05/10/2008 21:02
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

Το τέλος του μύθου του Αγίου Όρους

Δημοσιεύουμε αποσπάσματα από το σημερινό άρθρο του Χρήστου Γιανναρά στην «Κ» που δίνουν μια άλλη διάσταση σε όσα συμβαίνουν στο Άγιο Όρος

....Ο μοναχισμός στην εκκλησιαστική παράδοση των Ελλήνων σάρκωνε τη βεβαιότητα ότι δεν υπάρχει παρά μία και μόνη πραγματική ελευθερία: Να ελευθερωθεί ο άνθρωπος από το εγώ του, από τις αναγκαιότητες (απρόσωπες ενστικτώδεις ορμές) της ατομικής του φύσης, την ύπουλη υποσυνείδητη ιδιοτέλεια. Και αυτή η απελευθέρωση να μην είναι αυτοσκοπός (εκζήτηση εγωτικής «τελειότητας»), αλλά μόνο προϋπόθεση για να αγαπήσει ο άνθρωπος άμετρα και απεριόριστα, να ερωτευθεί τον Εραστή Νυμφίο Θεό και κάθε πλάσμα του λογικό και άλογο.

Αυτοί οι πρωτοπόροι της ελευθερίας και του έρωτα έχτιζαν μοναστήρια ασύγκριτου κάλλους, πλούτου και αρχοντιάς. Γιατί τον άνθρωπο τον κάνει άρχοντα και καλλιτέχνη μόνο η ελευθερία από το εγώ, μόνο η ερωτική αυθυπέρβαση. Πηγαίνετε σήμερα να δείτε το κιτσαριό των «αναστηλώσεων» στη Μονή Βατοπεδίου, τη χωριατιά του νεοπλουτισμού, τη βάναυση αναίδεια των εκζητήσεων εντυπωσιασμού. Πάλη αιώνων αυταπάρνησης και μανικού έρωτα θησαύρισε στο Αγιον Όρος ιλιγγιώδη κορυφώματα ανθρώπινης τέχνης: αρχιτεκτονικής, ζωγραφικής, χρυσοτεχνίας, κεντητικής, ξυλογλυπτικής, ιστορημένων χειρογράφων. Αποτύπωσε εκεί η αυταπάρνηση έναν τρόπο βίου, μια «πολιτεία» μοναδική και ανεπανάληπτη, με τους δικούς της ρυθμούς του νυχθημέρου, δικό της χρόνο, και με τη φύση να λειτουργεί διηνεκώς Ευχαριστία...

Στα τέλη της δεκαετίας του '70, μια ανήσυχη νεολαία άρχισε να ανακαλύπτει το Αγιονόρος. Είχε ζήσει στο πετσί της το ελληνοχριστιανικό καλαμπούρι της επίσημης κρατικής ιδεολογίας, αλλά και την ενθουσιαστική μαρξιστική ψευδαπάτη να θεμελιωθεί ευτυχία στον Ιστορικό Υλισμό. Παιδιά σημερινά, σπουδαγμένα, ταξιδεμένα, πολύγλωσσα, από όλες τις επιστήμες και τις ειδικότητες, έφταναν σε μοναστήρια που έφθιναν και κατέρρεαν μετρώντας ελάχιστους πια υπέργηρους μοναχούς. Το Όρος ζωντάνευε. Ήταν μια απίστευτη έκπληξη, κάτι σαν κοσμογονία.

Αυτή την έκπληξη εκμεταλλεύτηκε για να εισπηδήσει στο Αγιονόρος ο οργανωμένος ατομοκεντρικός ευσεβισμός. Ξένο φρούτο, με σαφή προτεσταντική καταγωγή, είναι μια αντίληψη και στάση που αντιλαμβάνεται το χριστιανικό ευ-αγγέλιο σαν συνταγή ή οδηγό για να κερδηθεί η ατομική «σωτηρία».

Ο ατομοκεντρικός ευσεβισμός πηγαίνει πακέτο με τον ακτιβισμό και την εκκοσμίκευση. Οι ατομικές «πεποιθήσεις» ισχυροποιούνται σαν ψυχολογική αυθυποβολή όταν επενδύονται σε μαχητική προπαγάνδα: κηρυγματική οιστρηλασία, εκδοτικό οργασμό, ηλεκτρονική τεχνολογία «επικοινωνίας», άρτια μεθοδευμένη χειραγώγηση συνειδήσεων. Και η ατομική ηθική χρειάζεται τεκμήρια αξιομισθίας: αγαθοεργά ιδρύματα με υποβλητική κτιριακή υποδομή, χώρια τα οικοδομικά συγκροτήματα για να στεγάζεται το ιεραποστολικό έργο. Ο οργανωμένος ευσεβισμός έχει ανάγκη από χρήμα, πολύ χρήμα, για να εξασφαλίζει κύρος, επιβολή, τεκμαρτή αυτοδικαίωση.

Το χρήμα, το κύρος, η χειραγώγηση συνειδήσεων είναι διαχείριση εξουσίας και η εξουσία πάντοτε μέθη, συνήθως ανεπίγνωστη. Το πρόσχημα για να εξωραϊστεί η υπέρτατα ηδονική μέθη της εξουσίας, είναι ότι έτσι υπηρετείται η «δόξα του Θεού». Είναι πεπεισμένος ο ευσεβιστής ότι με τη λογική του Αντιχρίστου υπηρετεί τον Χριστό. Το έδειξε αποκαλυπτικά ο Ντοστογιέφσκι στον μύθο του Μεγάλου Ιεροεξεταστή. Το ενσάρκωσε δημόσια και η οιηματική απολογητική του βατοπεδινού ηγουμένου.

