Του Ανδρέα Καψαμπέλη
Μια τεχνική μεταρρύθμιση ενιότε παύει να είναι απλώς διοικητική πράξη και μετατρέπεται σε πεδίο βαθιάς κοινωνικής και πολιτικής αντιπαράθεσης αλλά και χειραγώγησης. Η νέα ταυτότητα με την ενσωμάτωση του «προσωπικού αριθμού», που από τις 3 Αυγούστου επιχειρείται να πάρει έστω και εμμέσως τη μορφή μιας νέας υποχρεωτικότητας, είναι ακριβώς μια τέτοια περίπτωση. Γι’ αυτό και το νέο χθεσινό επικοινωνιακό σόου του κ. Μητσοτάκη στο Α.Τ. Συντάγματος δεν είναι και τόσο αθώο.
Το κυβερνητικό αφήγημα παρουσιάζει το νέο πλαίσιο ως ένα βήμα εκσυγχρονισμού: ενοποίηση μητρώων, μείωση της γραφειοκρατίας, ψηφιακή ταυτοποίηση του πολίτη σε ένα ενιαίο και πιο λειτουργικό σύστημα. Η νέα ταυτότητα δεν είναι πλέον απλώς ένα φυσικό έγγραφο, αλλά η «πύλη» προς έναν ενιαίο αριθμό ταυτοποίησης που θα συνοδεύει τον πολίτη σε κάθε συναλλαγή με το κράτος.
Ωστόσο, όσο πιο τεχνικός γίνεται ο λόγος περί αποτελεσματικότητας, τόσο πιο πολιτικό γίνεται το ερώτημα που αναδύεται στην κοινωνία ή τουλάχιστον σε ένα σημαντικό τμήμα της. Τι σημαίνει πρακτικά αυτή η ενοποίηση δεδομένων για τα προσωπικά δικαιώματα και τα όρια του κράτους απέναντι στον πολίτη;
Ο προσωπικός αριθμός, βασικός πυρήνας του νέου συστήματος, αντιμετωπίζεται με εύλογες επιφυλάξεις. Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται σε τεχνικά ζητήματα κυβερνοασφάλειας ή λειτουργικότητας. Αγγίζουν τον πυρήνα μιας πιο βαθιάς καχυποψίας: τον φόβο της υπερσυγκέντρωσης δεδομένων, της δημιουργίας ενός ενιαίου ψηφιακού προφίλ για κάθε πολίτη και μιας μορφής «φακελώματος» με σύγχρονα ψηφιακά μέσα.
Σε αυτό το πλαίσιο η νέα ταυτότητα αποκτά διπλή υπόσταση. Από τη μία πλευρά, προβάλλεται ως εμβληματικό εργαλείο ψηφιακού μετασχηματισμού και διοικητικής εξυγίανσης. Από την άλλη, γίνεται σύμβολο ενός ευρύτερου προβληματισμού για τα όρια της κρατικής πρόσβασης στην πληροφορία και για το πού τελειώνει η διευκόλυνση του πολίτη και πού αρχίζει η επιτήρηση.
Το πολιτικό διακύβευμα, λοιπόν, δεν είναι απλώς η επιτυχία ή η αποτυχία ενός τεχνικού έργου. Είναι η εμπιστοσύνη. Και η εμπιστοσύνη αυτή δεν μπορεί να οικοδομηθεί -ιδιαίτερα από τη σημερινή κυβέρνηση- μόνο με ανακοινώσεις και παρουσιάσεις, αλλά με διαφάνεια, θεσμικές εγγυήσεις και κυρίως με την αίσθηση ότι ο πολίτης δεν μετατρέπεται σε απλό δεδομένο μέσα σε ένα απρόσωπο ψηφιακό σύστημα.
