Ο ναύαρχος εν αποστρατεία του Λιμενικού, Νικόλαος Σπανός, αναλύει στη «δ» το υβριδικό σχέδιο της Άγκυρας για την ακύρωση της εθνικής μας κυριαρχίας
Συνέντευξη στον Δημήτρη Παπαγεωργίου
Η επιχειρησιακή δράση των τουρκικών αλιευτικών στο Αρχιπέλαγος δεν αποτελεί μια σειρά από τυχαία, μεμονωμένα περιστατικά, αλλά ένα συντονισμένο κρατικό σχέδιο της Αγκυρας. Ο εν αποστρατεία ναύαρχος του Λιμενικού Σώματος, Νικόλαος Σπανός, έχοντας υπηρετήσει ως διευθυντής Λιμενικής Αστυνομίας και Αλιείας του υπουργείου Ναυτιλίας, γνωρίζει άριστα το επιχειρησιακό πεδίο και ξετυλίγει στη «δημοκρατία» τόσο το παρασκήνιο των ελληνοτουρκικών αλιευτικών αντιπαραθέσεων όσο και τη στόχευση της τουρκικής πλευράς. Μέσα από την πολυετή εμπειρία του στην πρώτη γραμμή, αλλά και ως ντόπιος με καταγωγή από τη Λέρο και την Κάλυμνο, μεταφέρει τις μαρτυρίες των Ελλήνων αλιέων και αποδομεί το αφήγημα περί απλών οικονομικών δραστηριοτήτων των γειτόνων.
Η κατάσταση που βιώνουν οι Ελληνες ψαράδες στα Δωδεκάνησα και σε ολόκληρο το Αιγαίο περιγράφεται από τον ναύαρχο με τη λέξη «απελπισία». «Γνωρίζω από πρώτο χέρι, τόσο ως άνθρωπος που κατάγεται από την περιοχή όσο και μέσα από την πολυετή μου εμπειρία, τι ακριβώς συμβαίνει εκεί. Η κατάσταση είναι πραγματικά απελπιστική» αναφέρει χαρακτηριστικά. Ο ίδιος διατηρεί ανοιχτό δίαυλο επικοινωνίας με τους ανθρώπους του μόχθου στο Αρχιπέλαγος και έχει γίνει αποδέκτης πολυάριθμων βίντεο και καταγγελιών. Το πρόβλημα, σύμφωνα με την ανάλυσή του, ξεπερνά την απλή παράνομη αλιεία. «Αυτό που βλέπουμε δεν είναι απλώς παράνομη αλιεία. Σε μεγάλο βαθμό πρόκειται και για δραστηριότητες συλλογής πληροφοριών. Δεν μιλάμε μόνο για ψαράδες· οι άνθρωποι αυτοί επιτελούν και άλλους σκοπούς» τονίζει, επισημαίνοντας τη βαθύτερη εθνική διάσταση του φαινομένου.
Το χρονικό σημείο στο οποίο εκδηλώνεται η τρέχουσα έξαρση της τουρκικής προκλητικότητας συνδέεται άμεσα με τις ιδιαιτερότητες της θερινής περιόδου. Από τις αρχές Ιουνίου η επαγγελματική αλιεία για τα μεγάλα ελληνικά σκάφη, όπως οι μηχανότρατες και τα γρι-γρι, σταματά ολοκληρωτικά βάσει της εθνικής και ευρωπαϊκής οδηγίας για την προστασία του γόνου. «Τα ελληνικά επαγγελματικά αλιευτικά σκάφη, όπως τα γρι-γρι και οι μηχανότρατες, σταματούν την αλιευτική τους δραστηριότητα από τα τέλη Μαΐου και τις αρχές Ιουνίου, σύμφωνα με την εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία για την προστασία του γόνου. Γιατί σταματάει η αλιεία; Γιατί υπάρχει γόνος. Γιατί πρέπει να μεγαλώσεις το ψάρι και να το δούμε πια από το φθινόπωρο. Είναι και ευρωπαϊκή οδηγία αυτή» εξηγεί ο κ. Σπανός.
