Του Strange Attractor
Όταν μια αεροπορική εταιρεία χτίζει ολόκληρο το επιχειρηματικό της μοντέλο πάνω στη συμπίεση του κόστους, όταν ένα αεροδρόμιο λειτουργείται από ιδιώτη με μοναδικό στόχο τη μεγιστοποίηση του κέρδους, όταν το κράτος έχει επιλέξει να αποσυρθεί εντελώς από τον ουσιαστικό έλεγχο όσων δραστηριοποιούνται στους αερολιμένες, τότε δεν μιλάμε απλώς για μια αγορά…
Μιλάμε για μια συνταγή υψηλού κινδύνου!
Και όταν συμβεί ένα σοβαρό περιστατικό, όπως αυτό που καταγράφηκε χθες στη Θεσσαλονίκη, με τη θραύση παραθύρου αεροσκάφους εν πτήσει, δεν αρκεί να περιμένουμε την επίσημη ανακοίνωση για τα ακριβή αίτια, τέτοια ανακοίνωση δεν θα υπάρξει, διότι οι «αρμόδιοι», της «αρμόδιας», (δήθεν) ανεξάρτητης αρχής ΑΠΑ, είναι στην Αθήνα, όχι στα αεροδρόμια, και τα στελέχη της δουλεύουν μόνο πενθήμερο, και εργάσιμες ώρες… χώρια που οι περισσότεροι είναι άσχετοι, φυτευτοί και… μετακλητοί.
Το έχω ξαναγράψει, μέχρι και ειδικό εκμαγείων απέσπασαν στην ΑΠΑ, από κάποιο μουσείο…
Οπότε, μέχρι να το πάρουν χαμπάρι, να βγουν εντάλματα για μετακινήσεις εκτός έδρας, οδοιπορικά, ξενοδοχεία, κλπ, καλά κρασιά!
Ούτε χρειάζεται να διαβάσουμε την ανακοίνωση της εν λόγω low cost εταιρίας, για την οποία δεν συνέβη και κάτι σοβαρό… σάμπως θα την ελέγξει κανείς;
Φυσικά και όλα πρέπει να διερευνηθούν από τις αρμόδιες αρχές (χα χα χα), χωρίς προκαταλήψεις και χωρίς βιαστικά συμπεράσματα.
Όμως υπάρχει ένα ερώτημα που δεν μπορεί να περιμένει: ποιος ελέγχει αυτούς που υποτίθεται ότι αυτοελέγχονται;
Οι υπέρμαχοι της πλήρους ιδιωτικοποίησης θα πουν ότι η ασφάλεια των πτήσεων διέπεται από αυστηρούς ευρωπαϊκούς, και διεθνείς κανονισμούς… μπλα μπλα μπλα…
Σωστά. Οι κανονισμοί όμως δεν εφαρμόζονται μόνοι τους.
Χρειάζονται ελέγχους, επιθεωρήσεις, κρατική επιτόπια παρουσία, και αρχές που να έχουν τη γνώση, τη βούληση, και την αρμοδιότητα να ελέγχουν, και να παρεμβαίνουν όταν διαπιστώνουν παραλείψεις. Διαφορετικά, οι κανόνες καταλήγουν να είναι χαρτιά σε κάποιο συρτάρι.
Στην Ελλάδα, όμως, από το 2021 και μετά, με νομοθετική επιλογή της τότε πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Μεταφορών (μαντέψτε ποιος ήταν υπουργός… ο εθνικός μας σταθμάρχης, ή αλλιώς ο νέος Εθνάρχης), ΚΑΤΑΡΓΗΘΗΚΕ με νόμο η παρουσία των ελεγκτικών οργάνων της ΥΠΑ, και η δυνατότητα κρατικών ελέγχων σε χιλιάδες κυριολεκτικά δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα 24/7 στα 45 περίπου συνολικά αεροδρόμια της χώρας, χώρια τα δεκάδες πεδία προσγείωσης, ελικοδρόμια, κλπ, μεταφέροντας την ευθύνη στους ίδιους τους φορείς που… ελέγχονται.
Το αποτέλεσμα είναι ένα μοντέλο όπου η αγορά καλείται να επιβλέπει την αγορά.
Και η ιστορία έχει αποδείξει αμέτρητες φορές ότι όταν ο ελεγχόμενος γίνεται και ελεγκτής του εαυτού του, το δημόσιο συμφέρον περνά σε δεύτερη μοίρα.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο μια low cost εταιρεία. Το πρόβλημα είναι μια ολόκληρη φιλοσοφία που αντιμετωπίζει κάθε δαπάνη ως περιττό βάρος.
Η συντήρηση του αεροπλάνου κοστίζει.
Οι έλεγχοι κοστίζουν.
Το προσωπικό κοστίζει.
Η συνεχής εκπαίδευση κοστίζει.
