#_CRON_JOB_#
#_CRON_JOB_#
31/05/2009 02:13
ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΧΟΛΙΑ
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

Ρώσοι Ολιγάρχες - Μέρος 2ον:

 Η εξέλιξη μιας νέας επιχειρηματικής ελίτ.


________________________________________________________________________________________________
Οι Ρώσοι «Ολιγάρχες» αναδύθηκαν μέσα από τα συντρίμμια της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, εκμεταλλευόμενοι το οργανωτικό, οικονομικό και πολιτικό χάος που σχηματίστηκε και δημιουργώντας εταιρικές αυτοκρατορίες αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων.  Δεν ξεκίνησαν όμως με την παραδοσιακή μέθοδο και τη βλέψη να κτίσουν κάτι στέρεο και μόνιμο αλλά χρησιμοποίησαν μεθόδους λαθροχειρίας προκειμένου να συγκεντρώσουν όσο το δυνατό περισσότερο πλούτο στο μικρότερο όμως   χρονικό διάστημα. Οι μέθοδοι αυτές δεν ήταν απαραίτητα   παράνομες μόνο και μόνο διότι οι Ρωσικοί νόμοι σε αυτή τη περίοδο κάθε άλλο παρά σαφείς ήταν. Τεράστια τμήματα της Σοβιετικής νομοθεσίας είχαν καταργηθεί  από τη νέα Ρωσική Πολιτεία ενώ και αρκετοί νόμοι είχαν παραμείνει ανέπαφοι. Στην ενδιάμεση περίοδο του Γέλτσιν, μεγάλο μέρος της νομοθεσίας κατέληξε να είναι αλληλοσυγκρουόμενη και σε πολλές των περιπτώσεων άνισα εφαρμοζόμενη.

Οι Ολιγάρχες διέπρεψαν  μέσα σε αυτό το περιβάλλον. Μερικοί εξ` αυτών συνενώθηκαν με σκοπό το «στήσιμο» των διάφορων δημοπρασιών και διαγωνισμών ιδιωτικοποίησης και μπόρεσαν έτσι να αποκτήσουν μεγάλα μερίδια  της πρώην Σοβιετικής βαριάς βιομηχανίας, κυριολεκτικά για ένα κομμάτι ψωμί. Άλλοι μονοπώλησαν τις εξαγωγές πρώτων υλών προς τη δύση αγοράζοντας προϊόν στη Ρωσία με φθηνές και ελεγχόμενες τιμές, πουλώντας το όμως στο εξωτερικό σε πολύ ψηλότερες παγκόσμιες πλέον τιμές. Άλλοι πάλι συγκέντρωσαν στα χέρια τους τίτλους μετοχών που ανήκαν σε αδαείς εργαζόμενους εξαπατώντας τους και κατακτώντας έτσι την πλειοψηφία και πολύ συχνά την πλήρη ιδιοκτησία εταιριών. Πολλοί δάνεισαν ζεστό χρήμα στην κυβέρνηση σε εποχές οικονομικά σφιχτές για αυτήν και μπόρεσαν έτσι να κερδίσουν τους τίτλους ιδιοκτησίας πολλών πρώην κρατικών επιχειρήσεων όταν το κράτος είχε αρχίσει πλέον να σηκώνει  τα χέρια ψηλά. Υπήρχαν ακόμη και σπάνιες περιπτώσεις όπου κάποιος επιτήδειος ολιγάρχης μπόρεσε και απέκτησε μια εταιρία μαζί με όλα τα κεφάλαιά της «αναπαράγοντας» σε κάποιον οικιακό εκτυπωτή (!)  τα έγγραφα της ιδιοκτησίας της και καταθέτοντάς τα σε κάποια κρατική υπηρεσία.

