Του Ανδρέα Καψαμπέλη
Από τη Δευτέρα η στήλη είχε, κάπως προφητικά, επισημάνει τους κινδύνους και τις παγίδες του περίφημου «διαλόγου» με τους αγρότες στο Μέγαρο Μαξίμου. Όσα μεσολάβησαν έως τη χθεσινή ημέρα ήρθαν, δυστυχώς, να επιβεβαιώσουν -αν μη τι άλλο- την περιπλοκότητα της κατάστασης.
Για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ο διάλογος -που κανονικά αποτελεί βασικό πυλώνα της δημοκρατικής λειτουργίας- αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως εργαλείο πολιτικής και επικοινωνιακής διαχείρισης. Ιδίως σε μια περίοδο κοινωνικής και πολιτικής πίεσης, η επίκλησή του λειτουργεί περισσότερο ως μέσο αποσυμπίεσης παρά ως ειλικρινή αναζήτηση λύσεων.
Ήταν σαφές εξαρχής, επομένως, ότι δεν θα επρόκειτο για μια απλή επαφή καλών προθέσεων, αλλά για συνάντηση υψηλού ρίσκου, γεμάτη παγίδες και διλήμματα. Και ότι το διακύβευμα δεν θα περιοριζόταν στα αιτήματα των αγροτών, αλλά θα άγγιζε τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση διαχειρίζεται κοινωνικές συγκρούσεις που δεν μπορεί πλέον να αγνοήσει.
Κατά το τελευταίο 48ωρο επιβεβαιώθηκε ξεκάθαρα ότι ο λεγόμενος διάλογος δεν σχεδιάστηκε από το Μαξίμου για να δώσει ουσιαστικές και μακροπρόθεσμες λύσεις στο πρόβλημα του πρωτογενούς τομέα, αλλά για να φιλοτεχνήσει εντυπώσεις και να ανοίξει δημόσια ρήγματα στους κόλπους των αγροτών. Και ο κ. Μητσοτάκης έκανε ό,τι μπορούσε για να μετακυλίσει τις ευθύνες της «αδιαλλαξίας» στην αντίπερα όχθη, πιστεύοντας ότι αυτό θα τον βοηθήσει στο εκλογικό του ακροατήριο, το οποίο διαρκώς συρρικνώνεται.
Από την πλευρά τους, βεβαίως, και οι ηγεσίες των αγροτών -«μπαρουτοκαπνισμένες» σε μεγάλο βαθμό- διέθεταν την εμπειρία για να αντιληφθούν τις παγίδες που θα έστηνε η κυβέρνηση, προκειμένου να παίξει το δικό της παιχνίδι. Άλλωστε, και μόνο το γεγονός ότι το ραντεβού «κλείστηκε» αφού είχε προηγηθεί η έγκριση της συμφωνίας Mercosur -μία από τις κόκκινες γραμμές τους-, λέει πολλά. Το ίδιο και η άρον άρον ψήφιση της μεταφοράς του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι: μπορούσαν να αποφύγουν αυτές τις παγίδες και πώς; Ή μήπως, εκτιμώντας ότι τα μπλόκα δεν θα άντεχαν για πολύ ακόμη, επέλεξαν κι αυτοί να «στρίψουν» διά του διαλόγου, έχοντας ήδη αποκομίσει ό,τι ήταν δυνατόν; Από την άλλη, είναι εφικτή μια συνέχιση -και κλιμάκωση- των κινητοποιήσεων;
Όπως και να ’χει, τα βαθύτερα αίτια αυτής της σύγκρουσης δεν αντιμετωπίζονται. Απλώς παρακάμπτονται με «υποσχέσεις» για «βελτιώσεις» -επί το απλούστερον, μερεμέτια-, που παραπέμπουν σε ένα άδηλο μέλλον. Έτσι, ακόμη και ύστερα από τρεισήμισι ώρες στο Μαξίμου, τα ουσιαστικά αδιέξοδα δεν μένουν στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης, αλλά διαχέονται στο κοινωνικό γίγνεσθαι, ενισχύοντας τη δυσπιστία, την κόπωση και την αίσθηση ότι τίποτα δεν αλλάζει πραγματικά.
Και καθώς από χθες το βράδυ καταμετρώνται «νίκες» και «ήττες» μόνο σε επικοινωνιακό επίπεδο -και μάλιστα για τα δευτερεύοντα της αγροτικής κρίσης- ο διάλογος αποδεικνύεται εργαλείο διαχείρισης και όχι αλλαγής. Δεν παράγει λύσεις, αναπαράγει απλώς τα αδιέξοδα μιας επαναλαμβανόμενης στασιμότητας.