Την ίδια ώρα που τα ελληνικά επαγγελματικά σκάφη είναι αναγκαστικά δεμένα στα λιμάνια, οι Τούρκοι βρίσκουν το πεδίο ελεύθερο. «Την ίδια στιγμή τα τουρκικά αλιευτικά εξέρχονται με μεγάλα σκάφη, προσεγγίζουν τα ελληνικά νησιά, αλιεύουν ανενόχλητα και κινούνται στην περιοχή με προκλητική συμπεριφορά, περιφρονώντας κάθε έννοια σεβασμού προς τα κυριαρχικά μας δικαιώματα» περιγράφει ο ναύαρχος ε.α. Η ακτίνα δράσης των τουρκικών σκαφών έχει ξεπεράσει προ πολλού την οριογραμμή των συνόρων, φτάνοντας βαθιά μέσα στην καρδιά των Κυκλάδων. Ο κ. Σπανός αναφέρει συγκεκριμένα στοιχεία για την εμφάνιση μεγάλων αλιευτικών σκαφών: «Προχθές, όντως, έξω από την Τήνο, υπήρχε ένα μεγάλο πάλι αλιευτικό». Οταν δε εμφανίζεται κάποιο πλωτό του Λιμενικού Σώματος για να ελέγξει την κατάσταση, η συμπεριφορά των Τούρκων κυβερνητών είναι γεμάτη θράσος. «Οταν εμφανίζεται κάποιο πλωτό του Λιμενικού Σώματος -όποτε αυτό συμβεί- η αντίδραση των Τούρκων κυβερνητών είναι συχνά προκλητική και απαξιωτική, φτάνοντας ακόμη και να ειρωνεύονται τις ελληνικές Αρχές. Ετσι του λέει ο Τούρκος. Και κοροϊδευόμαστε».
Αυτή η πραγματικότητα οφείλεται στην έλλειψη πολιτικής βούλησης από την πλευρά της Αθήνας για την εφαρμογή των νόμων. Ο κ. Σπανός ξεκαθαρίζει ότι το νομικό οπλοστάσιο της χώρας είναι πλήρες και επαρκές. «Λοιπόν, υπάρχει και εθνικό πλαίσιο και ευρωπαϊκό πλαίσιο. Στο εθνικό μας πλαίσιο είναι οι διαταγές, οι οδηγίες, οι εγκύκλιοι, οι υπουργικές αποφάσεις και σχετικά διατάγματα. Αλλά πάνω απ’ όλα είναι ο αλιευτικός κώδικας που είναι νόμος. Και υπάρχει και το ποινικό κομμάτι».
Η νομοθεσία προβλέπει αυστηρές κυρώσεις, οι οποίες όμως μένουν στα χαρτιά. «Οποιος αλιεύει με οποιαδήποτε ξένη σημαία οδηγείται στον εισαγγελέα με συγκεκριμένες διατάξεις του Ποινικού Κώδικα και του Αλιευτικού Κώδικα και από εκεί και πέρα είναι το διοικητικό πρόστιμο, το οποίο είναι τσουχτερό. Και η κατάσχεση όλων των προϊόντων. Και των αλιευτικών εργαλείων. Εάν εφαρμοστεί η νομοθεσία ακόμη και σε μία ή δύο περιπτώσεις, με τις προβλεπόμενες κυρώσεις, το μήνυμα θα είναι σαφές και η παραβατική συμπεριφορά θα περιοριστεί άμεσα. Αυτό όμως δεν γίνεται καθόλου. Γιατί δεν γίνεται; Είναι πολιτική βούληση» τονίζει με έμφαση.
«Εγώ εφάρμοσα το νόμο στο πεδίο»!
Για να καταδείξει πώς πρέπει να εφαρμόζεται ο νόμος στο πεδίο, ο ναύαρχος αναφέρει μια προσωπική του εμπειρία από την εποχή που υπηρετούσε ως κυβερνήτης σε σκάφος του Λιμενικού Σώματος στην περιοχή του Καστελόριζου, όταν είχε εντοπίσει τέσσερα ιταλικά αλιευτικά σκάφη να ψαρεύουν παράνομα. «Εγώ ως κυβερνήτης στα ιταλικά στο Καστελόριζο ξεκίνησα από τα σκάφη του Λιμενικού σαν κυβερνήτης πρώτα. Είχα κατασχέσει τέσσερα σκάφη. Είχα δημιουργήσει διπλωματικό θέμα τότε. Ομως τα σταμάτησα. Τήρησα τον νόμο. Ανεξαρτήτως των πιέσεων που ενδεχομένως ασκούνταν τότε, εγώ εφάρμοσα τον νόμο μέχρι τέλους και δεν επέτρεψα να μείνει η υπόθεση χωρίς συνέπειες. Πήγα στον εισαγγελέα. Τιμωρηθήκανε. Σου κατάσχεσαν τα ψάρια, τα καΐκια και εξαφανιστήκανε μετά. Και δεν ξαναπατήσανε. Να το πω πολύ απλά, έτσι».