Πριν από τους Βατοπεδινούς ήταν οι Εσφιγμενίτες. Πιο πριν, οι ηγούμενοι που διέκοπταν κατά βούλησιν το μνημόσυνο του Πατριάρχη. Ακόμα πιο πριν, οι Καντιωτικοί όταν αρνιόντουσαν τον επίσκοπο της Λάρισας - κάθε τόσο το απόστημα σπάζει και πυορροεί. Μόνο μια εκκλησιαστική σύνοδος θα μπορούσε να αφορίσει από το σώμα της Εκκλησίας τη διαστροφή του ατομοκεντρικού ευσεβισμού. Οριστικά και λυτρωτικά.

Αλλά ποιοι να συγκροτήσουν σύνοδο σήμερα; Ο οικοδομικός ακτιβισμός, τα κηρυγματικά ευκοίλια και το πλήθος των ευπειθώς χειραγωγουμένων είναι τα κριτήρια αξιολόγησης του επισκοπικού έργου.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_05/10/2008_287225

ΣΧΟΛΙΑ

  1. miaouth avatar
    miaouth 05/10/2008 21:39:19

    Ο ατομοκεντρικός ευσεβισμός, όπως τον εννοούμε στην Ελλάδα, είναι όντως αυτό που γράφει ο Γιανναράς.
    Ο ευρωπαικός pietismus του 1700 - 1800 όμως, δεν ήταν αυτό. Ο Immanuel Kant δεν ήταν Adam Smith.
    Αυτό προς αποφυγήν παρερμηνιών και για να αποδίδονται τα του Καίσαρος.

  2. περαστικος ξανα avatar
    περαστικος ξανα 05/10/2008 21:46:33

    Εχω να παω στο Ορος απο τη δεκαετια του 90. Το βατοπεδι (και οχι μόνο) γκρεμιζε και μολις αρχιζε η προσπαθεια συντηρησης και ανοικδομησης.
    Ο τρόπος που γινεται η συντηρηση αυτή ειναι ενα προβλημα. Η αμαθεια και η περιφρονηση στην αρχιτεκτονική κληρονομια που επειδυκνυει το παπαδαριο με εχει αφησει επανειλημενα αφωνο .
    Δεν ειμαι σιγουρος οτι καταλαβα τη διαφορά μεταξυ παλαιου τύπου μοναχισμού και "ευσεβισμού".
    Αλλά κακα τα ψεμματα η παραδοση των μοναχων και των επισκόπων της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας ειναι η αρπαγή και ο πλουτισμός η αμετροεπεια και η αλαζονία. Από τις Βυζαντινές πηγές στην "Ελληνική Νομαρχία" και από κει στον Χριστόδουλο και τον Εφραιμ ο κλήρος διαφυλάσει και συντηρει τις (αισχρές) παραδοσεις του. Οι εξαιρεσεις βρισκόταν πάντα στα κελια και στα Καρούλια στο Ορος οχι μέσα στις μονές, οσο για τους Δεσποτάδες, λίγοι ξεχώριζαν και ηταν απομονωμένοι και δακτυλοδεικτούμενοι.
    Από την άλλη ο προτεσταντισμός εχει να επιδειξει πραγματικό κοινωνικό εργο (οχι βιτρινες - άλλοθι) και μια διαθεση να πλησιασει τους πιστούς στην καθημερινότητα τους που για τους δικούς μας συνιστά βλασφημια.

  3. περαστικος ξανα avatar
    περαστικος ξανα 05/10/2008 21:52:04

    Το Αγιο Ορος ειναι -ολόκληρο- ενας χώρος με απίστευτη φυσική και αρχιτεκτονική ομορφια. Ειναι επίσης ενα ταξιδι στον ελληνικό Μεσαιωνα.
    Συνιστά, τηρουμένων των αναλογιών, το συμβολο που συμπυκνωνει την μεσαιωνική - βυζαντινή κληρονομια του Ελληνισμού με τον ιδιο τρόπο που η Ακρόπολη το κάνει για την κλασσική εποχή.
    Κανενας Εφραιμ δεν μπορει να το αλλαξει αυτό

  4. ψυχραιμια avatar
    ψυχραιμια 05/10/2008 22:55:53

    O Γιανναράς έχει ανοικτό μέτωπο από παλιά με όλες τις οργανώσεις που προσπάθησαν να ασχοληθούν περισσότερο με την κοινωνία και τις βγάζει όλες προτεσταντικές και ευσεβιστικές.
    Αυτός είναι και ο λόγος που συγκρούσθηκε με τον Χριστόδουλο.Ο ίδιος δεν προτείνει τίποτα αλλά απλώς θρηνεί για το Βυζάντιο που χάθηκε.Μεχρι και άρθρο όπου προτιμούσε την τουρκοκρατία από τη σημερινη κατάσταση έχει γράψει.

  5. περαστικος ξανα avatar
    περαστικος ξανα 05/10/2008 23:19:53

    Με τη διαφορά ψυχραιμία, οτι ο Χριστόδουλος μάζευε λεφτά για τα αμφια του, τους πολυελαιους και τα μανικετόκουμπά του. Εκτός αν θεωρεις την Αλληλεγγυη κοινοφελή οργάνωση.
    Ο Γιανναράς τα εβαλε με τις παραχριστιανικές οργανώσεις, αυτό τον καρκίνο που προωθεί ιδιωτικά συμφεροντα και ανομίες. Οσοι ξερουν την πραγματικότητα στο Αριστοτέλειο πχ, ξερουν γιατι μιλάω. Τεκνο αυτού του οχετού - και μαλιστα γνησιο- ηταν ο Χριστόδουλος, ο πρώην χωροφύλακας Καλαβρύτων που κτιζει ξενοδοχεια και άλλοι πολλοί.
    Το ξαναλέω:Ο ανώτερος Ορθόδοξος Κλήρος ήταν πάντα απεχθής και αρπαγας πλην εξαιρέσεων.