Και όταν το μοναδικό κριτήριο γίνεται η μείωση του κόστους, η μείωση του χρόνο μεταξύ πτήσεων, τότε η πίεση μεταφέρεται αναπόφευκτα σε όλους τους κρίκους της αλυσίδας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εταιρεία που προσφέρει φθηνά εισιτήρια παραβιάζει κανόνες ασφαλείας. Σημαίνει όμως ότι το κράτος οφείλει να ελέγχει ακόμη αυστηρότερα εκεί όπου οι οικονομικές πιέσεις είναι μεγαλύτερες.
Στην ελληνική όμως (παγκοσμίως μοναδική) περίπτωση, στον τομέα των ελέγχων των αερομεταφορών, το κράτος αυτοκαταργήθηκε με νόμο του… κράτους!
Από την άλλη πλευρά, οι ιδιώτες διαχειριστές αεροδρομίων δεν έχουν ως αποστολή να λειτουργούν ως ανεξάρτητες αρχές αεροπορικής ασφάλειας. Είναι επιχειρήσεις.
Στόχος τους είναι το κέρδος, τα μισθώματα, η αποδοτικότητα, οι επενδύσεις, και το οικονομικό αποτέλεσμα (χώρια οι κρατικές επιδοτήσεις). Και αυτό είναι απολύτως αναμενόμενο.
Το λάθος ξεκινά όταν το κράτος θεωρεί ότι η ύπαρξη ενός ιδιώτη διαχειριστή αρκεί για να αντικαταστήσει τον δημόσιο έλεγχο.
Δεν αρκεί. Ούτε θα μπορούσε ποτέ να αρκεί.
Ειδικά σε έναν ευαίσθητο χώρο όπως τα αεροδρόμια…
Το τραγικό είναι ότι η χώρα αυτή έχει ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα επειδή πίστεψε ότι όλα λειτουργούν μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο.
Στα Τέμπη ακούγαμε επί χρόνια ότι «οι κανόνες υπάρχουν», ότι «οι διαδικασίες τηρούνται», ότι «το σύστημα λειτουργεί», με τον εν λόγω υπουργό (τσακμάκι) να λέει με στόμφο πως πρέπει να ντρέπονται όσοι θέτουν ζητήματα ασφαλείας στον σιδηρόδρομο…
Και μετά ήρθαν τα Τέμπη!
Μέχρι που αποδείχθηκε δηλαδή, με τον πιο τραγικό τρόπο, ότι οι διαδικασίες από μόνες τους, χωρίς επιτόπιο κρατικό έλεγχο (μπαμπούλα) δεν σώζουν ζωές.
Κανείς δεν ισχυρίζεται ότι το χθεσινό περιστατικό αποτελεί απόδειξη συστημικής αποτυχίας, ή ότι συνδέεται με συγκεκριμένες παραλείψεις. Αυτά θα τα δείξει η έρευνα (χα χα χα).
Είναι όμως μια ισχυρή υπενθύμιση ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται στην καλή πίστη των εταιρειών, ούτε στις διαβεβαιώσεις των ιδιωτών που λειτουργούν τα αεροδρόμια.
Βασίζεται σε αυστηρούς, και συνεχείς κρατικούς ελέγχους, κάτι που στη μπανανία μα δεν γίνεται από το 2021.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να περιμένει κάποιο τραγικό δυστύχημα στον αέρα για να ανακαλύψει ξανά την αξία της κρατικής εποπτείας.
Δεν χρειάζεται να γεμίσουν οι τηλεοράσεις με δάκρυα, επιτροπές, ειδικούς, εισαγγελάτους, και λόγια του αέρα, και υποσχέσεις ότι «ποτέ ξανά».
Αυτές τις υποσχέσεις τις έχουμε ξανακούσει.
Η ασφάλεια των πτήσεων δεν είναι πεδίο πειραματισμών, ούτε χώρος όπου το κέρδος μπορεί να προηγείται της πρόληψης.
Όταν οι έλεγχοι πάψουν, όταν η εποπτεία περιορίζεται, και όταν η λογική του «κόστους πάνω απ’ όλα» κυριαρχεί, η κοινωνία έχει κάθε λόγο να ανησυχεί, άσχετα αν δεν έχει πάρει χαμπάρι τι γίνεται στα αεροδρόμια εδώ και 5-6 χρόνια.
Άλλωστε ποιος θα της το πει; Η κυβέρνηση που αποτελεί το δεκανίκι ιδιωτών κρατικοδίαιτων επιχειρηματιών;
Ο υπουργός που λέγαμε;
Τα «πετσωμένα» ΜΜΕ;
Χλωμό…
Δυστυχώς όμως, τα μεγάλα δυστυχήματα δεν εμφανίζονται ποτέ από το πουθενά. Προηγούνται προειδοποιήσεις, μικρότερα περιστατικά, και μπόλικα καμπανάκια (ειδικά μέσα από το Antinews), που κάποιοι επιλέγουν να αγνοήσουν.
Το ερώτημα είναι αν αυτή τη φορά θα ακούσουμε την προειδοποίηση, ή αν θα περιμένουμε να θρηνήσουμε θύματα για να αναζητήσουμε ευθύνες.
Γιατί τότε θα είναι αργά. Και κανείς δεν θα μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν υπήρχαν προειδοποιητικά σημάδια…