Σήμερα η επιχειρησιακή ελευθερία του Λιμενικού Σώματος παραμένει περιορισμένη λόγω των πολιτικών σκοπιμοτήτων. Ο κ. Σπανός υπενθυμίζει δημόσιες τοποθετήσεις που αποκαλύπτουν αυτή τη νοοτροπία. «Ο κ. Κικίλιας, σε συνέντευξή του στον Σκάι (1/9/2025), έκανε λόγο για “άτυπη συμφωνία” που, όπως ανέφερε, σχετίζεται με την παρουσία τουρκικών αλιευτικών στο Αιγαίο, ενώ ταυτόχρονα δημοσιεύματα ερμήνευσαν τη δήλωση αυτή ως σύνδεση με την υπόθεση απελευθέρωσης των δύο Ελλήνων στρατιωτικών στον Εβρο το 2018, κάτι που, όπως θυμάμαι, διέψευσε το υπουργείο Εξωτερικών. Εγώ δεν μιλάω πολιτικά. Μιλάω πάντα θεσμικά. Γιατί μου αρέσει να λέω τις αλήθειες. Αρα είναι θέμα πολιτικής βούλησης να αφήσουν το Λιμενικό στον επιχειρησιακό σχεδιασμό του να κάνει το έργο του. Πολλοί υποστηρίζουν ότι η εφαρμογή του νόμου μπορεί να προκαλέσει ένταση. Ωστόσο, δεν είναι δυνατόν να αποδεχόμαστε ως κανονικότητα την παρουσία ξένων αλιευτικών εντός των χωρικών μας υδάτων και τη δημιουργία τετελεσμένων. Ερχεται ο άλλος έξω από το Αγαθονήσι και έξω από την Τήνο και έξω από το Καστελόριζο και ψαρεύει. Σε κοροϊδεύει. Σου δημιουργεί τετελεσμένα».
«Η αλιεία, μοχλός πίεσης για την Αγκυρα»
Η Αγκυρα χρησιμοποιεί την αλιεία ως μοχλό για τη γεωστρατηγική της επέκταση στο Αρχιπέλαγος. «Εχει βάλει την αλιεία και το ξέρουν πολύ καλά αυτοί που ασχολούμαστε, αλλά το ξέρει και όλος ο κόσμος πλέον. Εδώ πάει να νομοθετήσει επειδή εσύ φέρνεις έναν θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και σου κλέβει το μισό Αιγαίο και όλη την ανατολική Μεσόγειο. Και εμείς συζητάμε αν πρέπει να συλλάβουμε αλιευτικά που είναι εμπορικά σκάφη» εξηγεί ο κ. Σπανός, επιβεβαιώνοντας ότι πρόκειται για έναν απόλυτα συντονισμένο σχεδιασμό της Τουρκίας.
«Εγώ πιστεύω ότι είναι ένας συντονισμένος σχεδιασμός της Τουρκίας, διότι αυτό που αντιμετωπίζουμε είναι σε πολλά σημεία της χώρας μας με τέτοιο θράσος. Με το σκεπτικό ότι συνοδεύονται και από σκάφη της τουρκικής ακτοφυλακής. Συνοδεύονται ή τα καλούν άμα έρθει η δική μας ακτοφυλακή» σημειώνει.