  6. Τηλέμαχος avatar
    Τηλέμαχος 05/10/2008 23:34:02

    Ο Γιανναράς είναι μακράν ο μεγαλύτερος Έλληνας διανοητής των τελευταίων δεκαετιών. Όμως δεν παύει να είναι άνθρωπος, με πάθη και αδυναμίες.

    Εν προκειμένω, ο "ψυχραιμία" έχει πιάσει την ουσία. Ο Γιανναράς εδώ και πάνω από 30 χρόνια πολεμάει λυσσαλέα τις οργανώσεις, και ορθά. Όμως έχει μετατρέψει τη -δίκαιη- κριτική του σε "εμπάθεια".

    Ένα το κρατούμενο.

    Δεύτερον, έχει αποκτήσει και μία έπαρση.

    Τα δύο αυτά στοιχεία μαζί και είναι ικανός να "καταγγείλει" και να "αφορίσει" τον οποιονδήποτε με τα γραπτά του. Διάβασα το "Ορθοδοξία και Δύση" (ΕΞΟΧΟ βιβλίο!). Ακόμα και σε όσους διακρίνει θετικά στοιχεία και μάλιστα τους εκθειάζει, στο τέλος βάζει το "αλλά". Για κάτσε ρε φίλε; μέσα στη γενικευμένη παρακμή που διακρίνεις επί ΠΑΝΤΟΣ του επιστητού, τι θέλεις δηλαδή; ποιον ψάχνεις και κανείς δε σε ικανοποιεί;

    Για τον Εφραίμ πιθανολογεί ότι προέρχεται από τον Κυπριακό "ευσεβισμό". (Τον αποκάλεσε "βλαχαδερό" στην εκπομπή του Σαββίδη στην ΕΤ3 την περασμένη βδομάδα)

    Κατά τη γνώμη μου, αυτό το άρθρο του είναι παντελώς άστοχο.

    Όλα αυτά τα έχει ξαναπεί πολλές φορές μάλιστα, σε άλλες συνθήκες. Δεν είναι η ώρα να ρίξει κι αυτός την πέτρα του στο κλίμα των ημερών.

  7. ψυχραιμια avatar
    ψυχραιμια 06/10/2008 00:04:11

    Ο προτεσταντισμός τον οποίο καταγγέλλει ο Γιανναράς έχει στενοκέφαλες απόψεις για τα αμαρτηματα του ανθρωπου αλλά έχει και δράση στον "κόσμο" που ο Γιανναράς απεχθάνεται και απλώς περιμένει -και τώρα ουτε περιμένει-με κάποιο θαυματουργό τρόπο να ξαναποκτήσει η ορθοδοξη κοινωνία ως σύνολο τα ήθη και τα έθιμα του παρελθόντος.
    Ο Γιανναράς ήταν στο κίνημα των "νεοορθόδοξων" αλλά ο αρχικός εμπνευστής του ρέυματος Ράμφος τελικά το αποκήρυξε και είπε ότι ο βυζαντινισμός οδηγεί σε αδιέξοδο.
    Το πρόβλημα με τους Κύπριους είναι ότι λόγω αγγλοκρατίας είναι πιο προσαρμοσμένοι στη σύγχρονη πραγματικότητα πράγμα που δεν αρέσει στο Γιανναρά που θεωρεί τον ορθολογισμό αμάρτημα.

  8. Ο Χαζος του χωριου avatar
    Ο Χαζος του χωριου 06/10/2008 00:39:01

    Βασιλης Αλεξακης... Απλα και χωρις περιστροφες!

    Διαβαστε ολοι το μ.χ.

    • Ἀστυάναξ Καυσοκαλυβίτης avatar
      Ἀστυάναξ Καυσοκαλυβίτης @ Ο Χαζος του χωριου 22/09/2011 03:53:23

      μὴ χειρότερα

  9. Ψύχρα avatar
    Ψύχρα 06/10/2008 00:51:55

    Ψυχραιμία, ο Γιανναράς πέρασε από την απάτη των παρεκκλησιαστικών οργανώσεων. Τις έχει ζήσει στο πετσί του και τα έχει γράψει όλα αναλυτικά, χωρίς να χαρίζεται στον εαυτό του. Μόνο ένας ηλίθιος πιστεύει πως οι άνθρωποι πρέπει να μην αλλάζουν, αν διαπιστώσουν τα λάθη τους. Η κραυγή αγωνίας, δεν είναι εμπάθεια.

    Από εκεί και πέρα, όταν ο Γιανναράς λέει "προτεσταντισμός", εννοεί κάτι αντίστοιχο με το "σοσιαλισμό" του ΠΑΣΟΚ. Σοσιαλισμό θέλει το ΚΚΕ, "σοσιαλισμό" και το ΠΑΣΟΚ. Τη σωτηρία θέλουν οι Ορθόδοξοι, τη σωτηρία και οι Προτεστάντες. Υπάρχει όμως ουσιώδης διαφορά στην προσέγγιση και την πρακτική, γι' αυτό ορισμένες λέξεις στερούνται νοήματος. Όσο για την δράση στον κόσμο που έχουν οι Προτεστάντες, αν κάποιοι θεωρούν πως αν κάτι δεν παιχτεί στην τηλεόραση, δεν υπάρχει, τότε χίλιες φορές να μη μάθει κανείς ποτέ τι κάνει η δική μας Εκκλησία (σημείωση: όταν λέμε Εκκλησία, δεν εννοούμε ένα διοικητικό φορέα, όπως καταλαβαίνουν οι περισσότεροι).

