15/08/2009 12:05
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

Το ΝΑΤΟ δεν διδάχθηκε από τα λάθη της ΕΣΣΔ στο Αφγανιστάν



Ο Mikhail Gorbachev αποκάλεσε κάποτε το Αφγανιστάν «αιμορραγούσα πληγή της ΕΣΣΔ». Γιατί όμως το ΝΑΤΟ δεν διδάχθηκε από τη σοβιετική εμπειρία;

Όταν τον Μάιο του 1985, ο Mikhail Gorbachev ανέλαβε την εξουσία στην ΕΣΣΔ, μια από τις πρώτες κινήσεις του ήταν να στείλει σε επείγουσα και μυστική αποστολή στη Καμπούλ, έναν από τους θεωρούμενους  πιο έξυπνους στρατηγούς του. Αν και το όνομα του στρατηγού Zaitsev μάλλον δεν είναι και πολύ γνωστό στους  σημερινούς ιθύνοντες του ΝΑΤΟ, θα έπρεπε  να είναι. Εκείνη την εποχή, ο Zaitsev ήταν η κορυφή των σοβιετικών σε θέματα στρατιωτικών σχεδιασμών και ανεφοδιασμών και ο Gorbachev τον διέταξε να ερευνήσει την κατάσταση και να καταλήξει σε μια ειλικρινή απάντηση για το αν η Σοβιετική Ένωση θα μπορούσε να βγει νικήτρια από την εμπλοκή της στο Αφγανιστάν.

Ο στρατηγός επέστρεψε στη Μόσχα πολύ σύντομα και με μια απλή απάντηση: Όχι. Είχε αναλύσει τα δεδομένα και είχε καταλήξει στο συμπέρασμα πως ο μόνος τρόπος για μια νικηφόρα έκβαση του πολέμου, θα ήταν το σφράγισμα των συνόρων Αφγανιστάν – Πακιστάν ώστε να εμποδιστεί η διακίνηση πολεμοφοδίων και «τρομοκρατών» από τους mujahedin (Στρατιώτες του Θεού).

 Εκείνη τη χρονική περίοδο, οι σοβιετικοί είχαν ήδη 100.000 στρατιώτες στη χώρα και το Κρεμλίνο αντιμετώπιζε αιτήματα από τους στρατηγούς για την αποστολή άλλων 250.000 προκειμένου να παγιδευτούν οι αντάρτες μέσα στην επικράτεια του Αφγανιστάν. Από πολιτικής άποψης, κάτι τέτοιο ήταν αδύνατο. Ήδη είχαν σκοτωθεί 7.500 στρατιώτες μέσα σε 6 χρόνια εχθροπραξιών σε μια εμπλοκή την οποία οι ίδιοι οι στρατηγοί είχαν αρχικά χαρακτηρίσει ως μια απλή «χειρουργική επέμβαση» που θα τελείωνε μέσα σε μερικούς μήνες. Τόσο όμως ο Gorbachev όσο και άλλοι μεγαλόσχημοι του Κρεμλίνου, δέχονταν καθημερινά επιστολές και εκκλήσεις από τις οικογένειες των στρατιωτών στο Αφγανιστάν που ζητούσαν πιεστικά να μάθουν το λόγο για τον οποίο τα παιδιά τους πέθαιναν σε μια μακρινή χώρα. Μια χώρα μάλιστα για την οποία ο ρωσικός λαός δεν ήξερε σχεδόν τίποτα.