Ο ναύαρχος φέρνει στο φως τη μαρτυρία του Ελληνα ψαρά Γιώργου Καραντάνη, ο οποίος του απέστειλε αποκαλυπτικό βιντεοσκοπημένο υλικό από τη θαλάσσια περιοχή νότια του Φαρμακονησίου και των Αρκιών: «Ενας ψαράς, ο Καραντάνης ο Γιώργος, μου έστειλε ένα βίντεο, το οποίο δεν το άφησα, το κυκλοφόρησα, έτσι, δεν το έκρυψα. Και τι έλεγε; Περνούσε η τουρκική ακτοφυλακή δίπλα από το ελληνικό νησί, λίγα μέτρα από το Φαρμακονήσι, νότια του Φαρμακονησίου, να τον διώξει. Σας λέω λίγα μέτρα από το Φαρμακονήσι, για μέτρα μιλάμε, εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων. Γιατί εκεί τα χωρικά είναι στη μέση, να ξέρετε είναι περίπου στα 2,5-3 ναυτικά μίλια, είναι η μέση γραμμή που λέμε, βάσει της Συνθήκης της Λωζάννης».
Η κατάσταση στο σημείο εκείνο ήταν εξαιρετικά προκλητική, με τον τουρκικό στόλο να προχωρά σε επιθετικές ενέργειες υπό την προστασία των Αρχών του. «Δίπλα του και πιο πάνω να ψαρεύουν 7 ανεμότρατες, δίπλα στο σκάφος, έλεγε, 7 ανεμότρατες μεταξύ Αρκιών και Φαρμακονησίου, στα νησιά μας μέσα, και να περνάει η τουρκική ακτοφυλακή δημιουργώντας μεγάλο κυματισμό, να τον χτυπήσει, να τον εμβολίσει, να τον φοβίσει, να φύγει. Και τι του λέει στο VHF; Το άκουσαν όλοι, του λέει: “Φύγε από εδώ, μην αλιεύεις, γιατί αυτά είναι τουρκικά χωρικά ύδατα που είσαι και ψαρεύεις”. Καταλαβαίνετε άμα νομοθετήσει αύριο μεθαύριο αυτός ο παρανοϊκός από εκεί τι έχει να γίνει σε εμάς; Θα συλλαμβάνονται οι ψαράδες οι Ελληνες. Αν υπάρχει ένα στοιχείο που χαρακτηρίζει την τουρκική πολιτική, είναι ότι προαναγγέλλει συχνά τις επιδιώξεις της και στη συνέχεια επιχειρεί να τις υλοποιήσει. Δεν αποκρύπτει τις προθέσεις της· αντιθέτως, τις διατυπώνει δημόσια. Αυτό το καλό έχει η Τουρκία. Σε ενημερώνει. Δεν το κρύβει. Είναι ειλικρινής. Αρα, είναι στα σκαριά».
Η λεγόμενη «πολιτική των ήρεμων νερών» καταρρίπτεται από τα ίδια τα δεδομένα των παραβιάσεων στη θάλασσα. «Ο όρος “ήρεμα νερά” δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα των ελληνοτουρκικών σχέσεων στη θάλασσα. Οι παραβιάσεις και οι προκλήσεις δεν έπαψαν ποτέ να υφίστανται. Εγώ τη φράση “ήρεμα νερά” ποτέ δεν την είδα στα Ελληνοτουρκικά. Ακόμα και όταν δεν γίνονταν οι εναέριες παραβιάσεις με την πολεμική αεροπορία τους, η θάλασσα δεν σταμάτησε. Είχαμε τότε γύρω στις 1.400 παραβιάσεις στη θάλασσα» υπογραμμίζει ο κ. Σπανός. Η διαφορά δυναμικού ανάμεσα στους δύο αλιευτικούς στόλους αποκαλύπτει το μέγεθος της πίεσης. «Αυτοί έχουν έναν πολύ μεγάλο στόλο σε σχέση με εμάς, που ξεπερνάνε τα 1.500 με 2.000 σκάφη. Ενα μεγάλο μέρος αυτού των σκαφών έρχονται προς το παραλιακό μέτωπο, στα νησιά μας, μέχρι νότια στο Καστελόριζο, και βγαίνει και ψαρεύει στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Μιλάμε για έναν στόλο που βγαίνουν εκεί πάνω από 200-300 σκάφη. Ενώ εμείς στο σύνολο δεν έχουν μείνει 150 σκάφη στην Ελλάδα. Κάποτε είχαμε μεγάλο στόλο. Τώρα δεν υπάρχουν πια αυτά που ξέραμε. Εχουν μείνει πολύ λιγότερα».