    Ποτέ ο Γιανναράς δεν ήταν "νεοορθόδοξος" κι αυτό γιατί δεν υπάρχει κίνημα "νεοορθοδοξίας". Εφεύρεση ορισμένων κομπλεξικών ΜΜΕ, όπως πρόσφατη εφεύρεσή τους είναι και το "κίνημα των μπλόγκερς". Τρία πουλάκια κάθονται.

    Τέλος, ποτέ δεν είπε πως "προτιμούσε την τουρκοκρατία", αλλά πως κάποιοι δικοί μας αντιμετώπιζαν με σκεπτικισμό τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώθηκε τελικά η εξέγερση στο κυρίως σώμα του ελλαδικού χώρου. Υπήρχαν πληθυσμοί μας διάσπαρτοι στον ευρύτερο γεωγραφικό χώρο του Νότου και κατ' αυτούς, η καλύτερη λύση θα ήταν μια διάδοχη κατάσταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Με αυτό συμφώνησε ο Γιανναράς. Μην ξεχνάμε πως όταν έπεσε η Πόλη, διεκδικήθηκε ο τίτλος του Καίσαρα και η νόμιμη διαδοχή του θρόνου λόγω και της... ελληνικής καταγωγής (εν μέρει) του αρχηγού των εισβολέων. Αλήθεια, υπάρχει κάποιος Έλληνας που δεν θα ήθελε να ήταν κυρίαρχος σε ένα πολυεθνικό μεν (ίσως σήμερα ομοσπονδιακό), παντοδύναμο δε, κράτος;

    Να διαβάζουμε λίγο καλύτερα την Ιστορία και να μη διακινούμε μύθους.

  10. Σπύρος avatar
    Σπύρος 06/10/2008 01:16:56

    Ο Αλεξάκης είναι καλός μέχρις το Τάλγκο...
    Απο εκεί και πέρα οι απλουστεύσεις του στο μ.χ απλά καθρεφτίζουν το πνεύμα τών ημερών..
    Το βιβλίο του θα ξεχαστεί σύντομα.
    Μπορεί να γίνει σοβαρότατη κριτική στο Αγιον Ορος αλλά όχι μέ τούς όρους Αλεξάκη..

    Πάντως κάποτε ο Γιανναράς τόλμησε να γράψει το ΄Καταφύγιο Ιδεών΄στό οποίο κατήγγειλε ανοικτά όλες τίς παραχριστιανικές οργανώσεις..
    Αντίθετα υπάρχουν ακόμα και σήμερα αριστεροί πού δεν έχουν κάνει την παραμικρή αυτοκριτική γιά οτιδήποτε.

  11. ψυχραιμια avatar
    ψυχραιμια 06/10/2008 01:17:42

    Δεν θα απαντησω για το κίνημα των νεοορθόδοξων γιατί δεν το ξέρω καλά.
    Θα απαντησω για τα περί τουρκοκρατίας.Το 1830 δημιουργηθηκε ένα μικρό ελληνικό κράτος.Οι υπόλοιποι συνεχισαν να ζουν στην πολυεθνική Οθωμανική Αυτοκρατορία.Ποιος τους εμπόδισε να γίνουν κυριαρχοι;Οχι πάντως η Αθήνα.
    Ολοι οι θιασώτες της διαδοχής των οΘωμανών παραβλέπουν ότι υπήρχε θρησκευτική διαφορά,ότι το Ισλάμ προβλέπει ανισότητα μουσουλμάνων και απίστων στο ίδιο το δόγμα του,ότι οι Τούρκοι ήταν ΩΣ ΛΑΟΣ και όχι μόνο ως πασάδες εμποτισμένοι με την ανισότητα αυτή και ότι άρα όταν θα ερχόταν η ώρα του εκσυγχρονισμού της Αυτοκρατορίας θα γίνόταν αυτό που έγινε με τους Νεοτούρκους.
    Αν ακολουθούσαμε τη γραμμή Γιανναρά θα είχαμε την τύχη των Αρμενίων.

  12. Σπύρος avatar
    Σπύρος 06/10/2008 01:40:19

    Οσο γιά τον προτεσταντισμό και μόνον η έμφαση πού δίνεται στην ΄ηθική τής εργασίας΄προσωπικά τουλάχιστον τον θεωρώ υπεύθυνο γιά πολλά απόσα συμβαίνουν στον σύγχρονο κόσμο πού έχει μετατρέψει τίς Δυτικές Κοινωνίες σε κοινωνίες τής διαρκούς εργασίας.
    Προσθέτω και μιά εντελώς μοιρολατρική αντίληψη γιά τον κόσμο...
    Ενδιαφέρον είναι πώς ακόμα και οι μεγάλοι μουσουργοί όπως ο Bach δίνουν μικρή βαρύτητα στην Ανάσταση(δεν το εννοώ μεταφυσικά αλλά μέ την συμβολική έννοια)και μεγαλύτερη έμφαση στό πένθος.
    Παράδειγμα τα συγκλονιστικά Κατά Ματθαίον πού τελειώνουν μέ τό χορωδιακό κομμάτι πού απευθύνεται στον ΄γλυκύ Ιησού πού κοιμάται'...
    Oι Καθολικοί έχουν απο τήν άλλη μιά βαθύτατα τιμωρητική και αυστηρή Θεολογία πού φαίνεται ακόμα και απο τό απρόσωπο τής εξομολόγησης...
    Πέραν απο την δράση τής Ιεράς Εξετάσεως πού απετέλεσε ντροπή γιά την ανθρωπότητα.Και επίσης ολα αυτά τά τρομακτικά περί Πουργατορίου...
    Οι δικοί μας σάν θεωρία έχουν μιά μεγαλύτερη επιείκεια ως πρός την αποδοχή τού πεπτωκότος ανθρώπου..
    Στην θεωρία πάντα..
    Επίσης αξίζει να δεί κανείς τήν προσπάθεια εισόδου στο νεότευκτο κρατίδιο μετά την ελληνική επανάσταση,πολλών πιετιστικών οργανώσεων ...
    Οπως επίσης και την δημιουργία τού Αυτοκέφαλου τής Ελληνικής Εκκλησίας,πού μείωσε την ισχύ τού Οικουμενικού Πατριαρχείου..
    Είναι πολλά τά ζητήματα πού θα άξιζε να εξεταστούν ιστορικά.
    Υ.Γ.
    Και μιά ερώτηση,εάν ξέρει κανείς να απαντήσει...
    Διάβασα πως εάν οι Βατοπεδινοί προσφύγουν στά Ευρωπαϊκά Δικαστήρια έχουν πιθανότητες να κερδίσουν κάποια πράγματα γιατί τά συγκεκριμένα δικαστήρια δεχονται και τίτλους αντίστοιχους απο την εποχή τού Καρλομάγνου...
    Γνωρίζει κάποιος κάτι γι΄αυτό???

