Η νορβηγική τηλεοπτική σειρά που εξόργισε το Κρεμλίνο - Και γιατί πρέπει να την παρακολουθήσετε
21/03/2016 19:05
ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΧΟΛΙΑ
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

Η νορβηγική τηλεοπτική σειρά που εξόργισε το Κρεμλίνο - Και γιατί πρέπει να την παρακολουθήσετε

Η Ρωσία καταλαμβάνει την Νορβηγία σε μια τηλεοπτική σειρά που αξίζει να δει κάποιος και που βγάζει στην επιφάνεια πολλές πολιτικές πτυχές, γράφει ο James Kirchick.

Το "Okkupert" ( "Κατεχόμενα"), η πιο ακριβή τηλεοπτική σειρά στην ιστορία της Νορβηγίας, ποτέ δεν αναφέρει τη λέξη "quisling". Και όμως η παραδοχή της - η ρωσική κατοχή της Νορβηγίας - θυμίζει τη ναζιστική κυβέρνηση του δωσίλογου Βίντκουν Κουίσλιγκ και είναι διαποτισμένη με τα υπαρκτά ακόμα τραύματα εκείνης της εποχής.

Μεταξύ 1942 και 1945, το καθεστώς-μαριονέτα των δοσίλογων ανακάλεσε την εξουσία του νορβηγού βασιλιά (που εξορίστηκε στη Μεγάλη Βρετανία μετά την άρνησή του στο αίτημα των Γερμανών να παραιτηθεί), απαγόρευσε την είσοδο των Εβραίων που προσπαθούσαν να ξεφύγουν από τη ναζιστική τρομοκρατία και υποχρέωσε μάταια Νορβηγούς στρατιώτες να υπηρετήσουν στο Ανατολικό Μέτωπο. Στο τέλος του πολέμου, ο Κουίσλινγκ εκτελέστηκε και το όνομά του πλέον έχει γίνει συνώνυμο του "προδότη".

Το Okkupert πραγματεύεται μια σύγχρονη εκδοχή της καταστροφικής κληρονομιάς του Κουίσλινγκ - και την επαίσχυντη κηλίδα που άφησε στην ιστορία της χώρας. Το σκηνικό εξελίσσεται στο εγγύς μέλλον, όπου ένα πράσινο κυβερνητικό κόμμα έρχεται στην εξουσία στο Όσλο, λίγο πριν από έναν εξαιρετικά επιζήμιο τυφώνα που προκαλείται από την υπερθέρμανση του πλανήτη. Με την υπόσχεση να παρουσιάσει μια επαναστατική νέα μορφή της πυρηνικής ενέργειας που τροφοδοτείται από το χημικό στοιχείο θόριο, ο πρωθυπουργός Τζέσπερ Μπεργκ σημειώνει μια μεγάλη σκανδιναβική επιτυχία, ανακοινώνοντας ότι η Νορβηγία θα δώσει το παράδειγμα, σταματώντας αμέσως την σημαντική παραγωγή φυσικού αερίου και πετρελαίου της.

Αυτό αναστατώνει την Ευρωπαϊκή Ένωση, της οποίας η Νορβηγία δεν είναι μέλος. Στις μυστικές συνομιλίες της με τη Μόσχα, οι Βρυξέλλες απειλούν κρυφά τον Μπεργκ με μια ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας, εκτός και εάν δεσμευτεί να διατηρήσει την εξόρυξη ορυκτών καυσίμων της Νορβηγίας υπό την εποπτεία της Μόσχας. (Οι Ηνωμένες Πολιτείες, που έχουν πρόσφατα επιτύχει ενεργειακή ανεξαρτησία, έχουν αποσυρθεί από το ΝΑΤΟ και στέκονται αμέτοχες). Ο Μπεργκ συμφωνεί διστακτικά με το σύστημα αυτό και υπόσχεται στο λαό του ότι η εισαγωγή των ρώσων εργαζομένων για να επανεκκινήσουν την ενεργειακή βιομηχανία της Νορβηγίας θα είναι προσωρινή.