«Αν λοιπόν έχεις τον Τούρκο και σου ψαρεύει με καλύτερα εργαλεία, με πιο μεγάλα σκάφη, και σου αλωνίζει χωρίς τους περιορισμούς και τα μέσα που επιβάλλει η Ευρωπαϊκή Ενωση, υπάρχει πρόβλημα».
«Αν δεν εφαρμόσουμε τους νόμους θα πληρώσουμε βαρύ τίμημα»
Την ίδια στιγμή, το ελληνικό κράτος εξαντλεί την αυστηρότητά του στους δικούς του πολίτες μέσω των συστημάτων δορυφορικής επιτήρησης, αφήνοντας την ίδια ώρα τους ξένους αλιείς ανενόχλητους. «Οι δικοί μας δεν τολμάνε, επειδή τα αλιευτικά σκάφη έχουν τα δορυφορικά πάνω, το VMS, αυτά παρακολουθούνται από έναν ειδικό θάλαμο επιχειρήσεων του υπουργείου που ανά πάσα στιγμή χτυπάει κόκκινο με το που πλησιάζει. Και οπότε ξέρει ότι άμα διανοηθεί και περάσει ένα μέτρο μέσα έχει αμέσως διοικητικό πρόστιμο, του αφαιρείται η άδεια. Οι αλιευτικές παραβάσεις είναι πολύ αυστηρές, οπότε δεν τολμούν οι δικοί μας να το κάνουν αυτό. Και όποιοι το έχουν κάνει έχουν τιμωρηθεί πάρα πολύ αυστηρά. Και έχω λοιπόν τον Τούρκο να μπαίνει μέσα εκεί που απαγορεύονται τα πάντα, να ψαρεύει και να παίρνει τον πλούτο μου, να τον βάζει στην Τουρκία, να τον βαφτίζει τουρκικό και βάσει αυτού να φέρνουμε και τουρκικά ψάρια ίσως και στην Ελλάδα και να τα πουλάμε».
Οι επιπτώσεις αυτής της κατάστασης αγγίζουν την οικονομία, το περιβάλλον και την εθνική ασφάλεια της χώρας. «Το πρόβλημα είναι και εθνικό. Εχει εθνική διάσταση γιατί παραβιάζουν χιλιάδες χιλιόμετρα. Είναι οικονομικό, περιβαλλοντικό. Γιατί οι αλιείς μας δεν έχουν εισοδήματα καθόλου, είναι ενάντια της οικονομικής κατάστασης της χώρας μας. Είναι και περιβαλλοντικό γιατί πηγαίνουν σε περιοχές οι οποίες απαγορεύονται. Και θέλουμε να φτιάξουμε και θαλάσσιες περιοχές ακόμα Natura, για να έρχονται πιο πολλοί αυτοί να μας κοροϊδεύουν και να έχουν ακόμα λιγότερους χώρους οι δικοί μας. Γι’ αυτό φωνάζουν οι ψαράδες, λένε “εσείς τι κάνετε; Δεν μας φωνάζετε να κάνετε μια διαβούλευση να σας πούμε κι εμείς που ξέρουμε από θάλασσα τι πρέπει να κάνετε και πώς πρέπει να το κάνετε;”. Και έχουν δίκιο σε αυτό. Εσείς ακούτε τον κάθε ένα τεχνοκράτη της καρέκλας του γραφείου, ο οποίος δεν ξέρει τίποτα, σας βάζει ένα σχεδιασμό και επειδή υπάρχει και το πρόβλημα της Τουρκίας, άντε να κλείσουμε τις θάλασσές μας και στο τέλος δεν θα υπάρχει τίποτα για εμάς. Μας διώχνετε. Αυτό λένε οι ψαράδες. Ουσιαστικά μας συρρικνώνετε εκεί που έχουμε σοβαρό πρόβλημα. Και αυτό μας δημιουργεί τεράστιο πρόβλημα στο να μπορέσουμε να έχουμε αλίευμα. Δεν υπάρχει πια αλίευμα, τα πιο πολλά ψάρια είναι εισαγωγής, δεν είναι ντόπια ψάρια».