  13. Νικόλας avatar
    Νικόλας 06/10/2008 03:41:46

    Μας έχουν πρήξει με τον προτεσταντισμό οι διάφοροι "σοφοί" εδώ πέρα. Δηλαδή ακόμα και οι ορθόδοξες μπίσνες (και τι μπίζνες, ε;) των αγίων πατέρων είναι προτεσταντική παρέκκλιση.

  14. δημοσθενης avatar
    δημοσθενης 06/10/2008 11:21:36

    Διαλύθηκε ο μύθος του εμπορικού και καταναλωτικού Α. Όρους που τα «έξυπνα» πουλάκια τύπου Εφρεμ ,Παπαγίαννη κλπ πλάκωσαν στο φαγοπότι .Το Αγ. Όρος είναι υποχρεωμένο μετά τα καραγκιοζλίκια τον τελευταίων χρόνων να επανέρθει στην Αναθεώρηση του Καταστατικού Χάρτη και στο φυσικό και βιολογικό προορισμό

  15. Μποτίλια ανοιχτού πελάγους avatar
    Μποτίλια ανοιχτού πελάγους 06/10/2008 20:46:43

    Με το Χρήστο Γιανναρά γνωριζόμαστε 38 χρόνια και μας συνδέει από τότε μια συμπάθεια. Έτυχε να ανήκω στους μαθητές του, τον πρώτο χρόνο που δίδαξε σε γυμνάσιο. Με αυτή την έννοια γνωριζόμαστε αρκετά πριν γίνει γνωστός και καθιερωθεί. Συνήθιζα να του κάνω τότε ανελέητα χοντρές επιθέσεις, οι οποίες τον διασκέδαζαν και αποτέλεσαν το ξεκίνημα μιας χρονικά σύντομης φιλίας.
    Ο χαρακτηρισμός του ως αξιολογότερου σύγχρονου διανοούμενου στην Ελλάδα, ίσως είναι υπερβολικός. Κανείς όμως δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι στον τομέα του δημιούργησε σχολή, σφραγίζοντας την κοσμοθεώρηση μεγάλου τμήματος πιστών της εκκλησίας. Αλλά και η γενικότερη κοινωνική επιρροή του δεν είναι ευτακαταφρόνητη, νομίζω επάξια.
    Με το Χρήστο συμφωνώ σχεδόν παντού σε συναισθηματική βάση, γιατί επηρέασε αποφασιστικά τη σκέψη μου, ως ο πρώτος πραγματικά διανοούμενος που γνώρισα σε νεαρή ηλικία. Αυτό που αισθάνομαι γι αυτόν δεν είναι θαυμασμός, υπερβολική εκτίμηση ή αναγνώριση, αλλά μια έντονη φιλική έλξη. Όσο αφορά μια καθαρά πραγματιστική προσέγγιση της σκέψης του, διαφωνώ απέναντι στο κορμό της. Δεν είναι τυχαίο ότι όταν συναντηθήκαμε πριν από 13 χρόνια, αυτός ο μειλίχιος και ευγενέστατος άνθρωπος, έφτασε στα πρόθυρα να χειροδικήσει.
    Ο Χρήστος είναι αναμφισβήτητα χαρισματικός, αλλά ταυτόχρονα και άντιχαρισματικός. Αποτελεί ένα πολύ ιδιότυπο διανοούμενο. Ενώ είναι αναμφίβολα μέχρι το κόκκαλο υπαρξιστής είναι το ίδιο και μέχρι το κόκκαλο ορθόδοξος, σε μια κατεύθυνση, που όπως σωστά εντοπίστηκε, είναι "Βυζαντινή".
    Εκεί που οι δύο αυτές οπτικές μπορούν να συνδυαστούν, αναμφίβολα ο Γιανναράς γέννησε, κάνοντας ρούμπο. Επειδή όμως, ακόμη και για ένα διανοούμενο ολκής, ο χριστιανισμός δεν είναι θεωρία, αλλά ομολογία πίστεως, ο Χρίστος δεν μπόρεσε να δει κριτικά αυτή την πλευρά του εαυτού του. Διότι η κριτική θεώρηση χρειάζεται την κριτική απόσταση. Εξ άλλου αυτό δεν ήταν μέσα στις επιδιώξεις του, δεδομένου ότι είναι και ο ίδιος πιστός. Άρα το σύστημά που συνέστησεε και ανέλυσε, απευθύνεται στους πιστούς. Με αυτή την έννοια δεν είναι δυνατόν να προσμετρηθεί, με τα μέτρα που ισχύουν για κάποιους κοινωνικούς αναλυτές, μεταρρυθμιστές, ή ανατροπείς. Αλλά ούτε και το μέτρο των φιλοσόφων είναι το κατάλληλο στην περίπτωση του. Όσο αφορά τον υπαρξισμό, δεν επιχείρησε να γίνει αυτός γνωστός, ή πολύ περισσότερο να διαδοθεί, στην Ελλάδα, ως τέτοιος. Αυτή η σημαντική κοσμοθεώρηση, που επηρέασε βαθιά την κοινωνική και φιλοσοφική αμφισβήτηση στην Ευρώπη, κύρια κατά τις δεκαετία του εξήντα, δεν μπόρεσε να βρει ένα συστηματικό εισηγητή στον Ελλαδικό χώρο. Στη παρέμβαση του Χρήστου υπάρχει όμως η μετάδοση και διάδοση κάποιων σημαντικών στοιχείων του υπαρξισμού, ή τουλάχιστον τελικά η πνοή του. Και αυτό δεν είναι διόλου ευκαταφρόνητο. Αλλά και η προσπάθεια να μπει η εκκλησιαστική ζωή σε μια νέα, ζωντανή βάση, που να αντιμετωπίζει κριτικά πολλά κοινωνικά φαινόμενα, δεν είναι μικρή προσφορά, αν πάρουμε υπ΄όψη μας την μεγάλη επιρροή της εκκλησίας.
