Όταν το κουτσομπολιό γίνεται φιλοσοφία
19/02/2014 08:30
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

Όταν το κουτσομπολιό γίνεται φιλοσοφία

Ο Σοφοκλής, ο Σαίξπηρ, ο Τολστόι και ο Φλομπέρ πήραν τις λεγόμενες «ασήμαντες» ιστορίες και τις μετέτρεψαν σε σπουδαία τέχνη. Ήταν ζωντανοί με τα διαρκή, σοβαρά θέματα, με τακτικές δολοφονίες και διαζύγια. Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι σύγχρονες ειδήσεις ασχολούνται πάρα πολύ με ασήμαντα θέματα. Είναι ότι δεν ξέρουν πώς να τα κάνουν σοβαρά, δεν μπορούν να τα κάνουν σημαντικά, με τον τρόπο που μπορούσε ο Σοφοκλής

Ο συγγραφέας και φιλόσοφος Αλέν ντε Μποτόν εγκαινίασε ένα νέο, εναλλακτικό site με τίτλο The Philosopher’s Mail, που έχει το περιεχόμενο της Daily Mail με μια εντελώς διαφορετική διάσταση. Οι μεγιστάνες των μίντια δεν είναι φιλόσοφοι, διατείνεται. Έτσι ήρθε η ώρα οι φιλόσοφοι να γίνουν μεγιστάνες των μίντια.

Εδώ εξηγεί τους λόγους που το έκανε:

Υπάρχουν καλοί λόγοι για να απελπίζεται ένας σοβαρός άνθρωπος με τις ειδήσεις. Μια άγνωστη τραγουδίστρια της κάντρι πεθαίνει και το BBC της δίνει την πρώτη σελίδα. Ένας ηθοποιός πεθαίνει και κάθε κανάλι τον θρηνεί σαν πρόεδρο. Υπάρχει ένα τελευταίο γεγονός που έκατσε ιδιαίτερα στο λαιμό των σοβαρών ανθρώπων: η ιστοσελίδα ειδήσεων με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα στην αγγλική γλώσσα είναι η Mail Online, ταγμένη σε τρομακτικές ιστορίες «ανθρώπινου ενδιαφέροντος» του χαμηλότερου επιπέδου. Η προφανής αντίδραση θα ήταν να αποσυρθώ στο υπόγειο και να θρηνήσω την παρακμή μιας κατεστραμμένης εποχής.
Αυτό θα ήταν ένα μεγάλο λάθος. Μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα γεγονότα άμεσα: τα πιο ελκυστικά, γοητευτικά, σέξι και συναρπαστικά μίντια έχουν απαράμιλλη επιρροή στο μυαλό δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων. Αλλά, δυστυχώς, σπάνια προβάλλεται περιεχόμενο που μπορεί να κάνει τον κόσμο καλύτερο. Την ίδια στιγμή, υπάρχουν πολλοί σοβαροί, ειλικρινείς και καλοί άνθρωποι που προσπαθούν να αλλάξουν τα πράγματα, αλλά παρουσιάζουν δημοσιεύσεις γεμάτες από πολύ ενδιαφέροντα και πυκνά άρθρα που φτάνουν μόνο σε ένα μικροσκοπικό και ήδη πεπεισμένο κοινό. Έτσι, οι καλές ιδέες δεν πάνε πουθενά και οι όχι και τόσο μεγάλες ιδέες μας κατακλύζουν από κάθε οθόνη. Ως εκ τούτου, ο κόσμος δεν αλλάζει.

Πάρτε για παράδειγμα την εκπαίδευση: η δυτική εκπαίδευση περνά κρίση. Οι μαθητές απλά δεν φτάνουν την απόδοση των συνομηλίκων τους στην Κίνα και την Κορέα. Αυτό πρόκειται να έχει σημαντικές, μακροχρόνιες συνέπειες για τον πλούτο της μεσαίας τάξης στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Κάποιους ανθρώπους τους ενδιαφέρονται πολύ, αλλά, παράξενα και επαίσχυντα, τα πόδια της Taylor Swift είναι πολύ πιο σαγηνευτικά. Είναι ωραία με τρόπους που φαίνεται να αψηφούν την περιγραφή: κατά κάποιο τρόπο φαίνονται απλά αλλά τέλεια. Είναι μακριά, αλλά καθόλου αλλόκοτα. Φαίνονται συγκρατημένα από το απίθανο μήκος τους. Τόσο απόλυτα σταθερά, κι όμως πειθήνια και μαλακά.
Οι άνθρωποι που παίρνουν στα σοβαρά την εκπαίδευση τείνουν να πάθουν εγκεφαλικό σε αυτό το σημείο. Δεν κάνουν λάθος. Ενώ είναι ευχάριστα, τα πόδια της Taylor Swift είναι μικρής σημασίας σε σχέση με την τύχη της δυτικής μεσαίας τάξης. Αλλά το να θυμώνεις με τη γοητεία των μηρών μιας τραγουδίστριας είναι αντιπαραγωγικό σε μια δημοκρατία. Δεν μπορούν συλλογικά να γίνουμε πιο υπεύθυνοι μέσω της ενοχής. Και για έναν πολύ απλό λόγο. Δεν χρειάζεται να δώσουμε προσοχή. Αν όσοι ενδιαφέρονται για την εκπαίδευση πρόκειται να θυμώσουν, να πικραθούν και να γίνουν αμείλικτοι, απλώς θα αγνοηθούν.

