#_CRON_JOB_#
#_CRON_JOB_#
04/12/2010 14:10
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

Η χαμένη τιμή της Ελληνικής Δημοκρατίας

s:65534:"Το Μνημόνιο καταλύει την συνταγματική τάξη της χώρας



Οφείλω να ομολογήσω ότι η βασική μου αντίθεση στο Μνημόνιο ήταν:

α) Για λόγους οικονομικούς. Πίστευα ότι η χώρα μπορούσε να ανταποκριθεί στην κρίση με ένα  συγκροτημένο πρόγραμμα περιορισμού των δαπανών και ενίσχυσης της ανάπτυξης. Δεύτερον γιατί έχοντας μια προηγούμενη εμπειρία από τα πεπραγμένα του ΔΝΤ στην Αργεντινή, θεωρούσα ότι αυτό ενδιαφέρεται περισσότερο για τη διασφάλιση των πιστωτών μιας χώρας, παρά για  τη σωτηρία της.

Μη υπάρχουσας της δυνατότητας υποτίμησης του νομίσματος, (λόγω ευρώ) που πάντα ήταν το πρώτο μέτρο που εισηγείτο το ΔΝΤ, η ελληνική οικονομία θα οδηγείτο σε έναν εσωτερικό αποπληθωρισμό με δραματική μείωση μισθών και εισοδημάτων και ανατροπή εργασιακών σχέσεων  (δήθεν στο όνομα της ανταγωνιστικότητας)  που νομοτελειακά θα επέφεραν έκρηξη της ανεργίας και περαιτέρω διαιώνιση του φαύλου κύκλου της ύφεσης. Αυτά δηλαδή που βιώνουμε σήμερα. Με άλλα λόγια, από οικονομικής πλευράς, η πολιτική του Μνημονίου ήταν μια καταστροφική συνταγή.

β) Για λόγους εθνικούς. Επειδή η χώρα μας έχει πολλά ανοιχτά μέτωπα με τους γείτονές της, οι οποίοι επωφθαλμιούν ζωτικά μας συμφέροντα, μια συμφωνία που θα έθετε τη χώρα υπό ξένη κηδεμονία, ουσιαστικά θα την καθιστούσε εύκολο στόχο πιέσεων για να προβεί σε επώδυνους συμβιβασμούς.

Θεωρούσα  το Μνημόνιο μια βραχυπρόθεσμη λύση μέχρις ότου οι δανειστές μας καταφέρουν να διαγράψουν από τα χαρτοφυλάκιά τους τα ελληνικά ομόλογα (με τις γνωστές μεθόδους). Παράλληλα δε, στο χρόνο αυτό θα έκλειναν τα εθνικά λεγόμενα θέματα (κυρίως Αιγαίο και Σκοπιανό) με συνοπτικές διαδικασίες.

Ο ελληνικός λαός, υπό ένα καθεστώς ψυχολογικής βίας,  την οποία θα ενίσχυε η συστηματική καταστροφολογία, (στην οποία συνδράμουν τα γνωστά διαπλεκόμενα μέσα) ουσιαστικά θα δεχόταν αδιαμαρτύρητα τα μέτρα με την ψευδαίσθηση ότι οι θυσίες θα πιάσουν τόπο και στο βάθος του τούνελ, «υπάρχει ελπίς».

Πού και πού, θα μας τόνωναν το ηθικό  με μερικές δηλώσεις για την επιτυχή έκβαση του προγράμματος  (τις ακούμε κάθε μέρα πια, ο κ. Παπανδρέου δεν προλαβαίνει να μαζεύει βραβεία), ενώ θα μας έδιναν  και μερικά ψίχουλα …επιτυχίας, όπως αυτή με την επιστροφή του Οικοτροφείου της Πριγκήπου στο Οικουμενικό Πατριαρχείο (να δείτε πως θα εξαργυρώσει η Τουρκία την …υποχώρηση αυτή) για να μην απογοητευόμαστε εντελώς.

Στη συνέχεια, σε ένα εύρος διετίας, η χώρα θα οδηγείτο είτε σε πλήρη, είτε σε ελεγχόμενη χρεωκοπία.

Εν συντομία,  αυτοί ήσαν οι λόγοι της αντίθεσής μου.

Υπάρχει, τίποτα χειρότερο; Θα μπορούσε να ρωτήσει κάποιος καλοπροαίρετος. Δυστυχώς υπάρχει.

Εντελώς τυχαία, έπεσε χθες στα χέρια μου μια Μελέτη του Καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, κ. Κώστα Χρυσόγονου με τίτλο «Η χαμένη τιμή της Ελληνικής Δημοκρατίας».

Λυπούμαι, αλλά εδώ έχουμε κατάλυση της Συνταγματικής  τάξης της χώρας.