Σε γενικές γραμμές δεν υπήρχε καμία συνοχή στη σύνθεση των εταιρικών μεριδίων  που προέκυψαν μέσα από τα Σοβιετικά ερείπια. Οι περισσότερες ολιγαρχικές αυτοκρατορίες είχαν στο ενεργητικό τους άσχετα μεταξύ τους μερίσματα σε τομείς  δραστηριοτήτων πλήρως διαφοροποιημένους με αποτέλεσμα πετρελαϊκές εταιρίες να διατηρούν μετοχές σε αλυσίδες καφέ- μπαρ ή χαλυβουργίες που κατείχαν επίσης μερίδια σε χοιροτροφικές μονάδες κ.ο.κ. Οι νέοι Ολιγάρχες δηλαδή, απλά άρπαζαν ότι μπορούσαν και όπως μπορούσαν με σκοπό την συσσώρευση ιδιοκτησίας ασχέτως αν υπήρχε επιχειρηματική λογική ή όχι. Η ουσία για αυτούς έγινε η αρπαγή του  πλούτου και όχι η δημιουργία του. Δεν έδιναν καμία σημασία στο μέλλον. Το μόνο που τους ενδιέφερε ήταν το τι μπορεί να αποκτηθεί τώρα! Και δεν υπήρχε κανένας δισταγμός στη χρήση «παράνομων» μεθόδων όπως φερ` ειπείν τα παραποιημένα λογιστικά στοιχεία ή η χρήση ιδιωτικού στρατού ώστε να αρπαχθεί ο έλεγχος περιουσιακών στοιχείων από τους νόμιμους ιδιοκτήτες τους. Αν και οι ολιγάρχες ήταν διαφοροποιημένοι ως προς τις μεθόδους τους, εν τούτοις είχαν ένα κοινό στοιχείο μεταξύ τους και αυτό ήταν ο τρόπος με τον οποίον αντιμετώπιζαν την επίσημη Πολιτεία. Την έβλεπαν όλοι  ως έναν «άσχετο» παίκτη ή μια οντότητα από την οποία μπορούσαν να κλέψουν. Σε καμία περίπτωση  όμως, δεν την αντιμετώπιζαν ως πραγματική για αυτούς απειλή.

1999-2003: Making Empires Work

Με την κατάρρευση του ρουβλίου το 1998 άλλαξε και η ψυχολογία όλων. Μέχρι τότε οι Ολιγάρχες ρουφούσαν σαν βδέλλες ότι μπορούσαν αδιαφορώντας για τη ζημιά που προκαλούσαν τόσο στη Ρωσία όσο και στις δικές τους επιχειρήσεις. Μόλις όμως  κατέρρευσε το νόμισμα και οι περισσότεροι Ρώσοι περιέπεσαν σε συνθήκες φτώχιας, οι Ολιγάρχες αντιμετώπισαν και την πρώτη τους συλλογική κρίση.  Ανακάλυψαν επιτέλους πως οι επιχειρήσεις τους δεν λειτουργούσαν ιδιαίτερα καλά. Η πετρελαϊκή βιομηχανία είναι και το καλύτερο παράδειγμα επ` αυτού. Για να είναι κερδοφόρα μια τέτοια επιχείρηση  θα πρέπει να επενδύονται κεφάλαια σε αυτήν σε τακτά χρονικά διαστήματα ώστε να συντηρούνται οι πηγές, να διατηρείται το παραγόμενο πετρέλαιο σταθερό σε ποσότητα, να συντηρείται η αποθεματική πίεση και να αποκτώνται νέες πηγές που θα αντικαθιστούν τις παλαιότερες και εξαντλημένες πλέον. Στη δεκαετία του 1990 πολύ λίγα από αυτά συνέβαιναν. Οι περισσότεροι Ολιγάρχες απλά εξουθένωναν τις πηγές εξαντλώντας ότι απόθεμα υπήρχε. Μετά από μόλις έξι χρόνια, πολλές πετρελαιοπηγές εξαντλήθηκαν και η Ρωσική παραγωγή  μειώθηκε κατά εν τρίτο. Όταν οι παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου συνέπεσαν και με τη κατάρρευση του Ρωσικού νομίσματος, πολλοί Ολιγάρχες βρέθηκαν για πρώτη φορά σε δεινή οικονομική θέση.