Η παράνομη δραστηριότητα περιλαμβάνει και άλλα σκάφη, όμως η τουρκική παρουσία παραμένει η πλέον οργανωμένη και συστηματική, χρησιμοποιώντας μάλιστα συγκεκριμένα τεχνάσματα για να παρακάμψει τους ελέγχους. «Το τελευταίο διάστημα έχει κατέβει ένας μεγάλος στόλος μεγάλων αλιευτικών γρι-γρι, τα οποία τι κάνουν; Μεταφέρουν όπως κάθε χρόνο κλωβούς από τη Μάλτα με ψάρια μέσα, τόνους. Κόκκινο τόνο, που λέμε. Ο οποίος όμως περνάνε, αγκυροβολούν στα Κύθηρα, έξω από την Τήνο, έξω από τα νησιά μας. Αυτός ο στόλος είναι τουρκικός, ήδη μιλούσαμε για 15-20 σκάφη μαζί, κομβόι πηγαίνανε. Και τώρα γυρίζουν. Και μάλιστα προχθές βρέθηκε και ένα έξω από την Τήνο».
Ο ναύαρχος ε.α. αποκαλύπτει τον ακριβή τρόπο με τον οποίο λειτουργεί αυτή η επιχείρηση και πώς αποφεύγεται ο έλεγχος των Αρχών. «Τι κάνουν αυτοί; Μεταφέρουν κλωβούς, και υπάρχει ένας μεγάλος στόλος, αλλά ο κλωβός που έχει μέσα ένα μεγάλο αριθμό τόνων, που είναι αυτό που λέμε γόνος… αλλά ο γόνος του τόνου δεν είναι το ψαράκι του ενός πόντου, είναι το ψαράκι του δίκιλου, τρίκιλου, έτσι, και αυτό γίνεται μεγάλο ψάρι… αυτό θέλει να τρώει. Τι κάνουν λοιπόν; Αλιεύουν, ένα άλλο σκάφος γρι-γρι εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, δηλαδή αυτός ο στόλος επίσημα μαζεύει το ψάρι και ταΐζει τους κλωβούς. Και δηλώνουν ταυτόχρονα ότι είναι αβλαβής διέλευση. Και κανένας δεν πάει να τους ελέγξει».
Η παράλειψη αυτή των ελληνικών Αρχών είναι αδικαιολόγητη, καθώς υπάρχουν όλα τα νόμιμα εργαλεία για τη διενέργεια ελέγχων εντός της ελληνικής επικράτειας. «Και μόνο να τους ελέγξεις διοικητικά, με παραστατικά, με χαρτιά, θα βρεις παραβάσεις. Μόνο από αυτό που έκανα εγώ: να εξετάσεις τον πλου ή να εξετάσεις τον εξοπλισμό του, αυτό που κάνουμε στα σωστικά, πυροσβεστικά, κάνεις τον έλεγχο όπως κάνουμε σε όλα τα πλοία. Εχουμε όλο το δικαίωμα εντός της ελληνικής χωρητικότητας. Παλαιότερα, όταν ήμασταν εμείς, γινόντουσαν αυτοί οι έλεγχοι, τώρα έχουν σταματήσει» αναφέρει με παράπονο.
Η κατακλείδα της ανάλυσης του Νικολάου Σπανού αποτελεί μια δραματική έκκληση για την αλλαγή της εθνικής στάσης πριν η κατάσταση γίνει μη αναστρέψιμη. «Εκφράζω την ανησυχία μου και θα πρέπει εκτός των άλλων, πραγματικά, να κάνουμε το αυτονόητο: να εφαρμόσουμε στην πράξη τη νομοθεσία, είτε είναι ευρωπαϊκή είτε είναι εθνική. Να εφαρμόσουμε τη νομοθεσία για το καλό της χώρας μας. Αν δεν σοβαρευτούμε σαν κράτος και αν δεν τηρήσουμε τη νομοθεσία με αυστηρότητα, δεν πετυχαίνουμε τίποτα. Εάν δεν επιδείξουμε τη δέουσα σοβαρότητα ως κράτος και δεν εφαρμόσουμε με συνέπεια το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, το κόστος στο τέλος θα είναι ιδιαίτερα βαρύ, τόσο σε εθνικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο».
Πηγή: dimokratia.gr
