Ογδόντα πέντε χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την 6η Απριλίου 1941, όταν η ναζιστική Γερμανία επιτέθηκε εναντίον της Ελλάδας. Ξεκινούσε ένας πόλεμος που γρήγορα μετατράπηκε σε τετραετή κατοχή, γεμάτη ανείπωτα μαρτύρια για τον ελληνικό λαό. Οι Γερμανοί λεηλάτησαν συστηματικά την πατρίδα, σκότωσαν εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες με την πείνα, τις εκτελέσεις και τα αντίποινα, κατέστρεψαν υποδομές και άρπαξαν δημόσια και ιδιωτική περιουσία. Ολέθριο για όλους μας ήταν το «αναγκαστικό δάνειο» που έλαβαν από την Τράπεζα της Ελλάδος. Επρόκειτο για ένα τεράστιο ποσό. Τα αποθεματικά μας εξαντλούνταν, για να χρηματοδοτήσουμε τον κατακτητή.
Ποτέ δεν μας αποζημίωσαν. Ούτε για το δάνειο αυτό ούτε για τα εγκλήματα πολέμου και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που διέπραξαν. Μόνο λόγια, υποκριτικές τελετές μνήμης και κούφιες δηλώσεις συμφιλίωσης. Αρκετοί εμπειρογνώμονες έχουν κατά καιρούς υπολογίσει τις αξιώσεις για την αποπληρωμή του αναγκαστικού δανείου σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ (με κάποιες εκτιμήσεις να φτάνουν κοντά στα 500 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των τόκων). Το Βερολίνο, όμως, θεωρεί το ζήτημα «κλειστό» από τη δεκαετία του 1950 και τις μεταπολεμικές συμφωνίες. Η ιστορική δικαίωση της Ελλάδας παραμένει εκκρεμής.
Δεν είναι μόνο το παρελθόν. Η συμπεριφορά των Γερμανών απέναντι στην Ελλάδα δεν άλλαξε με την πάροδο του χρόνου. Στη δεκαετία του 2010 η Γερμανία ηγήθηκε της ομάδας κρατών που μας επέβαλαν τα Μνημόνια. Με ασφυκτικούς, αποικιοκρατικούς όρους, επιβλήθηκαν περικοπές, ιδιωτικοποιήσεις και λιτότητα που βύθισαν τη χώρα σε βαθιά ύφεση, ανεργία και κοινωνική εξαθλίωση. Πολλοί Έλληνες βίωσαν εκείνη την περίοδο ως νέα «κατοχή», οικονομική αυτή τη φορά.
Οι καιροί αλλάζουν, οι λαοί όμως όχι. Οι Γερμανοί δεν μεταμορφώθηκαν ξαφνικά σε μοντέλα ταπεινότητας και αλληλεγγύης. Η Ιστορία δείχνει ότι οι ισχυροί θυμούνται μόνο ό,τι τους συμφέρει. Γι’ αυτό οφείλουμε να θυμόμαστε. Να διδασκόμαστε από το Δίστομο, τα Καλάβρυτα, την Κάνδανο, την πείνα και το κατοχικό δάνειο. Να μην ξεχνάμε ότι η ίδια λογική επανήλθε με τα Μνημόνια.
Η μνήμη είναι η ασπίδα μας. Μας θυμίζει ότι η εθνική αξιοπρέπεια απαιτεί εγρήγορση. Μόνο έτσι θα αποφύγουμε να ξαναζήσουμε παρόμοιες τραγωδίες είτε με όπλα είτε με σπρεντ και τρόικες.
Δημοσιεύεται στη «δημοκρατία»
Για τούς θανάτους από την πείνα δεν ευθύνονται τόσον οι Γερμανοί, όσον οι Άγγλοι, οι οποίοι το 1941-2 επέβαλαν ναυτικό αποκλεισμό στον Πειραιά και δεν μπόρεσε να φθάσει το τουρκικό σιτάρι, που είχε παραγγείλει η κυβέρνση Τσολάκογλου. Εννοείται ότι ό,τι υπήρχε το έτρωγαν οι κατακτητές. Οι διάφορες μαρτυρίες, τού Ερυθρού Σταυρού κυρίως, για την φρίκη που επικρατούσε, ανάγκασαν τούς Αμερικανούς συμμάχους να πιέσουν τούς Άγγλους να άρουν τον αποκλεισμό, όμως η ζημιά είχε ήδη γίνει. Αθήνα κυρίως και δευτερευόντως Θ/νίκη πείνασαν. Η εοαρχία όχι, διότι στα χωριά όλο και κάτι εύρισκαν να φάνε.
Για το αναγκαστικό κατοχικό δάνειο, το υπόλοιπο(*) τού οποίου μάς χρωστούν και αρνούνται να κατβάλουν, φταίμε εμείς, που επί 80 χρόνια τούς παρακαλούμε, αντί να προσφύγομε δικαστικά, αφού το χρέος αυτό είναι αδιαπραγμάτευτο και κατέχομε όλα τα απαράιτητα αποδεικτικά. Άλλωστε, στην Γιουγκοσλαβία και την Πολωνία, τις άλλες δύο χώρες από τις οποίες πήρε τέτοιο δάνειο, το έχει ήδη αποπληρώσει από το τέλος τής δεκαετίας του ’50 (Γιουγκοσλαβία), αρχές επομένης δεκαετίας (Πολωνία).
Οι πολεμικές επανορθώσεις και απόζημιώσεις είναι άλλη υπόθεση. Είναι διαπραγματεύσιμες, αλλά η Γερμανία δεν έχει καταβάλει σε κανέναν τέτοιες. Το γιατί είναι μία πολύπλοκη ιστορία.
(*) Γράφω υπόλοιπο, διότι από το 1943 το Βερολίνο διέταξε να σταματήσει η λήψη δανείου κι άρχισε να επιστρεύει σε άτοκες δόσεις αυτά που είχαν πάρει. Η τελευταία από τις εννέα δόσεις κατεβλήθη την 26/9/1944, δηλαδή 16 ημέρες πριν την αποχώρηση των Γερμανών από την Αθήνα (12/10/1944). Έκτοτε το δάνειο έεπσε στις υπερημερίες κι εξ αυτών στον τόκο. Το οφειλόμενο υπόλοιπο είναι περίπου € 50 δισ., που θα το κερδίσομε σε όποιο δικαστήριο τού κόσμου κι αν πάμε και το οποίο ΔΕΝ ΔΙΑΓΡΑΦΕΤΑΙ, όπως είπε ο Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ κατά την επίσκεψή του στην Ελλάδα το 2024.