Σε παρόμοια δυσμενή  θέση βρέθηκαν και πολλοί Ρώσοι Ολιγάρχες οι οποίοι ανακάλυψαν ξαφνικά, αν και καθυστερημένα, πως οι αυτοκρατορίες τους «τελείωσαν». Το αποτέλεσμα ήταν μια τεράστια ενοποίηση και ανασυγκρότηση του χώρου καθώς μια νέα φουρνιά ολιγαρχών εμφανίσθηκε  στο προσκήνιο παραγκωνίζοντας τους πιο παλιούς. Οι απατεώνες και οι κλέφτες έδωσαν τη θέση τους ή μεταμορφώθηκαν οι ίδιοι σε πραγματικούς επιχειρηματίες. Οι επιχειρηματίες αυτοί είχαν τις ρίζες τους στο χάος των `90ς οπότε και δεν θα μπορούσαμε να τους δούμε σαν ευγενείς νομοταγείς πολίτες, αλλά παρ` όλα αυτά ξεκίνησαν μια νέα προσπάθεια βλέποντας αυτή τη φορά κάπως μακρύτερα. Οι βιομηχανικές αυτοκρατορίες επαναπροσδιορίστηκαν βάσει των κυρίων προϊόντων τους (οι πετρελαϊκές εταιρίες ξεφορτώθηκαν τα καφέ μπαρ κλπ.)  και άρχισαν  επιτέλους να χρησιμοποιούνται μέθοδοι διατήρησης περιουσιακών στοιχείων καθώς και επανεπενδύσεις κεφαλαίων κ.ό.κ.  Δημιουργήθηκαν μάλιστα και κάμποσες εταιρίες χαρτοφυλακίου ή αποκτήθηκαν μικρές τράπεζες μέσω των οποίων επιτράπηκε ο εσωτερικός δανεισμός και η χρηματοδότηση των αυτοκρατοριών τόσο σε θέματα λειτουργίας όσο και σε περιπτώσεις εξαγορών άλλων εταιριών.   Σε πολλές των περιπτώσεων αυτή ήταν και η μοναδική φορά που χρησιμοποιήθηκαν νόμιμες μέθοδοι χρηματοδότησης. Η χαρακτηριστική στιγμή ήρθε νωρίς το 2000, όταν ο Βλάντιμιρ Πούτιν κάλεσε όλους τους Ολιγάρχες στη Μόσχα. Ο Πούτιν που ήταν πρώην αξιωματούχος της KGB, έγινε πρωθυπουργός τον Αύγουστο του 1999 και αντ` αυτού Πρόεδρος τον Δεκέμβριο του  ιδίου έτους ενώ εξελέγη Πρόεδρος τον Μάρτιο του 2000. Στην αρχική του συνάντηση με τους Ολιγάρχες, ο Πούτιν ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνηση δεν πρόκειται αν προχωρήσει σε άλλες αποκρατικοποιήσεις. Στο εξής, οι ολιγάρχες θα έπρεπε να συνεχίσουν με τις ήδη υπάρχουσες αυτοκρατορίες τους και ο περαιτέρω πλουτισμός τους θα εξαρτάτο από την επιχειρηματικότητα και όχι από την λεηλασία. Την εποχή εκείνη η κυβέρνηση δεν προσέβλεπε στην επανάκτηση των περιουσιακών της στοιχείων από τους ολιγάρχες. Ο Πρόεδρος όμως τους έθεσε και  δυο προυποθέσεις. Πρώτον οι Ολιγάρχες θα έπρεπε να πληρώνουν τους φόρους και δεύτερον θα έπρεπε να μην αναμιχθούν με την πολιτική. Έγινε σαφώς κατανοητό μάλιστα πως αν δεν υπήρχε συμμόρφωση με τα παραπάνω, το Ρωσικό Κράτος θα περνούσε στην επίθεση με τελικό σκοπό την ανάκτηση της περιουσίας του

 Στα επόμενα τρία χρόνια οι ολιγάρχες αφέθηκαν στην ησυχία τους και πραγματικά ξεκίνησαν την προσπάθεια ανόρθωσης των επιχειρήσεών τους. Υπήρξε δε και μια ανακωχή στις σχέσεις κράτους - ολιγαρχών καθώς ο Πούτιν ασχολήθηκε το διάστημα αυτό με την ενίσχυση της κυβέρνησής του και την αποπομπή της τάξης των ολιγαρχών από την Ρωσική πολιτική ζωή.  