Το πρόβλημα είναι ότι χρειαζόμαστε πραγματικά να κάνουμε κάτι γι' αυτή την εκπαίδευση. Όμως, το σημείο εκκίνησης θα πρέπει να ευχαριστείται με τον τρόπο που λειτουργεί το μυαλό μας. Μας ενδιαφέρουν τα πόδια Taylor Swift, όχι γιατί είμαστε κακοί, αλλά επειδή ενθουσιαζόμαστε αναπόφευκτα. Αν θέλουμε να ενδιαφερόμαστε μαζικά για τις φτωχές διεθνείς βαθμολογίες των εξεταστικών δοκιμασιών, πρέπει να επικεντρώσουμε στις αδυναμίες μας και, ως εκ τούτου, να σοβαρευτούμε πάρα πολύ στην προσπάθεια να κάνουμε μια σημαντική είδηση όχι μόνο «σημαντική», αλλά και γοητευτική – σχεδόν τόσο δελεαστική να την ακούμε, όσο και τα πόδια της Taylor. Τότε τα πράγματα μπορεί να αλλάξουν.
Γι' αυτό εγώ και μερικοί συνάδελφοι αρχίσαμε αυτή την εβδομάδα ένα νέο ειδησεογραφικό site που ονομάσαμε, παιχνιδιάρικα Philosophers’ Mail (www.philosophersmail.com).Ο δικτυακός τόπος φαίνεται ίδιος με τη συνηθισμένη Mail, πολλές από τις ιστορίες είναι παρόμοιες , αλλά το περιεχόμενο είναι ριζικά διαφορετικό. Ο στόχος του είναι να αποδειχθεί πραγματικά ένα δημοφιλές και λαϊκιστικό ειδησεογραφικό site, το οποίο ταυτόχρονα ανταποκρίνεται στις παραδοσιακές φιλοσοφικές αρετές. Για πολύ καιρό, οι φιλόσοφοι (όπως και οι σοβαροί άνθρωποι των ειδήσεων) είχαν απλά τη χαρά να είναι σοφοί και να έχουν δίκιο. Αυτό τους έχει προσφέρει τεράστια επαγγελματική ικανοποίηση, αλλά δεν έχει επηρεάσει την πορεία της κοινωνίας. Το μέσο έργο της φιλοσοφίας φθάνει σήμερα περίπου σε 300 άτομα. Ως εκ τούτου, η πρόκληση που εξηγεί τη γέννηση της Philosophers’ Mail, η οποία έχει τις ρίζες της στα λαϊκά ενδιαφέροντα, τις ευαισθησίες και τις τάσεις της ημέρας - αλλά προσπαθεί να διαβάσει και να ‘πιάσει’ την είδηση με μια ματιά από τις παραδοσιακές κεντρικές φιλοσοφικές ανησυχίες: με καλοσύνη, αλήθεια, δικαιοσύνη, πολυπλοκότητα, ηρεμία, ενσυναίσθηση και σοφία. Το site βλέπει τη ροή των ειδήσεων της ημέρας ως μια ευκαιρία για την ανάπτυξη της ενόρασης, της γενναιοδωρίας και της συναισθηματικής νοημοσύνης.