Σε όλες τις συζητήσεις και αναλύσεις  που γίνονται διεθνώς για το ρόλο της Δύσης στο Αφγανιστάν, οι πολιτικοί, οι στρατιωτικοί, οι διπλωμάτες και οι  ακαδημαϊκοί σπάνια  αναφέρονται στη σοβιετική εμπειρία που κράτησε σχεδόν μια ολόκληρη δεκαετία. Αν και τόσο ο Barack Obama όσο και Gordon Brown είναι, όπως φαίνεται, πολυδιαβασμένοι, εν τούτοις υπάρχει η απορία για το αν έχουν πέσει στα χέρια τους κάποια από τα πολυάριθμα βιβλία που έχουν γραφεί από σοβιετικούς στρατηγούς και που περιγράφουν με λεπτομέρειες τα βιώματά τους στον τότε πόλεμο. Θα έπρεπε όλοι οι Δυτικοί ηγέτες  να εντρυφήσουν σε αυτά, καθώς ότι συμβαίνει σήμερα είναι σίγουρο ότι συνέβη και τότε ακόμη και σε κάθε λεπτομέρεια όσον αφορά σε μάχες αλλά ακόμη και σε γεωγραφικές τοποθεσίες. Αν ακούσει κάποιος σήμερα έναν διοικητή του ΝΑΤΟ να περιγράφει τις δυσκολίες στην αντιμετώπιση των ταλιμπάν, είναι σαν να ακούει κάποιον αντίστοιχο Ρώσο, να μιλάει για το ίδιο θέμα πριν από 25 χρόνια.

«Οι περισσότερες περιοχές ελέγχονται από τους τρομοκράτες. Εμείς ελέγχουμε τα πολιτικά κέντρα αλλά δύσκολα μπορούμε να ελέγξουμε τις περιοχές που καταλαμβάνουμε… Οι στρατιώτες μας πολεμούν γενναία κάτω από αντίξοες συνθήκες. Το να ελέγχουμε προσωρινά κάποια χωρία και κάποιες πόλεις είναι άνευ αξίας σε μια τέτοια αχανή χώρα όπου οι αντάρτες απλά εξαφανίζονται στους γύρω λόφους.»

Τα παραπάνω θα μπορούσαν κάλλιστα να είναι τα λόγια ενός σημερινού εκπροσώπου του ΝΑΤΟ. Στην πραγματικότητα όμως είναι τα λόγια του στρατάρχη Akhromeyev, ανώτατου διοικητή των σοβιετικών ενόπλων δυνάμεων σε μια συνάντηση του σοβιετικού Politburo τον Νοέμβριο του 1986.

Οι σοβιετικοί αναζήτησαν αγωνιωδώς μια στρατηγική εξόδου από το Αφγανιστάν ή έστω μια λύση που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως νίκη. Δεν τα κατάφεραν. Οι σημερινοί κριτικοί της πολιτικής του ΝΑΤΟ ξέρουν πως οι Δυτικοί ηγέτες αντιμετωπίζουν παρόμοια διλήμματα αλλά δεν έχουν τις απαντήσεις. Η σοβιετική εμπειρία όμως αποτελεί ένα πραγματικά αντικειμενικό μάθημα στο πώς να μην σταματήσεις έναν πόλεμο.

Ο Gorbachev συνήθιζε να αποκαλεί το Αφγανιστάν ως την «αιμορραγούσα πληγή της ΕΣΣΔ» αλλά δεν μπορούσε να ξεφύγει από την εμπλοκή σε αυτό χωρίς να ντροπιαστεί ή χωρίς να πληγεί το κύρος της ΕΣΣΔ, ή έτσι τουλάχιστον νόμιζε. Πρόσφατα στοιχεία που βγαίνουν στην επιφάνεια στη  Ρωσία, δείχνουν το πώς η τότε σοβιετική ηγεσία καθυστερούσε και παραποιούσε στοιχεία με σκοπό την υπεκφυγή. Με μοιραία κατάληξη. Ο  ίδιος ο  Gorbachev είχε επανειλημμένα πάρει την «σταθερή απόφαση» να αποσύρει τα στρατεύματα και μετά πάντα έβρισκε κάποιον λόγο για να το αναβάλλει. Την άνοιξη του 1986, και σύμφωνα με τα πρακτικά μιας συνεδρίασης του Politburo, είχε παραπονεθεί πως «πονάει στο μυαλό» η προσπάθεια ανεύρεσης λύσης. «Πολεμάμε ήδη 6 χρόνια και αν συνεχίσουμε έτσι, θα πολεμάμε για άλλα 20…» είπε.

