Η υπερβολική αυτοπεποίθηση του Ερντογάν θέτει σε κίνδυνο την Τουρκία
31/03/2016 21:39
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

Η υπερβολική αυτοπεποίθηση του Ερντογάν θέτει σε κίνδυνο την Τουρκία

Ενισχυμένη από τη συμφωνία με την ΕΕ για το προσφυγικό, η Άγκυρα ρισκάρει την πολιτικής της με τους Κούρδους, σχολιάζει ο David Gardner.

Παρά την αγανάκτησή του από ένα τραγούδι και ένα βιτεοκλίπ που προβλήθηκε στη γερμανική τηλεόραση και σατιρίζει τον αυταρχισμό και την υπερβολική αυτοπεποίθησή του, ο Πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται σίγουρος ότι έχουν αποκατασταθεί οι ρημαγμένες σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ σε μια ικανοποιητική ισορροπία συναλλαγών. Είναι μια εμπιστοσύνη ριζωμένη στον πανικό της Ευρώπης για τα κύματα των προσφύγων από τη Συρία που έρχονται μέσω της Τουρκίας προς την ΕΕ, η οποία δίνει στον Ερντογάν το πλεονέκτημα για όσο υπόσχεται ότι θα προσπαθήσει να ανακόψει την παλίρροια.

Ωστόσο, η εμπιστοσύνη που επιδεικνύει στην αντιμετώπιση του πολέμου με τους Κούρδους αντάρτες στη νοτιοανατολική Τουρκία που έχει αναθερμανθεί και τα μπερδεμένα σκέλη του στα νότια σύνορα ανάμεσα στο χάος της Συρίας και του Ιράκ, φαίνεται άστοχη. Αφού έδωσε τέλος σε μια αισιόδοξη κάποτε διαδικασία συμφιλίωσης που ξεκίνησε για τον τερματισμό της 30ετούς επανάστασης του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος (PKK), πλέον υπόσχεται συχνά ότι θα το εξοντώσει.

Αν αυτή είναι η μόνη πολιτική του απέναντι στη μεγάλη κουρδική μειονότητα, θα διακόψει τους ξεφτισμένους δεσμούς μεταξύ Τούρκων και Κούρδων στο εσωτερικό της Τουρκίας. Και αν πραγματικά το εννοεί, οι τουρκικές δυνάμεις θα πρέπει να πάνε στο βόρειο Ιράκ και τη Συρία. Εκεί, υπάρχει ο κίνδυνος να έρθει σε σύγκρουση όχι μόνο με τις τοπικές κουρδικές δυνάμεις, αλλά και με τις δυνάμεις που τις υποστηρίζουν: τις ΗΠΑ, μακροπρόθεσμος σύμμαχος της Άγκυρας στο ΝΑΤΟ, και τη Ρωσία, της οποίας ο πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν στράφηκε εναντίον του πρώην φίλου του Προέδρου Ερντογάν όταν η Τουρκία κατέρριψε ένα ρωσικό τζετ που μπήκε στον τουρκικό εναέριο χώρο από τη βορειοδυτική Συρία το Νοέμβριο.

Οι μάχες μεταξύ τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας και του ΡΚΚ συνεχίστηκαν το περασμένο καλοκαίρι μετά από μια σειρά επιθέσεων από το Isis σε κουρδικούς στόχους. Το ΡΚΚ, και το φιλοκουρδικό Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα (HDP), κατηγόρησε την κρατική συνενοχή με τους τζιχαντιστές. Όμως, ενώ το HDP πέρυσι έκανε μια εντυπωσιακή εκλογική επιτυχία στην Άγκυρα, το PKK απερίσκεπτα προσπάθησε να επιβάλει την κουρδική κυριαρχία σε πόλεις σε όλη την νοτιοανατολική Τουρκία - σε μια προκλητική προσπάθεια να μιμηθεί τον τρόπο που η πολιτοφυλακή του συμμάχου του στη Συρία, το κόμμα Δημοκρατικής Ένωσης (PYD), είχε χρησιμοποιήσει τον εμφύλιο πόλεμο πέρα από τα σύνορα για να χαράξει αυτόνομη κυριαρχία.

Ο Ερντογάν στη συνέχεια έπαιξε έντονα το τουρκικό εθνικιστικό χαρτί, και τον Νοέμβριο ανέκτησε την πλειοψηφία που έχασε στις εκλογές του Ιουνίου. Αλλά η αύξηση του αντάρτικου των πόλεων στη νότια Τουρκία οδήγησε μείωση των κουρδικών πόλεων σε ερείπια. Δύο πρόσφατες βομβιστικές επιθέσεις στην πολιτική και στρατιωτική καρδιά της πρωτεύουσας Άγκυρας, που σκότωσαν 67 ανθρώπους, φαίνεται να είναι έργο της οργάνωσης Γεράκια του Κουρδιστάν (TAK) -ένα μυστηριώδες παρακλάδι του ΡΚΚ.