2004-2008: Ολιγάρχες, Σιλοβάρχες και πίστωση.

Στα μάτια της Ρωσικής κυβέρνησης ένας ολιγάρχης όμως συνέχιζε απτόητος τα πολιτικά παιχνίδια του. Ο Mikhail Khodorkovsky ιδιοκτήτης της τεράστιας πετρελαικής Yukos που το διάστημα εκείνο παρήγαγε περίπου το 2% του παγκόσμιου πετρελαίου. Ο  Khodorkovsky απολάμβανε την αφοσίωση μεγάλου αριθμού εκλεγμένων αντιπροσώπων στη Δούμα και χρησιμοποιούσε την πολιτική του επιρροή προκειμένου  να τροποποιεί νομοσχέδια με σκοπό την ενίσχυση της αυτοκρατορίας του ενώ δεν έκρυβε και τις φιλοδοξίες του να διαδεχτεί τον Πούτιν στην Προεδρία της χώρας. Το αποτέλεσμα ήταν ότι το 2004 η κυβέρνηση εξαπέλυσε όλη τη δύναμη μιας αναζωογονημένης πλέον Πολιτείας εναντίον του  Khodorkovsky στέλνοντάς τον μάλιστα σε φυλακή της Σιβηρίας όπου παραμένει μέχρι και σήμερα.    

Πέραν της σηματοδότησης της αλλαγής των ισορροπιών στη Ρωσία, η πτώση του Mikhail Khodorkovsky είχε και μια ακόμη παρενέργεια. Την κατάρρευση της Yukos. Ένας εκ των σκοπών άλλωστε της δίωξης του Khodorkovsky ήταν και η ανάκτηση του ελέγχου της τεράστιας αυτής εταιρίας που για τα Ρωσικά αλλά και τα  παγκόσμια δεδομένα ήταν και είναι χρήσιμη ως μοχλός πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής εξουσίας.

Χρησιμοποιώντας την περίπτωση της Yukos ως παράδειγμα,  η Ρωσική κυβέρνηση κυνήγησε και την υπόλοιπη βιομηχανία ενέργειας της χώρας και στόχευσε σε όλους τους τομείς που θεώρησε ως στρατηγικούς. Στη διάρκεια της αποξήλωσης της εταιρίας, ολόκληρη η ηγεσία της  κυνηγήθηκε μαζί με τον κύριο μέτοχο. Μερικοί μάλιστα εξορίστηκαν ενώ κάποιοι εξ` αυτών κατηγορήθηκαν ποινικά μέχρι και για  δολοφονίες. Η επιχείρηση αποσυντέθηκε και ο έλεγχός της μεταφέρθηκε σε μια νέα γενιά επιχειρηματιών οι οποίοι δεν έδιναν λόγο μόνο στους μετόχους αλλά και στο Κρεμλίνο. Αυτή η νέα «ράτσα» ήταν οι επονομαζόμενοι «Σιλοβάρχες»- μισοί siloviki, και μισοί Ολιγάρχες. Οι Σιλοβάρχες συγκροτούσαν μια νέα ελίτ με μεγάλη δύναμη και εξουσία καθώς συνδύαζαν μεγάλη  οικονομική- επιχειρηματική ισχύ με τη στήριξη του Κρεμλίνου και παράλληλη πρόσβαση στα άδυτα του  κρατικού γραφειοκρατικού και υπηρεσιακού μηχανισμού (υπηρεσίες πληροφοριών, δικαστικό σώμα, εισαγγελία, ένοπλες δυνάμεις). Η δύναμη αυτή τους έδινε τη δυνατότητα να προστατεύονται αλλά και να μπορούν να ξεφορτωθούν τυχόν επικίνδυνους αντιπάλους. Με έναν πρώην πράκτορα της KGB στο τιμόνι, τέτοιες τακτικές χαρακτήριζαν πλέον τις κυβερνητικές και κρατικές δραστηριότητες αν και το όλο σύστημα έδειχνε να παραμένει προσηλωμένο σε ένα μόνο άτομο, τον Πούτιν.

