί στην Ελλάδα οι καταρρεύσεις σπάνια έρχονται ξαφνικά. Συνήθως προηγούνται χρόνια αδιαφορίας, παραλείψεων, μπαλωμάτων, πρόχειρων λύσεων και της γνωστής εθνικής ψευδαίσθησης ότι «έλα, μωρέ, κρατάει ακόμα». Κι αυτή ίσως είναι η πιο ελληνική φράση όλων: «Κρατάει ακόμα…»

Κρατάει η πολυκατοικία με τα παλιά μπετά. Κρατάει το πεζοδρόμιο που έχει ανοίξει. Κρατάει το σχολείο που θέλει επισκευές. Κρατάει το νοσοκομείο που λειτουργεί οριακά, χωρίς υποδομές και προσωπικό. Κρατάει ο θεσμός που απαξιώνεται. Κρατάει η εμπιστοσύνη του πολίτη που διαβρώνεται. Κρατάει η δημοκρατία, κρατάει η κοινωνική συνοχή, κρατάει η πίστη ότι οι κανόνες ισχύουν για όλους. Κρατάει, μέχρι να μην κρατήσει…

Και τότε μιλάμε για «ατυχία», για «μεμονωμένο περιστατικό», για «αστοχία συστήματος». Μόνο που τις περισσότερες φορές δεν είναι ούτε μεμονωμένο ούτε απρόβλεπτο. Είναι η φυσική κατάληξη μιας παρατεταμένης φθοράς που όλοι βλέπουν αλλά λίγοι θέλουν πραγματικά να αντιμετωπίσουν. Γιατί οι κοινωνίες δεν καταρρέουν μόνο από μεγάλες κρίσεις. Καταρρέουν και αργά. Καταρρέουν όταν συνηθίζουν την παρακμή. Όταν εξοικειώνονται με τη μετριότητα. Όταν η αδιαφορία γίνεται κανονικότητα και η ανοχή στη στρέβλωση βαφτίζεται ρεαλισμός. Καταρρέουν όταν παύουν να απαιτούν. Όταν σταματούν να εξοργίζονται. Όταν θεωρούν φυσιολογικό αυτό που θα έπρεπε να είναι απαράδεκτο…

Στα Πετράλωνα λοιπόν δεν κατέρρευσε μόνο μια πολυκατοικία. Κατέρρευσε, έστω για λίγα δευτερόλεπτα, και η ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να συνεχίσουμε επ’ αόριστον με πρόχειρες ισορροπίες, αναβολές και μεταθέσεις ευθυνών. Γιατί κάποια στιγμή ο λογαριασμός έρχεται. Και όταν έρχεται, δεν πέφτουν μόνο τοίχοι. Πέφτουν και οι βεβαιότητές μας. Πέφτουν και οι ψευδαισθήσεις μας.

Το ερώτημα όμως δεν είναι αν βλέπουμε τις ρωγμές. Τις βλέπουμε. Το ερώτημα είναι αν θα συνεχίσουμε να ζούμε μαζί τους ή αν επιτέλους θα αποφασίσουμε να τις κλείσουμε. Γιατί η πραγματική κατάρρευση δεν ξεκινά όταν πέφτει το μπετόν. Ξεκινά όταν μια κοινωνία παραιτείται από την απαίτηση να σταθεί όρθια.

Και το ζητούμενο δεν είναι μόνο η αποκατάσταση των ζημιών, αλλά η επαναφορά μιας κουλτούρας ευθύνης που θα προλαμβάνει αντί να θρηνεί, θα διορθώνει αντί να δικαιολογεί και θα χτίζει αντί να αφήνει να διαβρώνεται το προφανές μέχρι να γίνει κανόνας και όχι εξαίρεση στη συλλογική μας συνείδηση και αντιμετώπιση…