Η απόφαση των σοβιετικών για αποχώρηση από το Αφγανιστάν,   διήρκεσε περίπου τέσσερα χρόνια με κλίμα αγωνιώδους προσπάθειας. Όταν τελικά αποχώρησαν και οι τελευταίοι στρατιώτες τον Φεβρουάριο του 1989,  οι απώλειες για τους σοβιετικούς ήταν 15.000 νεκροί ενώ για τους Αφγανούς ο αριθμός των νεκρών έφθασε τις 750.000. Ο Gorbachev είχε στοιχειωθεί από τις ταπεινωτικές εικόνες των τελευταίων Αμερικανών, όταν εγκατέλειπαν τη  Σαϊγκόν με ελικόπτερα από τη στέγη της αμερικανικής πρεσβείας. «Δεν μπορούμε να φύγουμε  με τα σώβρακά μας … ή και χωρίς αυτά» έγραφε σε έναν από τους συμβούλους του το 1988. Και όπως όλοι οι πολιτικοί, τον απασχολούσε το πώς θα μπορούσε να μετατρέψει την ήττα σε κάτι λιγότερο ντροπιαστικό. Όπως ανέφερε σε συνεδρίαση του Politburo «πρέπει να πούμε ότι οι φαντάροι μας δεν χάθηκαν χωρίς λόγο…»

Η περιπέτεια του Αφγανιστάν ήταν και η πρώτη φορά που η Σοβιετική Ένωση ηττήθηκε σε πόλεμο, και οι συνέπειες ήταν πολλές και μακροπρόθεσμες. Η στρατιωτική καταστροφή στο Αφγανιστάν ήταν μια από τις κυριότερες αιτίες της κατάρρευσης της σοβιετικής αυτοκρατορίας στην ανατολική Ευρώπη αρχικά και της κατάρρευσης της ίδιας της ΕΣΣΔ λίγο αργότερα. Η ταπεινωτική ήττα απέδειξε στον κόσμο πως οι σοβιετικοί δεν ήταν διατεθειμένοι πλέον να στέλνουν στρατό να πολεμήσει σε άλλα μέρη. Τροφοδότησε δε και τις  διάφορες επαναστάσεις που ανέκυψαν το φθινόπωρο και τον χειμώνα του 1989 και που είχαν ως αποτέλεσμα τη διάλυση των κομμουνιστικών καθεστώτων μέσα σε λίγες μόνο εβδομάδες. Η στρατιωτική ήττα που ξεκίνησε στους λόφους γύρω από τη Καμπούλ, οδήγησε σύντομα και νομοτελειακά στη πτώση του τοίχους του Βερολίνου.

 Από το βιβλίο του Victor Sebestyen, «Revolution 1989: the Fall of the Soviet Empire», έκδοση των Weidenfeld and Nicolson (£25)

 http://newstatesman.com/international-politics/2009/08/afghanistan-soviet-war

 S.A.

