Γιατί θα χάσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης

Του Μανώλη Κοττάκη

Εκ πρώτης όψεως η σκληρή επίθεση που εξαπέλυσε χθες ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς κατά του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη είχε προσωπικά κίνητρα. Ο Σαμαράς συνηθίζει να προσωποποιεί τις αντιπαραθέσεις του, σε αντίθεση με τον Καραμανλή, ο οποίος μιλά γενικά, πάνω σε βασικές αρχές, και λέει πράγματα εξίσου σκληρά, όταν απαιτείται. Αλλά πιο κομψά. Όπως το τελευταίο, ότι η κρίση των θεσμών θα φέρει πολιτική κρίση πρώτου μεγέθους και εθνική περιπέτεια.

Καλύτερη ανάγνωση όμως της συνέντευξης Σαμαρά οδηγεί σε εντελώς αντίθετο συμπέρασμα. Η Νέα Δημοκρατία σε όλη τη Μεταπολίτευση ήταν ένα πολυσυλλεκτικό κόμμα στο οποίο τον τόνο έδινε η πατριωτική κεντροδεξιά παράταξη, αλλά χωρούσαν σε αυτήν με άνεση, ως εμπλουτισμός, και οι κεντρώοι φιλελεύθεροι. Οι οποίοι ήταν πιο χρήσιμοι ως μειονότητα, αν και είχαν μια διαφορετική θέαση για τον κόσμο.

Οι θέσεις τους για την οικονομία και για την εξωτερική πολιτική δεν ταυτίζονταν ποτέ με τον κορμό της παράταξης, ήταν πιο προωθημένες. Άλλη ήταν η αντίληψή τους για την οικονομία και τις σχέσεις με το επιχειρείν, άλλη για την εξωτερική πολιτική και τις σχέσεις με τους γείτονες, άλλη για τους θεσμούς.

Στην εξωτερική πολιτική η τάση αυτή εμπνεόταν πάντοτε από το δόγμα της μικράς και εντίμου Ελλάδος που τόσα μπορεί, και εισηγείτο πάντοτε άρον άρον συμβιβασμούς, καθώς θεωρούσε ότι με τόσο πολλά ανοικτά θέματα στην εξωτερική πολιτική η Ελλάδα ήταν βάρος για τους συμμάχους. Και πως η διαρκής ανακίνησή τους τους θα εκνεύριζε τους συνομιλητές μας.

Η τάση αυτή επίσης εισηγείτο πάντοτε μικρότερο κράτος και άνοιγμα του ανταγωνισμού, με τη διαφορά ότι στην πράξη αυτό σήμαινε δημιουργία μιας κλειστής επιχειρηματικής ελίτ ημετέρων, που καταργούσε τον ελεύθερο ανταγωνισμό.

Η κυρίαρχη τάση όμως προσδιορίστηκε από τον ιδρυτή Κωνσταντίνο Καραμανλή, ο οποίος, όταν κάποτε ο καγκελάριος Σμιτ τον ρώτησε μάλλον προσβλητικά «τι θέλετε;», εκείνος του απάντησε: «Εγώ δεν θέλω κάτι από εσάς, εσείς τι θέλετε!» Στο επόμενο λεπτό ο καγκελάριος τον σέρβιρε… τσάι!

Ο Καραμανλής ήθελε επίσης την επιχειρηματική ελίτ ενταγμένη στο εθνικό συμφέρον και όχι αυτονομημένη έναντι της πολιτικής για να κάνει παιχνίδια εναντίον της. Όταν αυτή αποσπάστηκε, την κρατικοποίησε.

Αυτή είναι διαχρονικά η διαχωριστική γραμμή μεταξύ των δύο τάσεων: υποταγή ή αυτονομία, πλήρης ή σχετική, έναντι του ξένου παράγοντα και της διαπλοκής.

Συμπόρευση

Οι δύο αυτές τάσεις μέσα στην Κεντροδεξιά πορεύτηκαν μέσα στις δεκαετίες, καθώς ο μεταπολιτευτικός δικομματισμός και η πολυσυλλεκτικότητα των κομμάτων σούπερ μάρκετ επέτρεπε τη συμπόρευση.