Η σύμβαση του Μνημονίου πέραν του ότι έρχεται σε ευθεία αντίθεση με βασικά άρθρα του Συντάγματος, ουσιαστικά  καταλύει «την κυρίαρχη κρατική υπόσταση της ελληνικής Δημοκρατίας» και οδηγεί σε «καταστρατήγηση της δημοκρατικής αρχής»

Απορώ, πώς τόσο διακεκριμένοι νομικοί και καθηγητές του Συνταγματικού Δικαίου στη Βουλή, δέχθηκαν να υπογράψουν αυτό το νομικό εξάμβλωμα που δεν προσβάλλει μόνο το νομικό πολιτισμό της χώρας μας, αλλά υπονομεύει την ίδια τη δημοκρατική λειτουργία του πολιτεύματος μας.

Τι δέον γενέσθαι;

Απλώς να υπενθυμίσω το ακροτελεύτιο άρθρο του Συντάγματός μας ότι η  τήρηση του «επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων»

Κώστας Ροδινός



Ακολουθεί η Μελέτη του Καθηγητή κ. Χρυσόγονου

Η ΧΑΜΕΝΗ ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Ο μηχανισμός «στήριξης της ελληνικής οικονομίας»

από την οπτική της εθνικής κυριαρχίας και της δημοκρατικής αρχής*

Κώστας Χ. Χρυσόγονος

Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου

Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Ι. Η de facto εκχώρηση της εξωτερικής οικονομικής κυριαρχίας

Ο νόμος 3845/2010 (ΦΕΚ Α’ 65/6.5.2010), με τίτλο «Μέτρα για την εφαρμογή του μηχανισμού στήριξης της ελληνικής οικονομίας από τα κράτη-μέλη της Ζώνης του ευρώ και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο», καθώς και το νομοσχέδιο για την κύρωση της από 8.5.2010 δανειακής σύμβασης μεταξύ της Ελλάδας αφενός και των υπολοίπων κρατών-μελών της ευρωζώνης και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (στο εξής:ΔΝΤ) αφετέρου, αποτελούν αληθινή  πρόκληση για σχολιασμό από μέρους της συνταγματικής θεωρίας. Από το περιεχόμενο αλλά και τη δομή των νομοθετημάτων αυτών ανακύπτει σειρά ολόκληρη ζητημάτων συμβατότητας ή μη προς συγκεκριμένες διατάξεις του ελληνικού Συντάγματος, του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής:ΕΣΔΑ). Όσο σημαντικά όμως κι αν είναι όλα τα παραπάνω, το κύριο ζήτημα μπορεί να υποστηριχθεί πως βρίσκεται αλλού. Το κύριο ζήτημα είναι δηλαδή το πώς από τις εκλογές του 2009 φθάσαμε στον νόμο 3845/2010 και τι υποδηλώνει η πορεία εκείνη για την πραγματικότητα (ή μη) του δημοκρατικού πολιτεύματος στην Ελλάδα. Προϋπόθεση για να εξετασθεί αυτό ωστόσο είναι να επιχειρηθεί μια σύντομη επισκόπηση του περιεχομένου του νόμου 3845/2010 και της δανειακής σύμβασης.

Το πρώτο άρθρο του ν.3845/2010 περιγράφει το ιστορικό της δημιουργίας του «μηχανισμού στήριξης», στις παραγράφους 1 έως 3, ενώ η παράγραφος 4 εξουσιοδοτούσε τον Υπουργό Οικονομικών να υπογράφει μνημόνια, συμφωνίες και συμβάσεις για την εφαρμογή του μηχανισμού, με την προσθήκη ότι αυτά θα εισάγονται στη Βουλή  για κύρωση. Τούτο ήταν όμως ούτως ή άλλως επιβεβλημένο, δεδομένου ότι οι συμβάσεις αυτές εμπίπτουν, λόγω του αντικειμένου τους, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 36 παρ.2 του Συντάγματος[1]. Πέντε (!) μόλις ημέρες μετά τη δημοσίευση του ν.3845/2010 ωστόσο ο ν.3847/2010 (ΦΕΚ Α’ 67/11.5.2010) ήρθε να ανατρέψει την πρόβλεψη εκείνη και να ορίσει, στην παρ.9 του μόνου άρθρου του, ότι τα ανωτέρω μνημόνια, συμφωνίες και συμβάσεις εισάγονται στη Βουλή όχι για κύρωση, αλλά για «συζήτηση και ενημέρωση» (ως εάν να επρόκειτο όχι για το νομοθετικό σώμα, αλλά για λέσχη συζητήσεων ή για καφενείο) και ακόμη ότι «ισχύουν και εκτελούνται από της υπογραφής τους». Η παρ.9 του μόνου άρθρου του ν.3847/2010 αντιβαίνει ευθέως όχι μόνο προς την παρ.2, αλλά και προς την παρ.1 του άρθρου 36 Συντ., αφού έτσι διεθνής παραστάτης του κράτους καθίσταται ο Υπουργός Οικονομικών αντί του Προέδρου της Δημοκρατίας, με τη σιωπηρή κατάργηση, ως προς τις συμβάσεις αυτές, της επικύρωσής τους από τον τελευταίο ως προϋπόθεσης της ισχύος τους. Περαιτέρω παραβιάζεται με τον ίδιο τρόπο και το άρθρο 35 παρ.1 του Συντάγματος, στο οποίο ως εκ περισσού παραπέμπει και ρητά η παρ.1 του άρθρου 36 Συντ. Ακόμη παραβιάζεται και η παρ.4 του άρθρου 36 Συντ., διότι ουσιαστικά παρέχεται έτσι στον Υπουργό Οικονομικών εξουσιοδότηση συλλήβδην  για υπογραφή, κύρωση και επικύρωση των σχετικών διεθνών συνθηκών[2].