ΣΧΟΛΙΑ

  1. Μποτίλια στο Πέλαγος avatar
    Μποτίλια στο Πέλαγος 15/08/2009 14:01:32

    Οι προσεγγίσεις του βιβλίου που παρατίθεται στην ανάρτηση είναι ορθές και λίγο - πολύ γνωστές σε όλους. Αναμφίβολα ο Ομπάμα διαθέτει μιας πρώτης τάξεως εικόνα και ανάλογα εμπεριστατωμένες εκτιμήσεις για την κτάσταση που επικρατεί στο Αφγανιστάν. Τόσο προσωπικά, ως πρώην φοιτητής του ιδιοφυούς Μπρετζίνσκι στον κλάδο πολιτικώ επιστημών του πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, όσο και λόγω των άψογα οργανωμένων επιτελείων στρατηγικής ανάλυσης που διαθέτει.
    Όσο αφορά την πρακτική των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν το πρόβλημα δεν αφορά την επιτυχή αξιολόγιση των δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης και της σοβιετικής εμπειρίας εκεί. Πρέπει να γίνει ένας πολύ βασικός διαχωρισμός απέναντι στην ποιότητα της πρόκλησης που αποτέλεσε το Αφγανιστάν για την ΕΣΣΔ και τις ΗΠΑ, καθώς και στην ποιότητα της στρατιωτικής παρέμβασης των δυο αυτών δυνάμεων εκεί.
    Ενώ οι ΗΠΑ πάντοτε δρούσαν η ΕΣΣΔ αντιδρούσε. Και αυτός που διατηρεί την πρωτοβουλία του καθορισμού των επιλογών, είναι επόμενο να αξιοποιεί συγκρητικά οφέλη.
    Η ΕΣΣΔ, ενώ έκανε πάντοτε πολιτική μεγάλης δύναμης, χωρίς να σέβεται τις όποιες αρχές ή αξίες, ουδέποτε υπήρξε ιμπεριαλιστική δύναμη με τον παραδοσιακό ιστορικά όρο. Στόχος της ήταν πάντοτε η δημιουργία μια ζώνης χωρών γύρω από την επικράτειά της, ως ζώνη προστασίας, με στόχο την αξιοποίηση της δικής της αχανούς επικράτειας. Ο όρος του "σοσιάλιμπεριαλισμού" που απόδωσε ο μαοϊσμός στην ΕΣΣΔ, δεν ήταν δομικά ορθός, έστω και εάν η μεγαλορωσική πολιτική που ακολούθησε η ΕΣΣΔ ήταν κατακριτέα. Η παρουσία της ΕΣΣΔ σε κάποιες χώρες της Αφρικής κύρια, έστω και εάν είχε ιδιοτελείς σκοπούς, στηρίχθηκε στην ανάπτυξη εσωτερικών κινημάτων σε αυτές. Αναμφίβολα η Σοβιετική παρέμβαση αποτέλεσε αιτία να επικρτήσουν κάποιοι σε βάρος άλλων. Η ΕΣΣΔ δεν ακολούθησε όμως την επιβολή στρατιωτικών δικτατοριών με πραξικοπήματα, που ήταν μια από τις πάγιες πρακτικές των ΗΠΑ στην δεκαετία του 70.
    Στο Αφγανιστάν η ΗΠΑ ανέτρεψαν μια προοδευτική κυβέρνηση, με φιλοσοβιετικό προσανατολισμό, η οποία όμως δεν ήταν μαρινέτα της ΕΣΣΔ, προκαλώντας την ρωσική εισβολή. Παρόμοια υπήρξε και η ανατροπή του Μπεναζίρ Μπούτο στο Πακιστάν, με την οικοδόμηση του αμερικανόφερτου ισλαμικού επιθετικού τέρατος, που οικοδόμησε η CIA με μακρύ χέρι τον Βαχαμπισμό.
    Οι Ρώσοι αντιδρούσαν αφήνοντας την πρωτοβουλία των επιλογών στις ΗΠΑ. Έτσι σήμερα αναπτύσουν οι ΗΠΑ πολεμικές δραστηριότητες σε μια περιοχή, της σταθερές της οποίας δόμησαν οι ίδιοι και εξακολουθούν να ελέγχουν. Οι προϋποθέσεις της παρέμβασής τους στο Αφγανιστάν είναι τελείως διαφορετικές από αυτές των Ρώσων παλαιότερα.
    Το χάος που έχει επιβληθεί σε Αφγανιστάν και Πακιστάν είναι ηθελημένο και απότελεί την πρόφαση για την παρουσία και ακόμη μεγαλύτερες παρεμβάσεις των ΗΠΑ εκεί (και όχι μόνο). Οι ΗΠΑ αναδείχθηκαν σε αυτόν τον αιώνα ως οι διεθνείς χαρτικλέφτες και επέβαλαν παιχνίδι με σημαδεμένη τράπουλα. Αυτοί που το παίζουν τσιράκια, δεν πρόκειται τελικά να συμμετέχουν στην νομή της λείας των κλοπιμαίων. Ο χαμαιλεοντισμός όμως της πολιτικής ζωής, ο οππορτουνισμός και η αδηφαγία των αλήτ, έχουν προσδέσει μεγάλο τμήμα της ανθρωπότητας σε αυτό το άρμα. Το αποτέλεσμα είναι εντεινόμενη φτώχεια και συμφορές. Σημαντικη ευθύνη για την δημιουργία των αδιεξόδων υπέχει η αντιλαϊκή πολιτική της νομενκλατούρας της πρώην ΕΣΣΔ και νυν "δημοκρατικής" Ρωσίας, που με το αποτυχημένο και φασιστικό μοντέλο που οικοδόμησε, ενίσχυσε την επιβολή των ΗΠΑ. Απαράδεκτος είναι ταυτόχρονα και ο ρόλος μιας δοτής και αδιέξοδης αριστεράς.
    Γι αυτούς που δεν εθίστηκαν να ζητιανεύουν ψίχουλα των όσων τους ανήκουν από τους ληστές, παραμένει ως διέξοδος η οδός του αγώνος. Διότι όσο και εάν μας επτώχηναν, παραμένει στο χέρι μας να μην διαπραγματευόμεθα την αξιοπρέπειά μας. Και στην τσίπα δεν αρμόζουν φτιασιδώματα.