Διότι, όσο κι αν ο εκσυγχρονισμός προβάλλεται ως αναγκαίος και αναπόφευκτος, κάθε μεγάλη αλλαγή στον τρόπο που το κράτος «βλέπει» τον πολίτη συνοδεύεται πάντα από το ίδιο θεμελιώδες ερώτημα: πρόκειται για περισσότερη ελευθερία μέσω της τεχνολογίας ή για μια πιο αποτελεσματική μορφή καταγραφής της καθημερινότητας;
Η νέα ταυτότητα θα συνεχίσει επομένως να λειτουργεί όχι μόνο ως διοικητικό εργαλείο, αλλά και ως καθρέφτης των ανησυχιών και των απαιτήσεων μιας κοινωνίας που δεν θέλει -στο όνομα της προόδου- να φυλακίζονται κι άλλες ελευθερίες της.
Οι νέες ταυτότητες είναι και αυτές ένα μέρος της νεοφιλελεύθερης δυστοπίας πάντα στην υπηρεσία του μεγάλου κεφαλαίου που θέλουν τα λαικά στρώματα πλήρως ελεγχόμενα και ποδηγετημένα και ουσιαστικά αποστειρωμένα από κάθε αίσθημα ορμής και κουλτούρα διεκδίκησης. Μια δυστοπία που την έχουμε δει σε μεγάλο βαθμό στα χρόνια του Μητσοτακισμού με τα λοκ ντάουν, τους πολύμηνους εγκλεισμούς και τα εξοδόχαρτα του Χαρδαλιά.
Η συνολική ψηφιακή μετάβαση που θα απλοποιήσει την καθημερινότητα είναι το γυαλιστερό τυρί λίγοι όμως βλέπουν την μεγάλη φάκα που είναι ο περιορισμός των ατομικών ελευθεριών. Η εξάπλωση της εξ’ αποστάσεως εργασίας και εκπαίδευσης, η επιβολή της τηλεματικής για την διεκπεραίωση των υποθέσεων με το δημόσιο, ο πολλαπλασιασμός των διαδικτυακών εφαρμογών θα οδηγήσουν στον μελλοντικό δυστοπικό ανθρωπο που θα εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του και θα ικανοποιει τις ανάγκες του κλεισμένος ουσιαστικά τις περισσότερες ώρες στους τέσσερις τοίχους του σπιτιού του όντας φυτό εσωτερικού χώρου. Ένας άνθρωπος που θα είναι έρμαιο της τεχνολογίας, αποκομμένος από κάθε χειρονακτική εργασία που δίνει κίνηση άρα και ζωή, αποβλακωμένος, ανέκφραστος, καταθλιπτικός, φιλάσθενος, εν ολίγοις σωματικά, πνευματικά και ψυχικά αδύναμος.
Στο χέρι του καθενός είναι να αντισταθεί σε αυτή την προδιαγραφόμενη δυστοπία, και να διατηρήσει την συνδεση του με την φύση, με τον αθλητισμό, με τις παραδόσεις, με τις ανώτερες ουράνιες δυνάμεις, με την χειρονακτική εργασία.
Στο χέρι του καθενός είναι να αντισταθεί όχι μόνο με ανθρωποκεντρικές ιδέες αλλά και με ήθος και χωρίς φόβο δικαιώνοντας ουσιαστικά την ίδια του την υπαρξη.
Ανδρέα, είσαι έξυπνος άνθρωπος και είναι κρίμα να πέφτεις τόσο χαμηλά, φοβούμενος φακελώματα και άλλα φαιδρά. Ο ΠΑ, που σημειωτέον εφαρμόζεται παντού πια, απλώς διευκολύνει τις υπηρεσίες και μάς κάνει ευκολότερη τη ζωή. Θα πρόσθετα ότι οι νέες ταυτότητες θα έπρεπε να περιλαμβάνουν και τον αριθμό αδείας οδηγού (όπου υπάρχει). Όλα σε μία μικρή, βολική κάρτα. Πού είναι το πρόβλημά σας, για το Θεό;