Η συμμαχία αυτή που κατά βάση υπέκρυπτε και πολιτικά αδιέξοδα (οι φιλελεύθεροι κεντρώοι με ερείσματα στους Γερμανούς φιλελευθέρους του Γκένσερ απολύθηκαν από το Κέντρο και ελλείψει εναλλακτικής αναζήτησαν στέγη στη Νέα Δημοκρατία) δέχτηκε το πρώτο μεγάλο της πλήγμα μέσα στα Μνημόνια.

Από το 45% του 2004, το 16% αποχώρησε και είτε πήγε σπίτι του και δεν ψήφισε ποτέ ξανά Νέα Δημοκρατία είτε ενίσχυσε νέα δεξιά κόμματα.

Δεν μπορούσε πια να βρίσκεται κάτω από το ίδιο κόμμα ο βιομήχανος, ο εφοπλιστής ο μικρομεσαίος επιχειρηματίας, ο δημόσιος υπάλληλος και ο εργάτης.

Από κεκτημένη ταχύτητα και αγάπη για τον χώρο, πολλές λαϊκές δυνάμεις παρέμειναν μέσα στη Νέα Δημοκρατία, αλλά τα πράγματα άλλαξαν.

Ο κίνδυνος να γεννηθεί μια καινούργια Δεξιά από τη Δεξιά ήταν τόσο μεγάλος εκείνη την περίοδο, ώστε φυλακίστηκε η Χρυσή Αυγή. Τον καιρό που φυλακίστηκε το ποσοστό της εκινείτο στο 19% στις μυστικές μετρήσεις. Και, προστιθέμενο στα ποσοστά των άλλων δεξιών κομμάτων, καθίστατο θηριώδες. Η εξαφάνιση της Χρυσής Αυγής από την τηλεόραση και η φυλάκισή της έπνιξαν το πρώτο κύμα, αλλά δεν το κατέστειλαν. Η έξοδος του Μεσολογγίου είχε αρχίσει.

Το αληθές πρόβλημα δεν ήταν ο εγνωσμένος ναζισμός της Ακροδεξιάς, αλλά ότι χιλιάδες νεοδημοκράτες έφευγαν από το κόμμα τους. Ο κόσμος αυτός δεν γύρισε ποτέ στη Νέα Δημοκρατία. Και όσοι γύρισαν γύρισαν περιστασιακά για να μετάσχουν στο αντι-ΣΥΡΙΖΑ μέτωπο και για να τιμωρήσουν τον Αλέξη Τσίπρα πάλι με πατριωτικούς όρους. Για το Σκοπιανό, την εξωτερική του πολιτική και τη διάλυση της μεσαίας τάξης.

Από το καλοκαίρι του 2024, όταν οι δύο πρώην πρωθυπουργοί Κώστας Καραμανλής και Αντώνης Σαμαράς εξέθεσαν πρώτη φορά τις διαφωνίες τους στο Πολεμικό Μουσείο, στην παρουσίαση του βιβλίου μου, η ιστορία τέθηκε σε κίνηση.

Εμφανίστηκαν στην επιφάνεια οι διαφορετικές αντιλήψεις των δύο πολιτικών ηγετών για τον τρόπο άσκησης της εξωτερικής πολιτικής, για την προσέγγιση σε πυρηνικά αξιακά θέματα, όπως ο γάμος των ομόφυλων ζευγαριών (για 500 γάμους που έγιναν από τότε η Ν.Δ. έχασε… 13 μονάδες), και για τα ζητήματα των θεσμών.

Συγκολλητικός παράγοντας

Σε πρώτη φάση η διαφοροποίηση των δύο πρωθυπουργών υποβαθμίστηκε, καθώς η Ν.Δ. είναι ένα κόμμα εξουσίας. Η εξουσία είναι ένας συγκολλητικός παράγοντας που οδηγεί πολλές φορές τμήματα της βάσης να είναι συγκαταβατικά και να δυσφορούν σε πρώτη ανάγνωση σε τέτοιου είδους διαφοροποιήσεις. Ο χρόνος όμως έδειξε ότι σταδιακά αυτές οι απόψεις κέρδισαν έδαφος.

Γι’ αυτό η χθεσινή συνέντευξη του Αντώνη Σαμαρά θα έχει πολύ μεγαλύτερη απήχηση στο εκλογικό σώμα, και στη βάση της παράταξης, σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη στο παρελθόν.