    • Μποτίλια στο Πέλαγος avatar
      Μποτίλια στο Πέλαγος @ Μποτίλια στο Πέλαγος 15/08/2009 14:20:33

      Ακόμη μια πολύ ενδιαφέρουσα σύνδεση του Strange Attractor με το διεθνές διαδίκτυο. Μια χρήσιμη και φιλότιμη πρακτική.

      • nik avatar
        nik @ Μποτίλια στο Πέλαγος 15/08/2009 15:49:23

        "Η ΕΣΣΔ δεν ακολούθησε όμως την επιβολή στρατιωτικών δικτατοριών με πραξικοπήματα, που ήταν μια από τις πάγιες πρακτικές των ΗΠΑ στην δεκαετία του 70."

        Εχμ, τι ήταν όλη η ανατολική Ευρώπη επί ψυχρού πολέμου;
        Η ανάμιξή της στη Λατ.Αμερική δεν ήταν ιμπεριαλιστική;
        Όταν επιχείρησε να εγκαταστήσει πυραύλους στην Κούβα, ήθελε απλώς να δημιουργήσει ζώνη προστασίας γύρω από την επικράτειά της;

  2. αχβαχ avatar
    αχβαχ 15/08/2009 14:22:12

    Πολύ σωστές οι επισημάνσεις του Μποτίλια για τις διαφορές των δύο περιπτώσεων. Να προσθέσω επιπλέον ότι το Αφγανιστάν είναι πολυτιμότερο για τους Αμερικάνους εξαιτίας της γειτνίασης με την Κίνα, βρίσκεται για την ακρίβεια ανάμεσα στην Κίνα και τα πετρέλαια. Τα ενεργειακά και η Κίνα ήταν ζητήματα εμβρυακά την εποχή της σοβιετικής εισβολής. Το τελευταίο μέρος που θα αποχωρούσαν οι Αμερικανοί είναι το Αφγανιστάν. Γι' αυτό δε θα βρεθεί ποτέ ο μπιν Λάντεν.

  3. αλλενάκι avatar
    αλλενάκι 15/08/2009 14:59:24

    33 νεκροί στρατιώτες Γερμανοί.
    191 νεκροί στρατιώτες Βρετανοί, από το 2001 (22 νεκροί μόλις τον προηγούμενο μήνα Ιούλιο). Το 52% των Βρετανών είναι υπέρ της άμεσης επιστροφής των στρατευμάτων τους, θεωρείται το αγγλικό Βιετνάμ.
    2 βρετανικά Τορνάντος της RAF καταρρίφθηκαν; έπεσαν; τον προηγούμενο μήνα.
    1 αρχιδεκανέας του βρετανικού στρατού, ο Joe Glenton δικάζεται στο στρατοδικείο αυτή την εποχή στη Βρετανία επειδή αρνήθηκε να ξαναπάει πάλι να υπηρετήσει εκεί, και εξηγεί τους λόγους, έχοντας την εμπειρία πια, ότι δεν προσφέρει τίποτα αυτός ο πόλεμος, μόνο καταστροφή της χώρας αυτής, υπάρχει βίντεο στο Ίντερνετ.

    Σημειωτέον ο Γκόρντον Μπράουν λέγεται ότι δεν έχει υπηρετήσει ποτέ του. Είναι αλήθεια αυτό;

    Η κατάσταση των γυναικών στο Αφγανιστάν χειροτέρεψε αφόρητα. Ο ιδιωτικός στρατός της διαβόητης Β.Waters αλωνίζει σε Αφγανιστάν και Πακιστάν.
    Αφήνω έξω από τη συζήτηση το κύμα της μετανάστευσης.