    Βέβαια η εκκλησία κρατάει πάντοτε, όσο αφορά το δόγμα της, αποστάσεις από τον κόσμο. Έτσι ενώ η σκέψη του Γιανναρά αντιμετωπίζει κριτικά πλείστα όσα κοινωνικά φαινόμενα, αποφεύγει να αναμειχθεί με συγκεκριμένη πρακτική παρέμβαση. Η συλλογικότητα του Γιανναρά θα περιοριστεί de facto στα λειτουργικά δρώμενα της ευχαριστιακής σύναξης των πιστών, εμμένοντας θεωρητικά στο ασκητικό ιδεώδες, χωρίς να κάνει συγκεκριμένα ούτε θεωρητικές, ούτε πρακτικές προτάσεις, πραγματοποιώντας πιστά "το εγώ ενίκησα τον κόσμο", πέρα από την όποια πρόθεση κοινωνικού μετασχηματισμού αυτού του κόσμου.
    Σύνολη η αμφισβήτηση του Γιανναρά κινείται κατά συνέπεια αποκλειστικά στη σφαίρα των ιδεών. Θα ήταν όμως άδικο, όπως επιχειρήθηκε, να συγκριθεί αυτή και να χαρακτηριστεί ελάσσονος σημασίας, με μια (υποτιθέμενη) πρακτική αγαθοεργίας των προτεσταντών, δεδομένου ότι όπως σωστά διαπίστωσε ο Μάο Τσε Τουνγκ και η θεωρία είναι μια πρακτική δύναμη. Αλλού νομίζω ότι βρίσκεται η ανεπάρκεια της σκέψης του Γιανναρά, όσο αφορά τον Προντασταντισμό - και αυτή αφορά τη μέγιστη προσφορά του στην πορεία της κοινωνικής χειραφέτησης. Βεβαίως, από τη στιγμή που λείπει η απαραίτητη οπτική, για μια τέτοια αναγκαιότητα, δεν μπορούν να γίνουν και οι αντίστοιχοι εντοπισμοί.
    Πιστεύω ότι η αποστασιοποίηση του Γιανναρά από το περιβάλλον και ένας ενδημών υποδόριος ελιτισμός του, σχετίζονται με την ιδεολογική μοναξιά του. Έστω και εάν τελικά επιβλήθηκε, όχι μόνο δημιουργώντας σχολή και αποκτώντας επιρροή, αλλά εξίσου και ακαδημαϊκά και στα μαζικά μέσα, στην ουσία υπήρξε ένας περιθωριακός, ένας αντικομφορμιστής, ένας μποέμης της σκέψης, στην ουσία ένα ευγενές τέκνο του υπαρξισμού. Τόσο μεγάλο τμήμα της αριστεράς, όσο και η εκκλησιαστική αρτηριοσκλήρωση τον αντιμετώπισαν με προκατάληψη και φτηνού τύπου επιθέσεις. Μια επίσκεψη στο Παρίσι στη δεκαετία του 80, ένας συγκεκριμένος τύπος ανθρώπου, που διαμορφώθηκε από την καταιγιστική σκέψη και ευαισθησία μεγάλων διανοούμενων και καλλιτεχνών, βοηθάει να κατανοήσουμε την αποστασιοποίηση του μπερέ και της πίπας.
    Ο Βυζαντινός προσανατολισμός του Χρήστου στάθηκε εμπόδιο να ασχοληθεί αυτός δημιουργικά επαρκώς με την κλασσική ελληνική σκέψη. Έτσι νομίζω - και ίσως ακούγεται σαν ιεροσυλία ο ισχυρισμός μου - δεν μπόρεσε να προεκτείνει με συνέπεια τα πράγματι πρωτότυπα συμπεράσματα, που έβγαλε από τη μελέτη κάποιων χριστιανών Νεοπλατωνικών. Έτσι, αυτός ο Μεγάλος Θεωρητικός Αποκαταστάτης του Έρωτα δεν κατάφερε να φτάσει, κατά την ταπεινή μου άποψη, στον τελικό Οργασμό, όπως για παράδειγμα - τηρουμένων των αναλογιών - ο Βίλχελμ Ράιχ ή ο Τσε Γκουεβάρα. Και τι μ΄αυτό; Μήπως πήγαμε με όλες τις γυναίκες που ερωτευτήκαμε στο κρεβάτι; Ή δεν απασχολούν και αυτές τη νοσταλγία μας με αισθήματα τρυφερότητας;
    Μπαίνει βέβαια το ερώτημα, πως μπορούμε να αξιολογήσουμε την προσφορά του Χρήστου Γιανναρά στο κίνημα για κοινωνική πρόοδο. Μια ανάγνωση του βιβλίου του Γιάννη Κορδάτου "Ιησούς Χριστός και Χριστιανισμος" μπορεί να πείσει ότι ο Χρίστος αποτελεί ορόσημο ενός άτυπου σύγχρονου λαϊκού κινήματος "προφητών" των μεγαλουπόλεων, με παραλήπτη και συνοδοιπόρο πολλούς διανοούμενους, που βρίσκονται στην εκκλησία και άλλους που είναι σε θέση να εκτιμούν κριτικά στοιχεία σε μια ιδιότυπη εκκλησιαστική σκέψη, έστω και εάν η σκέψη και η πρακτική τους έχει διαφορετικό προσανατολισμό.

