Υπήρξε πράγματι ο Ιησούς, ή μήπως όχι;

Του Strange Attractor

Άκουγα χθες στο ραδιόφωνο τον Βελόπουλο να τα χώνει στον Κυριάκο και στην Καρυστιανού. Καλά τα έλεγε…

Μετά όμως θυμήθηκα τις (χειρόγραφες) επιστολές του Ιησού, και άλλαξα σταθμό.

Και μέσα στα πάθη που ζούμε, με την ακρίβεια, τον πληθωρισμό, τα σκάνδαλα, τους πολέμους, και όλα αυτά τα καλά του «υπαρκτού μητσοτακισμού», και του «τραμπισμού», που κυριαρχούν, θυμήθηκα πως σε λίγες μέρες έρχεται και η κανονική Εβδομάδα των Παθών, το ελληνικό Πάσχα, και η Ανάσταση του Ιησού.

Το ένα λοιπόν έφερε το άλλο, και έτσι, οδηγώντας υπό καταρρακτώδη βροχή, θυμήθηκα ο ποταπός ένα διαχρονικό ερώτημα, που με απασχολεί από έφηβο.

Υπήρξε πράγματι ο Ιησούς, ή μήπως όχι;

Αυτό το  ερώτημα έχει συζητηθεί εδώ και αιώνες, αλλά μεταξύ των σύγχρονων ιστορικών, αν παρακολουθώ καλά τις εξελίξεις (καθότι μεγάλωσα πολύ πλέον, και δεν διαβάζω όσο διάβαζα κάποτε) η απάντηση είναι πολύ λιγότερο αμφιλεγόμενη από ό,τι υποθέτουν πολλοί, ή υπέθετα εγώ παλιότερα.

Η συντριπτική συναίνεση λοιπόν στη σύγχρονη ακαδημαϊκή κοινότητα είναι ότι ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ ήταν όντως ένα πραγματικό ιστορικό πρόσωπο, ακόμη και αν οι ερμηνείες της ζωής και της ταυτότητάς του διαφέρουν σημαντικά, και δεν στηρίζονται σε ακράδαντα ιστορικά ντοκουμέντα.

Όταν λοιπόν συζητάμε για την αρχαία ιστορία, η «απόδειξη» σπάνια σημαίνει φυσικά στοιχεία όπως φωτογραφίες, ή επίσημα πιστοποιητικά γέννησης, αρχεία, κλπ.  Αντίθετα, οι ιστορικοί βασίζονται σε κείμενα, αναφορές από πολλαπλές πηγές, και συνέπεια στα συμφραζόμενα.

Με αυτά τα κριτήρια, ο Ιησούς στην πραγματικότητα μαρτυρείται ως ιστορική μορφή καλύτερα από πολλές άλλες προσωπικότητες της αρχαιότητας.

Οι πρώτες αναφορές στον Ιησού προέρχονται από χριστιανικά γραπτά, ιδιαίτερα από την Καινή Διαθήκη.

Τα τέσσερα Ευαγγέλια (Ματθαίος, Μάρκος, Λουκάς και Ιωάννης) γράφτηκαν περίπου μεταξύ 70 και 100 μ.Χ., μέσα σε λίγες δεκαετίες από τη ζωή του Ιησού. Και ενώ αυτά τα κείμενα είναι ξεκάθαρα θρησκευτικής φύσης, και προωθούν την πίστη και μόνο, με σημαντικές ανακρίβειες και διαφορές μεταξύ τους, οι ιστορικοί εξακολουθούν να τα αναλύουν αιώνες τώρα, αφού δεν έχουν πολλές άλλες πηγές, χρησιμοποιώντας τυπικές κριτικές μεθόδους.

Το πιο σημαντικό είναι ότι οι επιστολές του Αποστόλου Παύλου, γραμμένες γύρω στο 50-60 μ.Χ., είναι ακόμη παλαιότερες. Ο Παύλος βέβαια δεν παρέχει λεπτομερή βιογραφία, αλλά σαφώς αντιμετωπίζει τον Ιησού ως μια πρόσφατη ιστορική προσωπικότητα που σταυρώθηκε, άσχετα αν ο ίδιος δεν τον γνώρισε ποτέ προσωπικά.

Κάτι ακόμη, που ενισχύει κάπως την «ιστορική υπόθεση», είναι και το ότι ο Ιησούς αναφέρεται και από (λίγες μόνο) μη χριστιανικές πηγές.

