Του Strange Attractor
Κάποτε τα πράγματα ήταν ξεκάθαρα. Κάποιος ήταν δεξιός, άλλος κεντρώος, κάποιος άλλος αριστερός, και πάει λέγοντας.
Το πώς και το γιατί ο καθένας ήταν αυτό που ήταν, είναι σχετικό.
Άλλος δήλωνε δεξιός επειδή ο παππούς του είχε σκοτωθεί από τους κομμουνιστές στον εμφύλιο, κι άλλος δήλωνε αριστερός επειδή οι δοσίλογοι της κατοχής, παρέα με τους γκεσταπίτες, έστειλαν τον δικό του παππού στο εκτελεστικό απόσπασμα…
Τι σημαίνει όμως δεξιός, κεντρώος, αριστερός, κλπ;
Βάσει της πολιτικής επιστήμης (και φιλοσοφίας), έχουμε τις εξής «σαφείς» πολιτικοοικονομικές κατηγορίες, τις οποίες παραθέτω, και περιγράφω «χοντρικά».
Συντηρητισμός: Δίνει έμφαση στην παράδοση, στην κοινωνική σταθερότητα, στη σταδιακή αλλαγή των πραγμάτων, και στη διατήρηση θεσμών όπως η οικογένεια, η θρησκεία, και το έθνος.
Φιλελευθερισμός: Δίνει προτεραιότητα στις ατομικές ελευθερίες, στα ατομικά κοινωνικά, και πολιτικά δικαιώματα, στην ισονομία, στη δημοκρατία, και στην ελεύθερη αγορά, με ελάχιστο όμως κρατικό παρεμβατισμό.
Σοσιαλδημοκρατία: Αποδέχεται τον καπιταλισμό και την ελεύθερη αγορά, αλλά υποστηρίζει τη μείωση της οικονομικής ανισότητας που προκύπτει, μέσω της περισσότερης δημοκρατίας, προγραμμάτων πρόνοιας, κρατικής επιδότησης ευπαθών ομάδων, συνδικαλισμού, και κρατικών παρεμβάσεων και ρυθμίσεων επί της αγοράς, και όχι μόνο.
Σοσιαλισμός: Προωθεί την οικονομική ισότητα μέσω συλλογικής ή κρατικής (δημόσιας) ιδιοκτησίας των βασικών υποδομών και πυλώνων της οικονομίας, και μεγαλύτερο κρατικό έλεγχο και παρεμβάσεις στη γενικότερη οικονομία, για λόγους κοινωνικής πρόνοιας.
Κομμουνισμός: Στοχεύει σε μια κοινωνία ίσων, χωρίς τάξεις, όπου τα μέσα παραγωγής, και η οικονομία γενικότερα θα ανήκουν στο σύνολο, και θα ελέγχονται συλλογικά, από τους εργαζόμενους και τους εκπροσώπους τους, μαζί με το κράτος, ενώ απαγορεύει την όποια ιδιωτική πρωτοβουλία.
Τέλος, έχουμε και την ακροδεξιά ιδεολογία, η οποία χαρακτηρίζεται από υπερεθνικισμό, φυλετισμό, τάσεις απολυταρχίας, πολιτική αυστηρότητα, και αντίθεση στη δημοκρατία της πλειοψηφίας, ή στις όποιες «φιλελεύθερες» ιδέες, μόδες, θεωρίες, τάσεις, κλπ.
Αυτή είναι γενικά η «πολιτική» κατηγοριοποίηση, βάσει της οποίας πιστεύουμε, στηρίζουμε, ψηφίζουμε, κ.ο.κ.
Έλα όμως που μπορεί κάποιος να δηλώνει δεξιός, για λόγους που ανέφερα στην αρχή, αλλά από μέσα του (χωρίς καν να το ξέρει) να είναι… αριστερός.
Πώς γίνεται αυτό;
Στην πολιτική φιλοσοφία ισχύει το εξής αξίωμα, βάσει του οποίου καθορίζεται η εγγενής ιδεολογία κάποιου, που όμως μπορεί να πιστεύει σε κάτι διαφορετικό, χωρίς να ξέρει το γιατί.
Όπως λοιπόν έλεγε ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ, αν θυμάμαι καλά, υπάρχουν δυο δεδομένα: Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του καλός, και η κοινωνία, όπως έχει διαμορφωθεί τον κάνει κακό, πλεονέκτη, κλπ., άρα χρειάζεται να αλλάξουμε (με επανάσταση) την κοινωνία, τις δομές τις, τις οικονομικές σχέσεις, κ.ο.κ. ή ο άνθρωπος είναι φύσει κακός, οπότε χρειάζεται ο «πολιτισμός», η κοινωνία δηλαδή, με τις διάφορες δομές της (νόμοι, αστυνομία, κλπ.) προκειμένου να συμπεριφερόμαστε «ανθρώπινα», και να μην εκμεταλλευόμαστε ή σφάζουμε ο ένας τον άλλον.
