… Ολοταχώς προς ΝΑΤΟ 3.0

Του Γιώργου Τραπεζιώτη

Από το ΝΑΤΟ του Ψυχρού Πολέμου μέχρι την εποχή της «Παγκόσμιας Αντιτρομοκρατικής Εκστρατείας» έπειτα από την πτώση του ανατολικού μπλοκ, και από εκεί στη σημερινή μετάβαση προς το ΝΑΤΟ 3.0, η Συμμαχία έχει διανύσει μια μακρά και πολυκύμαντη πορεία. Η αρχική της μορφή, βασισμένη στην αρχή της συλλογικής άμυνας απέναντι στον σοβιετικό κίνδυνο, εξελίχθηκε σε έναν μηχανισμό διαχείρισης ασύμμετρων απειλών, για να φτάσει τελικά σήμερα σε μια νέα, πιο ρεαλιστική, τουλάχιστον με βάση και με την αμερικανική οπτική, ισορροπία, όπου οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι καλούνται να αναλάβουν το μεγαλύτερο βάρος της συμβατικής άμυνας της ηπείρου.

Μέσα σε αυτό το μεταβατικό περιβάλλον, τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ επανεπιβεβαίωσαν χθες την «ακλόνητη δέσμευσή» τους στη συλλογική άμυνα, βάσει του Άρθρου 5 της Συνθήκης της Συμμαχίας, στην κοινή διακήρυξη που εκδόθηκε μετά την ολοκλήρωση της Συνόδου Κορυφής στην Άγκυρα.

Οι σύμμαχοι ανακοίνωσαν συγχρόνως νέες αγορές εξοπλισμών ύψους άνω των 50 δισ. δολαρίων, ενώ αύξησαν τις αμυντικές δαπάνες κατά περισσότερα από 139 δισ. δολάρια για το 2025, δεσμευόμενοι να διατηρήσουν τουλάχιστον αντίστοιχα επίπεδα έως το 2027. Παράλληλα, απηύθυναν σαφές μήνυμα προς το Ιράν, καλώντας το να σεβαστεί την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και τονίζοντας ότι η Τεχεράνη δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Στη διακήρυξη, η Ρωσία χαρακτηρίζεται μακροπρόθεσμη πρόκληση για την ευρωατλαντική ασφάλεια, ενώ η τρομοκρατία παραμένει διαρκής απειλή. Στο επίκεντρο των αποφάσεων βρέθηκε βέβαια και η Ουκρανία, καθώς ο πόλεμος με τη Ρωσία συνεχίζει να αποτελεί «αγκάθι» για την παγκόσμια ειρήνη και τη σταθερότητα. Τα κράτη-μέλη δεσμεύτηκαν να παράσχουν στρατιωτική βοήθεια ύψους 70 δισ. ευρώ για το 2026, καθώς και υποστήριξη τουλάχιστον αντίστοιχου ύψους για το 2027, ενισχύοντας έτσι την ικανότητα του Κιέβου να αντιμετωπίσει τη ρωσική εισβολή.

Στον τομέα των εξοπλιστικών συμφωνιών, περίπου 10 χώρες, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Ολλανδία, η Γαλλία και ο Καναδάς, συμφώνησαν στην αγορά 10 αεροσκαφών έγκαιρης προειδοποίησης GlobalEye της σουηδικής Saab, με συνολική επένδυση 4,3 δισ. ευρώ. Επιπλέον, επτά χώρες με επικεφαλής τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Πολωνία ενέκριναν την προμήθεια 10 στρατηγικών μεταγωγικών αεροσκαφών A400M της Airbus. Η Γερμανία αναδείχθηκε ωστόσο ο μεγαλύτερος αγοραστής της Συνόδου. Σε συνεργασία με τις σκανδιναβικές χώρες, το Βερολίνο θα προμηθευτεί πέντε μη επανδρωμένα αεροσκάφη Triton μεγάλης αυτονομίας από την αμερικανική Northrop Grumman, με κόστος άνω των 2 δισ. ευρώ. Ταυτόχρονα, Γερμανία, Ολλανδία και Πολωνία συμφώνησαν στη δημιουργία κοινού κέντρου συντήρησης για τα αντιαεροπορικά συστήματα Patriot, ενώ οι Rheinmetall και Lockheed Martin υπέγραψαν συμφωνία για κοινή παραγωγή πυραύλων ATACMS στην Κάτω Σαξονία. Ο Καναδάς, από την πλευρά του, υπέγραψε σύμβαση με τη γερμανική TKMS για την κατασκευή 12 υποβρυχίων. Οι αποφάσεις της Άγκυρας θα μπορούσε να πει κανείς πως αποτυπώνουν την ουσιαστική μετάβαση προς το ΝΑΤΟ 3.0, καθώς εντός της Συμμαχίας προβλέπονται μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυτονομία στη συμβατική άμυνα, ενισχυμένες συλλογικές δαπάνες και σαφής στρατηγική αποτροπής απέναντι στις υβριδικές και συμβατικές απειλές του 21ου αιώνα. Και την ίδια στιγμή, η Συμμαχία, παρά τις γεωπολιτικές μεταβολές, επιμένει στην αρχή της συλλογικής ασφάλειας ως θεμέλιου σταθερότητας στην ευρωατλαντική περιοχή.