Το θέμα είναι ποιός κοροϊδεύει ποιόν..;οι αγρότες που περιμένουν από το κράτος να διαχειριστεί την αγροκαλλιεργεια,από την στιγμή που κανένα κράτος δεν μπορεί να γίνει επιχειρηματίας ή το κράτος που προσπαθεί να κατευνάσει τούς αγρότες για να τους πει ότι η μόνη λύση είναι αυτή που προτείνεται.;
Η κοροϊδία ξεκινάει από τούς ίδιους τούς αγρότες,οι οποίοι προς έλλειψη συνεργασίας μεταξύ τούς και ιδεών,έχει αποθέσει όλη της την σκέψη στην πολιτική βούληση.Το κράτος σαν αρχή,δεν θα μπορούσε να γίνει επιχειρηματίας στον πρωτογενή τομέα,όπως και σε κανέναν άλλον.Μονο ως μέτοχος μπορεί να υπάρχει. Πρέπει να βρεθεί ομως και μια επιχειρηματική δραστηριότητα από τούς ίδιους τους αγρότες που θα διαχειριστεί όλη την παραγωγή,που πιθανόν θα μπορούσε να συνεργαστεί το κράτος.Κατι τέτοιο όμως,θα συνεπάγεται μια καθολική διαχείριση του εμπορίου από τους αγρότες μεταξύ των καταστηματων τροφίμων και εστίασης,ώστε οι σχέσεις του εμπορίου να αναπτυχθούν από συλλογικές δραστηριότητες.Οι σύλλογοι και οι συνεταιρισμοί,έχουν τα στοιχεία και την δύναμη να το κανουν.Το κράτος θα μπορούσε να είναι απλά ο δίαυλος για το εξωτερικό εμπόριο και το πλεόνασμα της παραγωγής.Δεν χρειάζεται πολιτικό κίνημα από τους αγρότες για να τεθεί μια διαφορετική προοπτική λειτουργικότητας στον τρόπο διάθεσης των προϊόντων με διαφανεια.Μια τέτοιου είδους αρχή,θα μπορούσε να δημιουργηθεί και ηλεκτρονικά μεταξύ των παραγωγών και τών επιχειρηματιων,υπό το πρίσμα ενός οργανισμού που θα αφορά την διάθεση των προϊόντων,τις διανομές,τις εισαγωγές πρωτων υλών,τις εξαγωγές,τα έσοδα και τα έξοδα.Το ΟΠΕΚΕ,σαν οργανισμός,θα έπρεπε εξ αρχής να λειτουργεί με τις αυξομειώσεις στο συνολικό ποσό του ταμείου και όταν θα δίνονται τα ποσά της επιδότησης,θα παρουσιάζεται το αρχικό ποσό από την μία πλευρά και οι μειώσεις που γινονται σε αυτό ανάλογα με τα χρήματα που δίνονται,όπως λειτουργεί ένα σχολικό πενταμελές μία τάξης του γυμνασίου.
Έξαλλου,οι υπολογιστές κάνουν τους λογαριασμούς,απλά τα νούμερα δεν παρουσιάζονται πουθενά και εκεί ξεκινάει το μαγείρεμα..Οταν φτιάχνεται μία πλατεία σε ένα μέρος,κανείς δεν γνωρίζει ποιο είναι το αρχικό ποσό που δίνεται ή τα χρήματα που ξοδεύονται καθημερινά για την ολοκλήρωση του.Το μόνο που βλέπουμε,είναι οι ταμπελιτσες με το νούμερο της ευγενικης προσφοράς από την ευρωπαϊκή ένωση και τις εταιρίες που πήραν μέρος για να το οικοδομήσουν,όπως οι εθνικές οδούς.Τα σκάνδαλα διαφθοράς όμως,παρουσιάζονται σε αυτές τις ανθρωπιστικές προσφορές που κανείς δεν δίνει σημασία,εκτός των πολλών μηδενικών που αναγράφονται στις ταμπέλες τού έργου.Αν δίνονταν τα νούμερα απευθείας σε μια ηλεκτρονικη αρχή,ποιος ο λόγος των πολιτικών ή των πολλών αρμόδιων για την κατάθεση χρήματος..;Μια τράπεζα και οι υπολογιστές του συστήματος,θα ήταν αρκετά.Η συναλλαγή,θα γινόταν αυτόματα κατόπιν αίτησης.Η λογική της διαφάνειας, υπάρχει στους υπολογιστές από τα μέσα της δεκαετιας του ’80.Αυτοι που την εμποδίζουν να παρουσιαστεί,είναι οι πολιτικοί όλων των χωρών.Μια ηλεκτρονική πλατφόρμα συναλλαγών για τη γεωργία,έχει τη δυνατότητα να διασφαλίσει την αποτελεσματική διαχείριση των πλεοναζόντων προϊόντων, να συντονίσει την διακίνηση αγαθών από τους παραγωγούς στους καταναλωτές και να παρακολουθήσει