  4. ΠΕΛΙΑΣ avatar
    ΠΕΛΙΑΣ 16/08/2009 13:57:05

    Αλλενάκι,

    δέν έχεις φαίνεται στοιχεία για τους αμερικανούς νεκρούς. Και πώς να έχεις, όταν στο Κοννέκτικατ στα στρατιωτικά νεκροταφεία καταφθάνουν συνεχώς φέρετρα με ένα μέχρι τρία πτώματα περιεχόμενο;

    Μακάρι με το παράδειγμα της τότε Σοβιετικής Ενώσεως που εγκατέλειψε νύκτα το Αφγανιστάν να ειχαν συνετισθεί οι Αμερικανοί και τα τσιράκια τους.

    Πολλές φορές αναρωτιέμαι, άν και τα τσιράκια προσδοκούν τα οφέλη που προσδοκούν και τα αφεντικα. Για το Ιράκ γνωρίζουμε λίγα για τις λεόντιες συμβάσεις που συνυπέγραψε ο Μπούς με τους Ιρακινούς για τα εκεί πετρέλαια. Ποτέ δέν ακούσαμε άν και η Αγγλία θα έχει κάποιο μερίδιο στην ιστορία αυτή, ή άν μπήκε στον χορό για την δόξα των όπλων της συμμαχίας.Και η Γερμανία;

    Και μήπως δέν συμβαίνει το ίδιο και για τα Βαλκάνια, τους αγωγούς και ό,τι άλλο βάζει ο νούς του ανθρώπου; Είναι τα Βαλκάνια οικόπεδο της Ε.Ε. ή μήπως όχι;

    Σταματώ εδώ για να μήν παρεξηγηθώ.

    ΠΕΛΙΑΣ

    • archaeopteryx avatar
      archaeopteryx @ ΠΕΛΙΑΣ 16/08/2009 14:24:11

      Συγγνώμη Πελία, που ξέρεις πόσους πεθαμένους έχουν τα φέρετρα στο Κοννέκτικατ;

    • αλλενάκι avatar
      αλλενάκι @ ΠΕΛΙΑΣ 16/08/2009 14:45:52

      @ΠΕΛΙΑΣ: καλησπέρα, το έχω υπόψη μου αυτό που γράφεις, αλλά επειδή δεν είναι επιβεβαιωμένο δεν το έγραψα, είναι άγνωστος ο ακριβής αριθμός για ευνόητους λόγους

  5. lypon avatar
    lypon 17/08/2009 11:34:40

    Έχω την εντύπωση ότι ο πόλεμος στο Αφγανιστάν κατά βάση εξελίχτηκε σε οικονομικό πόλεμο.

    Οι Σοβιετικοί αιμορραγούσαν οικονομικά διαρκώς και οι Αμερικανοί τροφοδοτούσαν τους Αφγανούς αντάρτες, επιδιώκοντας ακριβώς αυτό: την αποσταθεροποίηση της ΕΣΣΔ οικονομικά, ή έστω, την έκθεση των ανεπαρκειών του συστήματος. Τελικά τους προέκυψε το πρώτο, και κατάληξαν πλανητάρχες με πληθωριστικό χρήμα…

    Πρέπει να ομολογήσω πως κάτι χάνω, στο για ποιο λόγο οι Αμερικανοί μπήκαν στο Αφγανιστάν. Το Ιρακ μπορώ να το καταλάβω, έως και όφελος έχουν οι Αμερικανοί.
    Αλλά το Αφγανιστάν; Δε μου φτάνει ως απάντηση το μαξιλάρι μεταξύ Κίνας και πετρελαίων, αυτό το μαξιλάρι υπήρχε και με το Αφγανιστάν ανεξάρτητο. Ή, σε επίπεδο ακόμα πιο πολιτικά φανταστικό, σκεφτείτε τους Κινέζους στη θέση των Αμερικάνων στο Αφγανιστάν…

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ

Τα δεδομένα σας είναι ασφαλή! H διεύθυνση email δε θα δημοσιευθεί. Τα στοιχεία θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τη δυνατότητα σχολιασμού στο antinews.gr .

Tα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.