Το Isis, κατά τους τελευταίους μήνες, έχει διευρύνει τους στόχους του, χτυπώντας τουριστικούς στόχους στην Κωνσταντινούπολη. Ωστόσο, η πολιτική του Ερντογάν για τη Συρία, που αρχικά ήταν να στηρίξει τους ισλαμιστές αντάρτες για να ανατρέψουν τον πρόεδρο Μπασάρ αλ-Άσαντ, είναι πλέον εξ ολοκλήρου αφιερωμένη στο να εμποδίσει τους Κούρδους της Συρίας να ενισχύσουν τη θέση τους απέναντι από τα νότια σύνορά του. Η Τουρκία παρασύρεται στη δίνη των περιφερειακών συγκρούσεων και γίνεται μια αρένα για ίντριγκες και αγριότητα.

Οι αλλαγές κατεύθυνσης του Ερντογάν σχετικά με τη συμφιλίωση με τους Κούρδους αφήνει ασαφές το αν σκόπευε ποτέ να τους χορηγήσει τον πολιτιστικό και πολιτικό χώρο που απαιτούν, ή απλώς προσπάθησε να τους ενσωματώσει για να εξασφαλίσει την ανεμπόδιστη προεδρική εξουσία που εξακολουθεί να επιδιώκει. Ένας ανησυχητικός αριθμός αναλυτών πιστεύουν τώρα ότι θα αφαιρέσει από τους ηγέτες και τους βουλευτές του HDP την κοινοβουλευτική τους ασυλία, θα τους φυλακίσει και θα προσπαθήσει να αρπάξει τις έδρες τους - οδηγώντας τους Κούρδους περαιτέρω στην αγκαλιά των ενόπλων του ΡΚΚ.

Αλλά από τη στιγμή που θεωρεί το PKK και το PYD της Συρίας ταυτόσημα, αντιτίθεται επίσης και στις ΗΠΑ, οι οποίες παρέχουν στους σύριους κούρδους μαχητές κάλυψη από αέρος , θεωρώντας τους την πιο αποτελεσματική δύναμη στην ανάκτηση του εδάφους από το Isis. Η κυβέρνηση Ομπάμα πιέζει με σχέδια για να ανακτήσει τα οχυρά του Isis στη Ράκα στη Συρία και στη Μοσούλη στο Ιράκ. Η κύρια δύναμη κρούσης για τη Ράκα είναι η συριακή κουρδική πολιτοφυλακή, η οποία επίσης πιέζει προς τα δυτικά με τη ρωσική αεροπορική κάλυψη - και προς απογοήτευση της Άγκυρας, το PYD αυτό το μήνα ανακήρυξε την επικράτειά του στη βόρεια Συρία ως αυτόνομη περιοχή.

Στα σχέδια της μάχης για τη Μοσούλη, οι ΗΠΑ έχουν επίσης κινητοποιήσει τους ιρακινούς κούρδους μαχητές Πεσμεργκά. Ενώ η Άγκυρα έχει δημιουργήσει μια συμμαχία με την κουρδική αυτοκυριαρχούμενη κυβέρνηση στο Ιράκ, οι Πεσμεργκά είναι λιγότερο αποτελεσματική δύναμη από ό,τι οι Σύριοι ομόλογοί τους - τόσο πολύ ώστε, σε ένα άλλο κόκκινο πανί για την Τουρκία, βασίζονται σε αντάρτες του ΡΚΚ για να επανδρώσουν τις πρώτες γραμμές νότια και δυτικά του Κιρκούκ, στην άκρη της επικράτειάς τους.

Όπως θέτει το κουρδικό ζήτημα ένας Τούρκος ειδικός, "το πιο ανησυχητικό πράγμα για [την κυβέρνηση] αυτής της χώρας είναι να δούμε τον κύριο σύμμαχό της δίπλα στον αθάνατο εχθρό της".

Αυτή είναι μια στιγμή μεγάλου κινδύνου για την Τουρκία, και ενδεχομένως μια χρυσή ευκαιρία για τους απάτριδες Κούρδους της περιοχής. Οι Κούρδοι, λένε οι τούρκοι εμπειρογνώμονες, "έχουν πάρει πολύ θάρρος από την στρατιωτική συνεργασία [των αεροπορικών επιδρομών των ΗΠΑ] κατά του Isis και χάρη στις κακές σχέσεις της Τουρκίας με τη Ρωσία". Αλλά το PKK, ειδικότερα, θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί την κατάσταση. "Για να βγει το ΡΚΚ στην πλευρά των νικητών", λέει, "θα πρέπει να αποφύγει την κλιμάκωση στο εσωτερικό της Τουρκίας". Αλλά το ίδιο θα πρέπει να κάνει και ο Ερντογάν.

Μπορεί να χρειαστεί σύντομα κάποιο είδος modus vivendi - ίσως κάποια μεσολάβηση των ΗΠΑ - με τη συριακή κουρδική πραγματικότητα, παρόμοια με εκείνη που έχει με την κουρδική κυβέρνηση του Ιράκ. Αυτό ήταν, πράγματι, το αρχικό σχέδιο του 2013, το οποίο τώρα φαίνεται να ανήκει σε μια άλλη εποχή.

ft.com