Υπάρχουν κάποιες τρύπες σε αυτό το σενάριο - γιατί η Νορβηγία δεν περίμενε μέχρι να ελέγξει την παραγωγή ενέργειας από το θόριο πριν πάρει μια βιαστική απόφαση με μαζικές διεθνείς επιπτώσεις; Αλλά αυτή η απίθανη δολοπλοκία είναι τελικά απλά ένα μέσο για να εξερευνήσουν κάτι που είναι απολύτως εύλογο: μπορείτε να το πείτε "βελούδινη κατοχή" μιας ευρωπαϊκής χώρας από τη Ρωσία.

Όταν οι Ρώσοι έρχονται στη Νορβηγία, δεν υπάρχουν τανκς ή μαχητικά αεροσκάφη ή "μικρά πράσινα ανθρωπάκια". Η μείωση της νορβηγικής κυριαρχίας και ο ισχυρισμός του ρωσικού ελέγχου είναι πολύ πιο λεπτός και ορατός μόνο σε όσους ενδιαφέρονται να τον αντιληφθούν. Σε περίπτωση απουσίας μιας αμυντικής συμμαχίας όπως το ΝΑΤΟ για να αποτρέψει τη ρωσική απειλή, η απλή αναφορά του πολέμου αφήνει στον Μπεργκ ελάχιστες επιλογές - τουλάχιστον αρχικά - εκτός από το να συμβιβαστεί με την "προσωρινή" κατοχή. Επιφανειακά, η ζωή παραμένει φυσιολογική για τους περισσότερους Νορβηγούς, που πηγαίνουν καθημερινά στις δουλειές τους σαν να μην συμβαίνει τίποτα.

Η σειρά, την οποία αρχικά συνέλαβε ο διεθνούς φήμης συγγραφέας Τζο Νέσμπο το 2012, είναι ανησυχητικά σχετική υπό το φως της κρίσης στην Ουκρανία, η οποία εκτυλίχθηκε δύο χρόνια αργότερα και της επανεμφάνισης των μεγάλων εντάσεων Ανατολής-Δύσης μετά την νεοαποκτηθείσα αυτοπεποίθηση της Μόσχας απέναντι στην Ευρώπη. Οι ρωσικές παραβιάσεις της Βαλτικής και του σκανδιναβικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων έχουν γίνει συχνό φαινόμενο. Τον περασμένο μήνα η RAND Corporation δημοσίευσε τα αποτελέσματα μιας "στρατιωτικής άσκησης", στην οποία τα ρωσικά στρατεύματα κατέλαβαν την πρωτεύουσα της Εσθονίας Ταλίν σε μόλις 60 ώρες.

Όλα αυτά προσδίδουν στη σειρά μια αυθεντικότητα που χτυπά μια ευαίσθητη χορδή στη Νορβηγία. "Νομίζω ότι η αίσθηση πως είμαστε ασφαλείς και τα πράγματα δεν μπορούν πραγματικά να αλλάξουν είναι μια ψευδαίσθηση" είπε ο Νέσμπο στον Guardian, λίγο αφού η Ρωσία προσάρτησε την χερσόνησο της Κριμαίας το 2014. "Αυτό είναι το τρομακτικό κομμάτι, ότι τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν πολύ γρήγορα. Το πρόβλημα με τη Σκανδιναβία είναι ότι παίρνουμε τα πράγματα ως δεδομένα".

Ο προσεκτικός διαχωρισμός των "τρομακτικών κομματιών" ενός τόσο τρομακτικού σεναρίου είναι αυτό που κάνει το "Okkupert" μία από τις πιο καθηλωτικές, ρεαλιστικές τηλεοπτικές εκπομπές σχετικά με τη διεθνή πολιτική. Πέρα από τη βασική πλοκή, ελάχιστα πράγματα είναι απίστευτα. Οι καλύτερες σκηνές δεν είναι οι περιστασιακές εκρήξεις και οι πυροβολισμοί, αλλά το ανθρώπινο δράμα. Σιγά-σιγά, οι θεατές βλέπουν πώς μια δημοκρατική κοινωνία διαβρώνεται ηθικά από τους καθημερινούς συμβιβασμούς που οι κανονικοί άνθρωποι αναγκάζονται να κάνουν.