τα εσόδα και τα έξοδα σε πραγματικό χρόνο για την πρόληψη της διαφθοράς.Με την αυτοματοποίηση αυτών των διαδικασιών,διατηρείται ένα αξιόπιστο αρχείο και με τα δεδομένα ορατά σε όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, μειώνεται ο κίνδυνος κακοδιοίκησης.Όταν τα κεφάλαια αποκρύπτονται μέσα σε γραφειοκρατικά συστήματα, δημιουργούνται ευκαιρίες για κατάχρηση.Εάν αυτές οι οικονομικές συναλλαγές διεκπεραιώνονταν από τράπεζες και αυτοματοποιημένα συστήματα,θα δημιουργούσε ένα πιο διαφανές περιβάλλον. Η έλλειψη μεσαζόντων,που είναι ενας απο τούς λόγους που οι αγρότες χάνουν τα οφέλη τους, θα μειώνε τις οδούς διαφθοράς.Οι προκλήσεις στην καθιέρωση της διαφάνειας και της αποτελεσματικότητας στον γεωργικό τομέα έχουν τις ρίζες τους κυρίως στο πολιτικό τοπίο. Η πολιτική περιπλέκει τις απλές λύσεις, επηρεάζοντας τον τρόπο σχεδιασμού και εφαρμογής των συστημάτων.
Αυτο που θα κάνει το πολιτικο συστήμα για να αντιμετωπίσει την λαϊκή βούληση για διαφάνεια,είναι να δημιουργήσει πολύπλοκες γραφειοκρατίες που επιβραδύνουν τη λήψη αποφάσεων και συσκοτίζουν τη λογοδοσία,όπως καλή ώρα με τον ΟΠΕΚΕ.Η διαφθορά αυξάνεται σε συστήματα όπου οι πολιτικοί ασκούν σημαντική εξουσία στη γεωργική χρηματοδότηση και την κατανομή των πόρων,όπως εδώ στην Ελλάδα.Το μόνο σίγουρο είναι να αντισταθούν σε μέτρα διαφάνειας που απειλούν τον έλεγχό τους ή αποκαλύπτουν ανεπάρκειες, υπονομεύοντας τυχόν γνήσιες προσπάθειες μεταρρύθμισης.
Αν οι πολιτικοί ελέγχουν την πρόσβαση στα δεδομένα,καθιστά δύσκολη την εφαρμογή πλήρως διαφανών ηλεκτρονικών συστημάτων και αν δεν είναι ελεύθερα διαθέσιμα, είναι ακόμα πιο δύσκολο να εδραιωθεί η δημόσια λογοδοσία.Για να πραγματοποιηθούν ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, πρέπει να υπάρχει η ευαισθητοποίηση των πολιτών και η ζήτηση για διαφάνεια απο τούς πολίτες για να πιέσουν τους πολιτικούς.Οι συνεργασίες μεταξύ αγροτών, τεχνολόγων και πολιτών μπορούν να δημιουργήσουν ένα ισχυρό πλαίσιο για την εφαρμογή διαφανών συστημάτων.Μπορουν όμως να συνεχίσουν στο ίδιο μοτίβο και να περιμένουν μα βγουν στους δρόμους για τα κλεμμένα λεφτά..
Ο Κούλης και ο κάθε Κούλης,είναι απλά ένας χαρακτήρας που ενισχύει την ασάφεια της οικονομικης διαφάνειας.Η κοροϊδία προέρχεται και από τις δύο πλευρές,επειδή κανένας από τους δύο δεν θέλει να αναλάβει μια διαφορετική λογική στον πρωτογενή τομέα.Η κυβέρνηση γιατί θα έπρεπε να διαφοροποίηθεί από την ευρωπαϊκή ένωση και οι αγρότες γιατί θα έπρεπε να συνεργαστούν μεταξύ τούς για επιχειρηματικη δραστηριότητα ανεξάρτητη της πολιτικής βούλησης.Προσωρινή επιβίωση προσπαθεί να πετύχει ο αγροτικός τομέας,μέχρι να φανούν τα σημάδια της Mercosur.Δυστυχώς,σαν κράτος,δεν έχουμε ούτε αυτοκινητοβιομηχανια,ούτε βαριά βιομηχανία που θα αντισταθμισει την εισαγωγή των προϊόντων λόγω των εξαγωγών που θα γίνονται σε άλλα προϊόντα.Αυτο αφορά τις ισχυρές χωρες της ένωσης.