Ο Σαμαράς δεν άλλαξε, τα ίδια πράγματα λέει μια ολόκληρη ζωή. Απλώς τα γεγονότα τον δικαιώνουν τώρα. Όταν προειδοποιούσε, ήταν Κασσάνδρα. Τώρα δικαιώνεται και δεν είναι Κάλχας.

Το βασικό επιχείρημα που διακινεί το περιβάλλον του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη είναι ότι ο Αντώνης Σαμαράς είναι πικραμένος επειδή ο κύριος Μητσοτάκης δεν του έδωσε κάποια θέση, όπως επίτροπος και αντιπρόεδρος της Κομισιόν ή Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Και πως δεν θα μιλούσε σήμερα εάν είχε λάβει αξίωμα.

Το επιχείρημα αυτό, αν το προσέξει κανείς, δεν είναι υπέρ του πρωθυπουργού, αλλά εναντίον του. Για έναν απλό λόγο: Διότι μέσα στην επταετή διακυβέρνησή του πράγματι δεν έδωσε αξιώματα σε πρόσωπα, μεταξύ των οποίων και ο Αντώνης Σαμαράς, τη διαφορετική αντίληψη των οποίων για την Ελλάδα στον κόσμο και για την οικονομία δεν θα μπορούσε να αντέξει.

Δεν είναι μόνο ότι ο κύριος Μητσοτάκης ήθελε να είναι μόνος στο βάθρο με όλο το φως πάνω του, είναι ότι δεν άντεχε και τη βασική άποψη που διέτρεχε το κόμμα και την παράταξη σε ολόκληρη τη Μεταπολίτευση και θέλησε να την αλλάξει.

Το πρόβλημά του δεν ήταν ο Σαμαράς, το πρόβλημά του είναι ότι δεν ήθελε δίπλα του νεοδημοκράτες.

Άνθρωποι σαν τον Σαμαρά ή τον Καραμανλή θα ήταν εφιάλτης γι’ αυτόν. Παρά το αξίωμα, θα μιλούσαν.

Γι’ αυτό άλλωστε έφτιαξε ένα θεσμικό οικοδόμημα από πολιτικά κατοικίδια και όχι από πολιτικά πρόσωπα με ειδικό πολιτικό βάρος. Για να μην αναστηθεί η Ν.Δ. που κατέπνιξε.

Επιβεβαιώνουν την ιστορία

Όσα συμβαίνουν λοιπόν σήμερα μας επιβεβαιώνουν και την ιστορία της παράταξης: Εξελίξεις σε αυτόν τον χώρο υπάρχουν πάντοτε μόνο όταν α) η Δεξιά έχει ανάγκη το Κέντρο, β) η Δεξιά αμφισβητεί το Κέντρο.

Όταν το κέντρο αυτονομείται από τις γραμμές της παράταξης και θέλει να τη μετατρέψει σε κάτι άλλο από αυτό που ιδρύθηκε, η σύμβαση λύεται. Πρώτα από τη βάση, μετά από την κορυφή.

Από μία άποψη η χθεσινή συνέντευξη του Αντώνη Σαμαρά δεν ήταν απλώς μία επίθεση στον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Ήταν και μία προσωπική αυτοκριτική για το γεγονός ότι συνέπραξε ο ίδιος στην εκλογή του στην αρχηγία της Νέας Δημοκρατίας και την πρωθυπουργία. Ενώ ήξερε άριστα περί τίνος επρόκειτο.

Η συνέντευξη ήταν, τέλος, και κάτι ακόμη: ο Αντώνης Σαμαράς είναι ένα κράμα από την ΕΡΕ της Πύλου και της οικογένειας του πατέρα του Κωνσταντίνου και των αντιλήψεων της Πηνελόπης Δέλτα για την πατρίδα, από τη μία, και, από την άλλη, τμήμα από το βενιζελικό Κέντρο του Εμμανουήλ Μπενάκη.

Μέσα στη διάρκεια της πορείας του οι απόψεις αυτές αντιμάχονται μέσα του και γι’ αυτό περιστασιακά συμπορεύτηκε με τους φιλελευθέρους.

Στο τέλος όμως η Πύλος και η Δέλτα πλειοψήφησαν και νίκησαν οριστικά την Κηφισιά και τον Βενιζέλο.