Στα αντίθετα άκρα αυτού του διλήμματος στέκεται ο Τόμας Ερικσεν, ένας σταυροφόρος δημοσιογράφος που ρισκάρει τη ζωή του για να αποκαλύψει την αλήθεια, και ο Χανς Μάρτιν Ντζούπβικ, ένα μέλος της ασφάλειας του Μπεργκ ο οποίος πιστεύει ειλικρινά ότι βοηθά την χώρα του με το να συνεργάζεται με τους Ρώσους για να παρακολουθεί και να "ξηλώνει" τους Νορβηγούς συναδέλφους του που αντιτίθενται στη νέα κατάσταση.

Σε μια ήπειρο σημαδεμένη από τον πόλεμο, οι ιστορίες αντίστασης και συνεργασίας αποτελούν εδώ και καιρό μια βάση του ευρωπαϊκού πολιτισμού, κυρίως στον μεταπολεμικό κινηματογράφο και τη λογοτεχνία. Η σειρά δίνει μια σύγχρονη οπτική σε αυτές τις διαχρονικές αφηγήσεις και περνά επιδέξια τις αγωνίες της εποχής μετά την Κριμαία.

Υπάρχει ένας έφηβος που ο Ντζούπβικ συλλαμβάνει και ανακρίνει για τη δημιουργία ενός αντι-ρωσικού blog. Υπάρχει μία απολιτικοποιημένη εστιάτορας η οποία, αφού μετατρέπει το εστιατόριό της που παραπαίει σε ένα στέκι για τους κουβαρντάδες ρώσους αξιωματούχους που εργάζονται στη μυστική έδρα τους στον απέναντι δρόμο, έχει ως στόχο γίνεται στόχος του "Ελευθερώστε τη Νορβηγία" ενός μυστικού, αντι-ρωσικού παραστρατιωτικού κινήματος.

Η σειρά, επίσης, έχει μια ευδιάκριτη σκανδιναβική πολιτιστική χροιά. Η τελευταία φορά που οι φόβοι της Ρωσίας ανησύχησαν τους Νορβηγούς ήταν κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, όταν η Φινλανδία ενέκρινε την εξωτερική πολιτική της ουδετερότητας που της επέτρεψε να διατηρήσει την επίσημη ανεξαρτησία της, ξεφεύγοντας έτσι από τη μοίρα των χωρών της Βαλτικής (ποτ βίαια ενσωματώθηκαν στη Σοβιετική Ένωση) ή από τη μοίρα χωρών όπως η Πολωνία και η Τσεχοσλοβακία (που έγιναν κομμουνιστικοί δορυφόροι). Η Φινλανδία είχε ένα δημοκρατικό πολιτικό σύστημα και μια ελεύθερη οικονομία, αλλά η θέση της έκανε γνωστή τη λέξη "Φινλανδοποίηση", ένας υποτιμητικός όρος που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται περιστασιακά από τους πολιτικούς επιστήμονες για να περιγράψει το φαινόμενο κατά το οποίο μια μικρή χώρα που ζει δίπλα σε μία μεγάλη και επεκτατική εδαφικά, αποδέχεται τη μείωση της κυριαρχίας της σε αντάλλαγμα για την αυτοκυβέρνησή της.

Ενώ πολλοί Φινλανδοί δίκαια υπερασπίστηκαν τις αποφάσεις που ελήφθησαν από την κυβέρνηση της εποχής του Ψυχρού Πολέμου τους ως τις καλύτερες από τις καθόλου αξιοζήλευτες επιλογές, μερικοί έχουν επιστήσει την προσοχή στις πολλές αρνητικές συνέπειες. Εκείνη την εποχή, η Φινλανδία δεν ήταν και μοντέλο δημοκρατίας. Η Σοβιετική Ένωση άσκησε αυτό που ήταν ουσιαστικά ένα βέτο στη σύνθεση των φινλανδικών κυβερνήσεων, στηριζόμενη στον σύμμαχό της, τον Πρόεδρο Ούρχο Κέκονεν, για να αποκλείσει τα κόμματα που επέκριναν την επιρροή της Μόσχας. Ο Κέκονεν, του οποίου η εποικοδομητική σχέση με την KGB μπορεί να συμπεριλάμβανε και ένα χρηματικό στοιχείο, υπηρέτησε ως οιονεί μονάρχης επί 26 χρόνια. Οι Σοβιετικοί αποστάτες που δραπέτευσαν στη Φινλανδία επαναπατρίστηκαν και τα φινλανδικά μέσα μαζικής ενημέρωσης δέχθηκαν μια de facto κουλτούρα της λογοκρισίας όσον αφορά τον καταπιεστικό γείτονά τους.