Αν κάποιος πιστεύει το πρώτο, τότε είναι φύσει αριστερός, άσχετα αν ψηφίζει τον Κασιδιάρη…
Αν πάλι κάποιος πιστεύει το δεύτερο, τότε είναι φύσει «δεξιός», άσχετα αν είναι γραμμένος στην… ΑΝΤΑΡΣΥΑ!
Στις μέρες μας όμως όλα αυτά μπερδεύτηκαν, σαν τα ρούχα που πλύθηκαν μαζί, κι έγιναν όλα ροζ…
Και έτσι βλέπεις «δεξιούς» να φορολογούν σαν να μην υπάρχει αύριο, «αριστερούς» να στηρίζουν τη λαθρομετανάστευση, και να «χτυπάνε» το Ισραήλ, (κόντρα στις διδαχές του Μαρξ, που ήταν και Εβραίος), και «σοσιαλιστές» ή «αριστερίζοντες», όπως ο Αλέξης, που πουλάνε δημόσια περιουσία (λιμάνια, αεροδρόμια, τρένα, κ.ο.κ.) σε ιδιωτικά συμφέροντα.
Χώρια όλα τα άλλα «αποκόμματα», που προκειμένου να μαζέψουν ψηφαλάκια απευθύνονται σε όλα τα φάσματα της πολιτικής ιδεολογίας ταυτόχρονα… με το σκεπτικό «ό,τι πιάσει», μπας και μπούμε στη βουλή, και απολαύσουμε όλα τα προνόμιά της (και κυρίως τη βαρβάτη κρατική επιχορήγηση).
Με τον μέσο πολίτη, κυρίως τους απολιτίκ νέους, να έχει χάσει τη μπάλα, αν την ψάχνει βέβαια, ψηφίζοντας (αν ψηφίζει) σελέμπριτι, καλλιτέχνες, αθλητές, τηλεπερσόνες, ινφλουένσερς, που ούτε οι ίδιοι δεν ξέρουν τι πρεσβεύουν σε πολιτικοοικονομικό επίπεδο.
Χώρια οι «επαγγελματίες» πολιτικάντηδες, που αλλάζουν κόμματα σαν τα πουκάμισα, ασχέτως ιδεολογίας.
Θυμόσαστε τη Ραχήλ; Εκείνη που μαζί με τη Ζωζώ σκαρφάλωνε στα κάγκελα της ΕΡΤ; Και που είχε εκλεγεί τόσο με τη «ριζοσπαστική» αριστερά του Σύριζα, όσο και με τους «ακροδεξιούς» ΑΝΕΛ;
Αυτό τα λέει όλα… όχι τόσο γι’ αυτήν, όσο για εκείνους που την ψήφιζαν…
Η άποψη λοιπόν ότι «οι ιδεολογίες τελείωσαν» είναι αρκετά διαδεδομένη, αλλά από την οπτική της πολιτικής επιστήμης θα έλεγα πως είναι υπερβολική.
Η πιο ακριβής διατύπωση θα ήταν πως οι ιδεολογίες δεν εξαφανίστηκαν, αλλά τα μεγάλα κόμματα έχουν γίνει πιο… πραγματιστικά, και λιγότερο ιδεολογικά από ό,τι στο παρελθόν.
Γιατί όμως δημιουργείται αυτή η εντύπωση;
Κυρίως διότι υπάρχει μια σύγκλιση στο οικονομικό μοντέλο, και εξηγούμαι.
Στη μεταπολεμική περίοδο υπήρχε μεγάλη διαφορά μεταξύ καπιταλισμού και σοσιαλισμού.
Σήμερα όμως, σχεδόν όλα τα ευρωπαϊκά κόμματα αποδέχονται την οικονομία της αγοράς, την ΕΕ, και το ισχύον κοινοβουλευτικό σύστημα.
Έτσι οι διαφορές μεταξύ τους είναι συχνά ζήτημα βαθμού, και όχι ριζικά διαφορετικού ιδεολογικού μοντέλου.
Και όπως πιστεύω εγώ, τα περισσότερα κόμματα μετατράπηκαν σε «συλλέκτες ψήφων», προσπαθώντας να προσελκύσουν όσο το δυνατόν περισσότερους ψηφοφόρους, συχνά αποφεύγοντας ακραίες, ή πολύ καθαρές ιδεολογικές θέσεις, έτσι ώστε να μην αποξενώσουν εν δυνάμει ψηφοφόρους, και χάσουν εκλογική υποστήριξη.