Η τάξη των «Σιλοβαρχών» αναπτύχθηκε γρήγορα σε αυτή την περίοδο καθώς οι παραδοσιακοί Ολιγάρχες ή έκαναν λάθη ή απλά συνειδητοποιούσαν πως υπήρχαν φιλόδοξοι άνθρωποι στους κόλπους της κυβέρνησης που ήθελαν την περιουσία τους. Τα πλοκάμια της κυβέρνησης εξαπλώθηκαν σε τομείς όπως: ενέργεια,  μεταλλεύματα, ορυχεία, διαμάντια, άμυνα, αεροπορία, τράπεζες, αυτοκινητοβιομηχανία, ναυτιλία, γεωργία και τηλεπικοινωνίες. Σήμερα, οι Κρεμλινολόγοι υπολογίζουν ότι το 78% της ηγεσίας της Ρωσικής κυβέρνησης και των επιχειρηματιών της χώρας είναι στενά συνδεδεμένοι με την νέα υπηρεσία πληροφοριών που έχει διαδεχθεί την περίφημη επί ΕΣΣΔ KGB.

Αν και το 2004 αποτέλεσε καμπή στην διάθεση του Κρεμλίνου απέναντι στους Ολιγάρχες, αποτέλεσε επίσης και επανάσταση στο σκεπτικό των ολιγαρχών αλλά και των Σιλοβαρχών. Όσο η παγκόσμια οικονομία πήγαινε πολύ καλά, τόσο οι ΗΠΑ, η Ευρώπη και η Ασία έψαχναν ευκαιρίες για επενδύσεις. Το σκοτεινό και μπερδεμένο παρελθόν πολλών Ρωσικών εταιριών τρόμαζε όμως του εν λόγω επενδυτές. Για το λόγο αυτό, οι Ρωσικές τράπεζες και οι Ρωσικές εταιρίες έπαψαν τις προσπάθειες προσέλκυσης διστακτικών επενδυτών και αφοσιώθηκαν στην απευθείας είσόδό τους στις δυτικές αγορές κεφαλαίου. Αυτό επετεύχθη με τον δανεισμό κεφαλαίων από δυτικές τράπεζες ή και την προσφορά ομολόγων προς τους επενδυτές της δύσης. Για πρώτη φορά στην μετα-ψυχροπολεμική περίοδο, οι Ρωσικές επιχειρήσεις αναζήτησαν πιστώσεις έξω από τα σύνορα των τοπικών επιχειρηματικών αυτοκρατοριών τους. Αποτέλεσμα αυτής της δανειοληπτικής κίνησης ήταν η εισροή τεράστιων  χρηματικών ποσών, σχεδόν μισό τρις δολάρια, στη Ρωσία τα οποία και δημιούργησαν το πρώτο κύμα ανάπτυξης που δεν οφειλόταν στις τιμές της ενέργειας (το γεγονός ότι η τιμή του βαρελιού πετρελαίου ξεπέρασε και τα $100 αυτή τη περίοδο δεν πείραξε καθόλου!). Τα χρήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν από τους Ολιγάρχες και τους Σιλοβάρχες (οι τελευταίοι με τη στήριξη και την πίστωση της Ρωσικής κυβέρνησης) για επενδύσεις στις υποδομές και την εφαρμογή δυτικής και σύγχρονης επιτέλους τεχνολογίας στις επιχειρήσεις τους καθώς  και για την περαιτέρω ανάπτυξη αυτών.

Stratfor May 27, 2009

ΣΧΟΛΙΑ

Δεν υπάρχουν σχόλια στο άρθρο! Γράψτε το πρώτο σχόλιο!

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ

Τα δεδομένα σας είναι ασφαλή! H διεύθυνση email δε θα δημοσιευθεί. Τα στοιχεία θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τη δυνατότητα σχολιασμού στο antinews.gr .

Tα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.