Σχεδόν 30 χρόνια μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, μια τέτοια σειρά θα ήταν αδιανόητη στη Φινλανδία, όπου η κοινωνία δεν έχει ακόμη πλήρως συμφιλιωθεί με τη φινλανδοποίηση και το ηθικό της κόστος. "Στη Φινλανδία, η συλλογή ατομικών εμπειριών από την εποχή της φινλανδοποίησης δεν θεωρείται ως εθνικό καθήκον", είπε η Εσθονή-Φινλανδή μυθιστοριογράφος Σόφι Οκσανεν πέρυσι, σε μια ομιλία με τίτλο "Ένα λιοντάρι στο κλουβί", όπως χαρακτήριζαν την Φινλανδία κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. "Η φνλανδοπιημένη Φινλανδία ... έδειξε στον κόσμο ότι η Σοβιετική Ένωση ήταν σε θέση να ζήσει φιλικά με την γείτονα. Ταυτόχρονα, η Φινλανδία παρέμεινε δεμένη στη Σοβιετική Ένωση. Δεδομένου ότι αυτό ήταν ένα επιτυχημένο έργο, δεν είναι να απορεί κανείς που η σημερινή Ρωσία επιθυμεί να φινλανδοποιήσει άλλες χώρες".

Όπως ήταν αναμενόμενο, η ρωσική κυβέρνηση δεν είναι πάρα πολύ ευχαριστημένη με τα "Κατεχόμενα". "Παρά το γεγονός ότι οι δημιουργοί της σειράς σπεύδουν να τονίσουν ότι το σενάριο είναι φανταστικό και υποτίθεται ότι δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα, η ταινία δείχνει πολύ συγκεκριμένες χώρες και η Ρωσία , δυστυχώς, έχει τον ρόλο του επιτιθέμενου" αναφέρει μια δήλωση που κυκλοφόρησε από τη ρωσική πρεσβεία στο Όσλο.

"Είναι σίγουρα λυπηρό ότι το έτος που γιορτάζεται η 70η επέτειος της νίκης στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι δημιουργοί της σειράς αποφάσισαν να τρομάξουν τους νορβηγούς θεατές με μία ανύπαρκτη απειλή από την Ανατολή, στις χειρότερες παραδόσεις του Ψυχρού Πολέμου".

Αυτή η σύντομη δήλωση περιελάμβανε τρία στοιχεία από την ρωσική προπαγάνδα του 21ου αιώνα: μια αίσθηση τραυματικής θυματοποίησης στα χέρια της απειλητικής Δύσης, μια υπενθύμιση του ηρωικού ρόλου της Μητέρας Ρωσίας στον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο, και την ένθερμη άρνηση ότι η Μόσχα αποτελεί οποιαδήποτε απειλή για τους γείτονές της. Και σε αυτό το τελευταίο σημείο, οι Νορβηγοί διαφωνούν με σαφήνεια. Μια δημοσκόπηση της Gallup από το περασμένο έτος έδειξε ότι το 89 τοις εκατό αποδοκιμάζει την ηγεσία της Ρωσίας, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των 41 χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα. Οι κυβερνήσεις ποτέ δεν κάνουν καλές πολιτιστικές κριτικές και αυτή η υπόθεση δεν είναι διαφορετική. Έτσι, αγνοήστε ό,τι λέει το Κρεμλίνο και αφιερώστε 10 ώρες για να απολαύσετε αυτήν την επίκαιρη σειρά.

politico.eu