Οι ειδήσεις δεν είναι απλά πληροφορίες για το τι συμβαίνει στον κόσμο. Είναι ένα από τα βασικά σημεία που καθημερινά διαμορφώνουν τις υποκείμενες υποθέσεις μας για τη ζωή - για το τι είναι σημαντικό, αξιοθαύμαστο, σκανδαλώδες, φυσιολογικό: εκεί όπου προβάρουμε στάσεις για το φόβο, την ελπίδα, το καλό και το κακό. Αυτός είναι ο λόγος που η είδηση θα πρέπει να είναι ένας σημαντικός στόχος ανησυχίας για τους πραγματικούς φιλόσοφους. Η Philosophers’ Mail χρησιμοποιεί τα δημοφιλή σημεία εκκίνησης - ιστορίες που πολλοί άνθρωποι επιθυμούν να διαβάσουν και να μιλήσουν γι’ αυτές. Είναι πλούσια στις φυσικές τάσεις μας: να διαβάζουμε κουτσομπολιά για προσωπικότητες, να βλέπουμε ερωτικές εικόνες και να διαβάζουμε σοκαριστικές ιστορίες. Συμπαθεί (ως σημείο εκκίνησης) τις δημοφιλείς προκαταλήψεις: άγχος για ό,τι αισθανόμαστε ξένο, μια γεύση για εκδίκησης, έλλειψη συμπάθειας για τους πολύ φτωχούς, φθόνος για τους πολύ πλούσιους, δυσαρέσκεια για τους ισχυρούς, καχυποψία για εκείνους που φαίνονται έξυπνοι, αντιπάθεια για τις ενοχλητικές αλήθειες...
Ξεκινάμε αναγνωρίζοντας ότι δεν είναι παράξενο να είμαστε ταραγμένοι από μια ρουμανική οικογένεια που επαιτεί σε ένα γαλλικό τρένο. Θα ήταν συναρπαστικό να κάνεις σεξ με την Jennifer Lawrence. Μπορεί κανείς να κατανοεί την αίσθηση ότι ο George Osborne δεν γνωρίζει ακριβώς πως είναι η πραγματική η ζωή. Είναι φυσικό να θέλουμε να σβήσουμε την οθόνη όταν ακούμε για προβλήματα στην Αφρική.
Δεν ξεκινάμε ρωτώντας ποιο είναι το σοφό, το καλό ή η σοβαρή προοπτική. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι ήδη που πιέζουν με τέτοιες γραμμές - γι 'αυτό κάποιος θα μπορούσε να απευθυνθεί στον Economist, ή τους New York Times. Η κοσμοϊστορική πρόκληση είναι να φτάσουμε στους ανθρώπους που δεν ασχολούνται με πολύπλοκες ειδήσεις. Η διάκριση μεταξύ υψηλού και χαμηλού επιπέδου είδησης είναι κατά βάθος μια μυθοπλασία, η οποία καταρρέει όσο πιο πολύ την πλησιάζει κανείς. Ο Σοφοκλής, ο Σαίξπηρ, ο Τολστόι και ο Φλομπέρ πήραν τις λεγόμενες «ασήμαντες» ιστορίες και τις μετέτρεψαν σε σπουδαία τέχνη. Ήταν ζωντανοί με τα διαρκή, σοβαρά θέματα, με τακτικές δολοφονίες και διαζύγια. Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι σύγχρονες ειδήσεις ασχολούνται πάρα πολύ με ασήμαντα θέματα. Είναι ότι δεν ξέρουν πώς να τα κάνουν σοβαρά, δεν μπορούν να τα κάνουν σημαντικά, με τον τρόπο που μπορούσε ο Σοφοκλής.

spectator.co.uk

ΣΧΟΛΙΑ

  1. roadrunner avatar
    roadrunner 20/02/2014 01:51:07

    "Ο Τολστόι και ο Σαίξπηρ ήξεραν να μετατρέψουν ένα ασήμαντο θέμα της καθημερινότητας σε σημαντικό" .. όμως, μέσα σε αρκετές εκατοντάδες σελίδες και μετά από δεκάδες ώρες απαιτητού χρόνου ανάγνωσης . Αν η δυνατότητά των διανοούμενων αυτών, περιοριζόταν σε ένα μονόστηλο πρωτοσέλιδου ή σε ένα τρέιλερ δελτίου ειδήσεων, ίσως να μην μπορούσαν ακόμη και αυτοί να είναι αποτελεσματικοί. Ίσως να παίζει ρόλο ο χρόνος που αφιερώνει ο μέσος άνθρωπος στην ανάγνωση ειδήσεων, που θυμίζει πια, τη φιλοσοφία fast food.

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ

Τα δεδομένα σας είναι ασφαλή! H διεύθυνση email δε θα δημοσιευθεί. Τα στοιχεία θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τη δυνατότητα σχολιασμού στο antinews.gr .

Tα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.