  16. miaouth avatar
    miaouth 06/10/2008 21:48:46

    O Χρήστος Γιανναράς, παρά την δογματική αντι-διαφωτιστική του κλίση, είναι πολύ σημαντικός διανοούμενος για τα Ελληνικά μέτρα. Τα ζητήματα που ανοίγει είναι καίρια και οι απόψεις του συζητήσιμες μέν, ισχυρές δε. Ο προβληματισμός του, παρά τις υπερβολικές "κορυφώσεις" του, έχει κάποια κοινά σημεία με το σημαντικό ρεύμα των "κοινοτιστών" πέρα από τον Ατλαντικό (Ch. Taylor, Sandel,
    Ωστόσο κατά τη γνώμη μου, οι κορυφές της Ελληνικής μεταπολεμικής σκέψης, ορίζονται από την τριάδα των τόσο διαφορετικών, Ζήσιμου Λορεντζάτου, Κορνήλιου Καστοριάδη, Άγγελου Ελεφάντη. Θα υπάρξει βέβαια η ένσταση ότι και οι τρείς αυτοκατατάσσονταν "αριστερά του Κέντρου". Αλλά στα ύψη αυτά, δεν βλέπω να μπορεί ν' ανέβει οποιοσδήποτε από τους ζώντες.
    Αυτό βέβαια δεν είναι κομπλιμέντο για τη δική μας γενιά, των σημερινών 50άρηδων και 60ντάρηδων.

  17. miaouth avatar
    miaouth 06/10/2008 22:22:44

    To ζήτημα με το Χριστιανισμό είναι ότι είναι επίκαιρη όσο ποτέ μια "επιστροφή στις πηγές", δηλαδή στον Ιησού Χριστό και στα Ευαγγέλια, και δευτερεόντως στον Απόστολο Παύλο και στους παλαιούς Πατέρες. Μπροστά στην όλη δαιμονική πορεία (οικολογική κρίση + οικονομία), εκτός από τον Ιησού, πολύ λίγα άλλα αξιόπιστα "ισχυρά φιλοσοφικά φάρμακα" μπορούμε να βρούμε (π.χ. τον Κάντ ή τη Σχολή της Φραγκφούρτης και μερικούς άλλους αντιδογματικούς μαρξιστές).
    Δυστυχώς οι υπαρξιστές (π.χ. Σάρτρ και Χάιντεγκερ), μαζί με τα φωτεινά, είχαν μέσα τους και πολύ μηδενισμό, δηλαδή κατά βάθος, αδιαφορία για τον άνθρωπο και την Κτίση, για τον Κήπο του οποίου ταχθήκαμε να είμαστε ταπεινοί φύλακες και κηπουροί. Και προδώσαμε. Αυτό πέρασε και σε όσους επηρέασαν. Ο αντι-ασκητισμός και ο ηδονισμός δεν είναι πάντα αθώο πράγμα.
    Όλη αυτή η "συντόμευση", να αυτοαποκαλούμαστε απλώς "Ορθόδοξοι", αντί "Χριστιανοί Ορθόδοξοι", δεν είναι επίσης εντελώς αθώα, ούτε μόνον χάριν συντομίας. Το ήθος των πρώτων Χριστιανών (πού βγάζει παντού και πάντα αναλαμπές ζωής, όπως του Φραγκίσκου της Ασσίζης ή των θεολόγων της Λατινικής Αμερικής), χάνεται όταν χάνεται η απλή αλήθεια ότι υπήρξε μόνον Υιός του Ανθρώπου, όχι Υιός του Ισραήλ, Υιός της Ελλάδας, ή Υιός της Ρώμης. Εδώ χάνεται όλη η ουσία και δεν μπορεί να υπάρχει τίποτε σωστό μέσα στο λάθος.

  18. antifono avatar
    antifono 06/10/2008 23:09:04

    ” Η αποδόμηση του Αγίου Όρους” ήταν το θέμα της εκπομπής “Ανιχνεύσεις”. Στη συζήτηση συμμετείχαν:ο Χρήστος Γιανναράς, ο Λάμπρος Σιάσος και ο Κώστας Ζουράρις. Δείτε εδώ την εκπομπή ( http://antifono.com/portal/index.php?option=com_content&task=view&id=587&Itemid=95 ).

    ” Η αποδόμηση του Αγίου Όρους” ήταν το θέμα της εκπομπής “Ανιχνεύσεις”. Στη συζήτηση συμμετείχαν:ο Χρήστος Γιανναράς, ο Λάμπρος Σιάσος και ο Κώστας Ζουράρις.
    Δείτε εδώ την εκπομπή ( http://antifono.com/portal/index.php?option=com_content&task=view&id=587&Itemid=95 ).