Στροφή Τραμπ που θέλει να διατηρήσει τις ΗΠΑ εντός της Συμμαχίας

Την επιθυμία του να διατηρήσει τις ΗΠΑ εντός της νατοϊκής Συμμαχίας εξέφρασε χθες, απευθυνόμενος προς τους εταίρους του, ο Ντόναλντ Τραμπ, στη διάρκεια της δεύτερης ημέρας της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα. Με την επιθυμία αυτή όμως να εκφράζεται αφού νωρίτερα είχε προηγηθεί το μεγάλο προεδρικό ξέσπασμα «κατά πάντων».

Με δηλώσεις του επιτέθηκε στην Ισπανία, ενώ δεν γλίτωσαν ούτε οι νατοϊκοί σύμμαχοι «που δεν βοήθησαν» τις ΗΠΑ, όπως θα περίμενε, στη Μέση Ανατολή. Συγχρόνως, στο κάδρο των αμερικανικών στόχων μπήκε ξανά και η Γροιλανδία. «Η Γροιλανδία είναι πολύ σημαντική για τις ΗΠΑ, αλλά δεν είναι σημαντική για τη Δανία» δήλωσε χαρακτηριστικά ο Αμερικανός πρόεδρος, προκαλώντας ξανά αντιδράσεις με την οπτική του για το ζήτημα, καθώς η περιοχή αποτελεί αυτόνομο τμήμα του Βασιλείου της Δανίας. Και τι κι αν ο Μαρκ Ρούτε, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, ανέφερε ότι είχε συμφωνηθεί στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός η ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Γροιλανδία, σημειώνοντας ότι η σχετική συμφωνία θα εφαρμοστεί σταδιακά; Ο Τραμπ επέμεινε ότι η Γροιλανδία αποτελεί «μεγάλο πρόβλημα για τις ΗΠΑ», συνδέοντας το ζήτημα με τη γενικότερη συζήτηση για την ασφάλεια στην Αρκτική και τις σχέσεις με τη Ρωσία.

Στο στόχαστρο του προέδρου των ΗΠΑ βρέθηκε ακόμα μία φορά και η Ισπανία, την οποία κατηγόρησε ότι δεν συνεισφέρει αρκετά στο ΝΑΤΟ. «Η Ισπανία είναι ένας τρομερός εταίρος στο ΝΑΤΟ. Δεν συμμετέχει, δεν πληρώνει» δήλωσε, ενώ προχώρησε ακόμα ένα βήμα πιο πέρα, λέγοντας: «Δεν θέλω να έχω καμία σχέση με την Ισπανία. Κόψτε όλο το εμπόριο με την Ισπανία, ακόμα και τις επισκέψεις. Δεν θέλουμε τίποτα!». Μάλιστα όπως εκτίμησε, παρά τα λεγόμενά του, η Μαδρίτη «θα επιστρέψει σύντομα», ζητώντας επαναπροσέγγιση. Η ισπανική κυβέρνηση υποδέχθηκε μάλλον «ατάραχη» το ξέσπασμα Τραμπ, σημειώνοντας πως «η χώρα μας διατηρεί εξαιρετικές κοινωνικές, πολιτισμικές και οικονομικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και δεν έχουμε καμία πρόθεση να τις αλλάξουμε». Ενώ την ίδια ώρα πηγή της ισπανικής κυβέρνησης υπογράμμιζε με νόημα ότι η Ισπανία ανήκει στην Ε.Ε. και, ως εκ τούτου, «δεν είναι δυνατόν να τύχει διαφορετικής μεταχείρισης» από τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ένωσης.