Μεγάλο ρόλο σε αυτή την εξέλιξη, τουλάχιστον στην Ευρώπη, έχει παίξει η ΕΕ, όπως και οι «περιορισμοί» της παγκοσμιοποίησης, αλλά και η πολιτική ορθότητα, αυτός ο φασισμός του 21ου αιώνα όπως δεν θα βαρεθώ να την αποκαλώ.
Με αυτά τα δεδομένα, οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να εφαρμόσουν όποια πολιτική θέλουν, μιας και υπάρχουν οικονομικοί, θεσμικοί, και διεθνείς περιορισμοί, που ωθούν διαφορετικά κόμματα σε… παρόμοιες συγκλίνουσες πολιτικές.
Από την πλευρά τους, μεγάλο ρόλο παίζουν σήμερα και τα ΜΜΕ, μαζί με τα σόσιαλ μίντια, τα οποία συχνά δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στα πρόσωπα, στην εύπεπτη ατάκα, στην εικόνα, και στην επικοινωνία, παρά στα ιδεολογικά προγράμματα.
Γι’ αυτό και οι περισσότερες κυβερνήσεις (και τα κόμματα) πορεύονται με βάση δικές τους καθημερινές δημοσκοπήσεις, και με βάση τις συμβουλές ακριβοπληρωμένων «επικοινωνιολόγων».
Άρα είναι όλα τα κόμματα ίδια;
Περίπου, αλλά όχι ακριβώς.
Ακόμη και στα καθ’ ημάς, αν και όλα ψαρεύουν στα ίδια θολά νερά, υπάρχουν κάποιες διαφορές σε ζητήματα όπως ο ρόλος του κράτους στην οικονομία, η φορολογία, τα εργασιακά δικαιώματα, η (λαθρο)μετανάστευση, η εγκληματικότητα, τα κοινωνικά δικαιώματα, η εθνική ταυτότητα, η ασφάλεια των πολιτών, η εξωτερική πολιτική, κλπ.
Αυτές οι διαφορές μπορεί να είναι κατά πολύ μικρότερες από ότι πριν από π.χ. 50 χρόνια, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν, έστω και «υποδόρια».
Τελικό συμπέρασμα;
Η φράση «όλοι είναι ίδιοι» εκφράζει μια πραγματικότητα.
Τα περισσότερα κόμματα, και κυρίως τα μεγάλα, έχουν συγκλίνει περισσότερο προς το κέντρο, και συχνά λειτουργούν με λογική εκλογικής αποτελεσματικότητας και μόνον.
Ωστόσο, κατ’ εμέ, τον ερασιτέχνη παρατηρητή και σχολιαστή της πολιτικής επικαιρότητας, και της γενικής διολίσθησης της κοινωνίας μας, οι ιδεολογίες δεν πέθαναν.
Απλά, έγιναν πιο ήπιες, πιο δυσδιάκριτες, πιο σύνθετες, πιο «τουρλού», και λιγότερο απόλυτες από ό,τι στον προηγούμενο αιώνα, στον οποίον εγώ ο ποταπός πρόλαβα τον μπαμπά Μητσοτάκη ως αρχηγό «φιλελεύθερου» κόμματος, να τα χώνει στη «δεξιά» ΝΔ του «Εθνάρχη», λίγο πριν ο δεύτερος τον κάνει υπουργό του… ο ίδιος Μητσοτάκης που πιο πριν ήταν το δεξί χέρι του «κεντρώου» Γ. Παπανδρέου (πριν τον πουλήσει), πατέρα του «σοσιαλδημοκράτη» Ανδρέα, που στα νιάτα του ήταν «κομμουνιστής», και μάλιστα τροτσκιστής!
Τουρλουμπούκι; Μάλλον…
ΥΓ- Οι Μητσοτάκηδες σήμερα θεωρούνται από πολλούς νεοδημοκράτες ως η ψυχή της παράταξης, ενώ ο Σαμαράς π.χ. που από τα εφηβικά του χρόνια ήταν στη ΝΔ, και βουλευτής της από τα 26 του, θεωρείται… προδότης!
Και αν κάνει κόμμα αύριο, θα ξαναπροδώσει την παράταξη, και τη ΝΔ!
Ποιος το λέει αυτό;
Η Ντόρα Μητσοτάκη (έτσι την πρόλαβα πριν γίνει Μπακογιάννη), κόρη του συνεπούς ιδεολόγου Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, που είχε κάνει δικό της κόμμα το 2011, ως αντίπαλο δέος στη ΝΔ του Σαμαρά…
Τι να λέμε;