    Επίσης δείτε εδώ για το Χρήστο Γιανναρά { http://antifono.com/portal/index.php?option=com_content&task=section&id=12&Itemid=229 )

  19. Μποτίλια avatar
    Μποτίλια 06/10/2008 23:37:13

    Για το 21, Μποτίλια

  20. Σπύρος avatar
    Σπύρος 07/10/2008 01:40:07

    @21
    To πόστ σου έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον..
    Και θα συμφωνήσω και στό σχόλιό σου γιά τον Υπαρξισμό,πού μάλιστα πολλά του στοιχεία εφαρμόζονται στίς πιό παρηγορητικές ψυχοθεραπείες..
    Ο Γιάλομ,προτού γίνει ένας μάλλον ΄λαϊκός συγγραφέας΄υπήρξε όντως ένας απο τούς σοβαρότερους υπαρξιστές ψυχοθεραπευτές,πού ασχολήθηκε ιδιαίτερα μέ την αποδοχή τού ΄τέλους΄μέ σημαντικά αποτελέσματα.
    Βέβαια ο Σάρτρ υπέπεσε σε ολισθήματα όπως η υποστήριξη στον σφαγέα Πολ-Πότ.
    Προσθέτω τον Αγιο Ιωάννη τής Κλίμακας πού αναφέρει και ο Σεφέρης...
    Υ.Γ.
    Ο Νέγκρι στό τελευταίο του βιβλίο κάνει μιά περίεργη στροφή πρός την παγκοσμιοποίηση πάντως.

  21. Μποτίλια avatar
    Μποτίλια 07/10/2008 02:35:06

    @Σπύρος
    Αγαπητέ Σπύρο, οπωσδήποτε σε πολλά γραφόμενα της εκκλησιαστικής γραμματείας των μέσων χρόνων, υπάρχουν πραγματικά μαργαριτάρια. Στις περισσότερες περιπτώσεις των αξιόλογων κειμένων και σε κάθε περίπτωση των λεγόμενων "Μυστικών" Πατέρων επανεμφανίζεται κωδικοποιημένα η κλασσική σκέψη. Αυτή η διαπίστωση δεν μπορεί να συμβεί με μονοδιάστατη μελέτη, που δεν προσανατολίζεται και προς τα δύο αυτά ήδη των πηγών.
    Πριν από κάθε τι η ιδιοφυία χρειάζεται τη μεγαλοψυχία μας, γιατί δεν φοβάται να προσεγγίσει την τρέλα. Ούτε και ένα ιδιοφυές πνεύμα μπορεί να παράγει με την ίδια επιτυχία σε κάθε φάση. Και εμένα το βιβλίο του Νέγκρι για την παγκοσμιοποίηση, αλλά και ο ίδιος σε μια ομιλία του, πριν δύο χρόνια, με απογοήτευσαν. Αυτό όμως δεν μπορεί να μειώσει την τεράστια προσφορά του. Το έργο του Νέγκρι, για όποιον απασχολεί η κοινωνική παρέμβαση, δεν είναι δυνατόν να παρακαμφθεί.

  22. miaouth avatar
    miaouth 07/10/2008 16:17:17

    @ Μποτίλια
    Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια.
    Είναι πολύ ενδιαφέροντα αυτά που θίγεις, αλλά ο χώρος λίγος και πολύτιμος για να εμβαθύνουμε.
    Για τον Απόστολο Παύλο μόνον, θα έλεγα και τα εξής: Υπάρχουν αμφιλεγόμενα στα γραπτά του, και φυσικά, τίποτε δεν είναι δόγμα. Αλλά το τρίπτυχο του Παύλου "Πίστις, Ελπίς, Αγάπη - μείζον δε τούτων η Αγάπη" το χρειαζόμαστε όσο λίγες σοφές σκέψεις. Είναι πολύ δυσεύρετοι τέτοιοι πολύτιμοι λίθοι.
    Η Μυστική Δυτική παράδοση επίσης (Boehme, Maister Eckhart κτλ) όπως και αναμορφωτές σαν τον Jan Huss, προσφέρουν δρόμους που θά πρεπε να προσεχθούν περισσότερο.

  23. Μποτίλια avatar
    Μποτίλια 07/10/2008 17:05:41

    @miaouth, 25
    Συμφωνώ σε όλα.

  24. Σπύρος avatar
    Σπύρος 07/10/2008 23:51:54

    miaouth 18
    Xαίρομαι ιδιαίτερα πού αναφέρεις τον Λορεντζάτο.
    Οι Μελέτες του (1,2)και οι Διόσκουροι αποτελούν αληθινή κληρονομιά γιά τον τόπο.
    Γιά τον Καστοριάδη έχουν μιλήσει περισσότεροι οπότε δέν προσθέτω κάτι.
    Ο έτερος μακαρίτης ,μιά απο τίς εντιμότερες μορφές τής Αριστεράς, τουλάχιστον στά κριτικά του κείμενα για τον Εμφύλιο δέν κατόρθωσε ,παρά την σημαντική προσπάθειά του,να υπερβεί την υποκειμενική κρίση του για την εποχή..
    Βεβαια σε σχέση μέ μεγάλο μέρος τής λοιπής αριστεράς βρέθηκε δυό βήματα πιό μπροστά.


    Μποτίλια24
    Δεν διαφωνώ μέ τον σχολιασμό σου γιά την εκκλησιστική γραμματεία καθώς και γιά το ΄υπο-κείμενο περιεχόμενό΄της πού αφορά στην κλασσική σκέψη,αλλά σχετικά μέ όλη την πορεία τού Νέγκρι διατηρώ επιφυλάξεις.

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ

Τα δεδομένα σας είναι ασφαλή! H διεύθυνση email δε θα δημοσιευθεί. Τα στοιχεία θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τη δυνατότητα σχολιασμού στο antinews.gr .

Tα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.