Για παράδειγμα, ο Ρωμαίος ιστορικός Τάκιτος (περίπου 116 μ.Χ.) αναφέρεται στον «Χριστό», ο οποίος εκτελέστηκε υπό τον Πόντιο Πιλάτο κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αυτοκράτορα Τιβέριου. Ο Τάκιτος ήταν εχθρικός προς τους Χριστιανούς, γεγονός που καθιστά τη μαρτυρία του ιδιαίτερα πολύτιμη.

Επίσης, ο Εβραίος ιστορικός Φλάβιος Ιώσηπος (περίπου 93 μ.Χ.) αναφέρει τον Ιησού δύο φορές στις «Αρχαιότητες των Ιουδαίων», αν και οι ειδικοί θεωρούν ότι πρόκειται για μεταγενέστερες προσθήκες Χριστιανών (μοναχών, αντιγραφέων, κλπ).

Τέλος, ο  Ρωμαίος συγγραφέας Πλίνιος ο Νεότερος (αρχές 2ου αιώνα μ.Χ.) περιγράφει τους Χριστιανούς να λατρεύουν τον Χριστό ως θεό, επιβεβαιώνοντας έμμεσα την ιστορική επίδραση του Ιησού.

Αυτές οι ανεξάρτητες αναφορές, όχι και τόσο αξιόπιστες, ειδικά από συγγραφείς που δεν συμπαθούν τον Χριστιανισμό, αποτελούν μια ισχυρή απόδειξη για πολλούς, ότι ο Ιησούς μάλλον δεν επινοήθηκε, αλλά ίσως όντως υπήρξε.

Μια άλλη όμως  άποψη, που μερικές φορές ονομάζεται «θεωρία του μύθου του Χριστού», ή το περίφημο «χριστολογικό» ζήτημα, υποστηρίζει ότι ο Ιησούς δεν υπήρξε ποτέ και ήταν απλά μια καθαρά μυθική, ή συμβολική φιγούρα, παρόμοια με πολλούς θεούς από παλαιότερες θρησκείες, βασισμένη σε στοιχεία άλλων παλαιότερων θρησκειών της ευρύτερης περιοχής.

Ενώ λοιπόν συνεχίζονται (εδώ και αιώνες) οι συζητήσεις για το εν λόγω ζήτημα, για θαύματα, ή για καθαρά θεολογικούς ισχυρισμούς, οι περισσότεροι σύγχρονοι μελετητές, τόσο θρησκευτικοί όσο και κοσμικοί, συμφωνούν σε μερικά βασικά σημεία.

Ο Ιησούς, λένε, ήταν όντως ένας Εβραίος ιεροκήρυκας στην Ιουδαία του 1ου αιώνα.

Βαφτίστηκε από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή.

Σταυρώθηκε υπό τον Πόντιο Πιλάτο.

Αυτά τα γενικά και ολίγα συμπεράσματα βασίζονται σε πολλαπλές πηγές, και θεωρούνται γενικώς ιστορικά «αξιόπιστα».

Τι παραμένει αβέβαιο;

Οι μεγαλύτερες διαφωνίες δεν αφορούν το αν ο Ιησούς υπήρξε, αλλά ποιος ήταν. Ήταν ο υιός του Θεού, όπως διδάσκει ο Χριστιανισμός;

Ένας πολιτικός επαναστάτης;

Ένας αποκαλυπτικός προφήτης;

Αυτές οι ερμηνείες είναι κυρίως υποκειμενικές, και εξαρτώνται από την πίστη, και τη φιλοσοφία του καθενός, αλλά και τον τρόπο που κάποιος διαβάζει ή ερμηνεύει τις όποιες πηγές.

Εν κατακλείδι, με τα πρότυπα της αρχαίας ιστορίας υπάρχουν αρκετά ισχυρές και ευρέως αποδεκτές αποδείξεις ότι ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ ήταν όντως μια πραγματική ιστορική προσωπικότητα.

Ωστόσο, το ζήτημα της θεϊκής του φύσης, ή της αλήθειας των θρησκευτικών ισχυρισμών γι’ αυτόν, π.χ. τα θαύματα, η Ανάστασή του, κλπ.  εμπίπτουν όχι στο πεδίο των ιστορικών αποδείξεων, αλλά κυρίως στο πεδίο της όποιας θρησκευτικής πίστης.

Με λίγα λόγια, ο Ιησούς δεν θεωρείται από τους περισσότερους μελετητές ως «απλώς ένας ακόμη μύθος», αλλά ως ένα πραγματικό πρόσωπο του οποίου η ζωή πυροδότησε ένα από τα πιο σημαντικά κινήματα στην ανθρώπινη ιστορία, και που την καθόρισε πλήρως,  ακόμη και αν όλη η αλήθεια γι’ αυτόν παραμένει καθαρά υποκειμενικό θέμα ερμηνείας.

Αυτά, και καλό Πάσχα…