Κατά τα άλλα η μνεία στην παρ.3 του πρώτου άρθρου του ν.3845/2010 ότι προσαρτώνται στον νόμο ως παραρτήματα η δήλωση των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων  της ευρωζώνης της 25.3.2010, η δήλωση της ευρωομάδας (Eurogroup) της 11.4.2010 και το σχέδιο προγράμματος που συμφωνήθηκε μεταξύ του Υπουργείου Οικονομικών αφενός και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (στο εξής:ΕΚΤ) και του ΔΝΤ αφετέρου (δηλ. τα δύο μνημόνια, οικονομικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής αφενός και συνεννόησης στις συγκεκριμένες προϋποθέσεις οικονομικής πολιτικής αφετέρου), δεν καθιστά δεσμευτικούς κανόνες δικαίου, στο εσωτερικό της ελληνικής έννομης τάξης, τις δηλώσεις και το πρόγραμμα. Και τούτο όχι μόνο επειδή τα σχετικά κείμενα απλώς προσαρτώνται στο νόμο 3845/2010, χωρίς να γίνεται ρητή μνεία περί της ισχύος τους, αλλά και επειδή πρόκειται ως επί το πλείστον για διατύπωση ιστορικών διαπιστώσεων και γενικών στόχων για το μέλλον, με αναφορά σε αριθμητικά μεγέθη αλλά χωρίς να εξειδικεύεται ο ακριβής τρόπος υλοποίησής τους με δικαιικές ρυθμίσεις. Οι δηλώσεις και το πρόγραμμα θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι επέχουν εδώ θέση ανάλογη εκείνης των αιτιολογικών εκθέσεων στους «συνήθεις» τυπικούς νόμους.

Το δεύτερο άρθρο, παρ. 1, εδάφιο α’ του ν.3845/2010 παρέχει γενική νομοθετική εξουσιοδότηση για τη λήψη, με τη μορφή προεδρικών διαταγμάτων, όλων των ενδεικνυομένων μέτρων δημοσιονομικής πολιτικής προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του προγράμματος. Γενικές εξουσιοδοτήσεις παρέχονται και στις παραγράφους 2 και 3 του ίδιου άρθρου για τη λήψη έκτακτων μέτρων για την προστασία των ασθενέστερων οικονομικών στρωμάτων και των ευπαθών κοινωνικών ομάδων, όπως και για τη στήριξη της «πραγματικής» οικονομίας, την ενίσχυση των μικρών επιχειρήσεων κ.ά. κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του προγράμματος του άρθρου 1.

Συνεπώς ο ν.3845/2010 είναι νόμος-πλαίσιο. Σύμφωνα με το άρθρο 43, παρ.4, εδ.β’ του Συντάγματος «με τους νόμους αυτούς χαράζονται οι γενικές αρχές και οι κατευθύνσεις της ρύθμισης που πρέπει  να ακολουθηθεί και τίθενται χρονικά όρια για τη χρήση της εξουσιοδότησης»[3]. Στην προκείμενη περίπτωση οι γενικές αρχές και κατευθύνσεις θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι περιέχονται στο σχέδιο προγράμματος, δηλαδή κυρίως στα παραρτήματα ΙΙΙ και ΙV του νόμου. Ωστόσο τα παραρτήματα αυτά, με άλλες λέξεις τα δύο  μνημόνια, περιέχουν, όπως εκτέθηκε, καθορισμό στόχων και αριθμητικών μεγεθών χωρίς να διευκρινίζουν πάντοτε τον τρόπο επίτευξής τους. Έτσι π.χ. για τα έτη 2013-2014 προβλέπονται (στον πίνακα 1 του μνημονίου οικονομικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής) «μη καθορισμένα μέτρα» ύψους σχεδόν δέκα δισεκατομμυρίων ευρώ (!) χωρίς καμία άλλη διευκρίνιση. Εάν γίνει δεκτό ότι ο Υπουργός Οικονομικών και ο κατά περίπτωση συναρμόδιος Υπουργός μπορούν να προκαλούν την έκδοση προεδρικών διαταγμάτων για την κατάργηση οποιασδήποτε κρατικής δαπάνης ή για τον προσπορισμό κάθε είδους εσόδου στο δημόσιο, ανατρέποντας όλη την ισχύουσα νομοθεσία για τα έτη εκείνα τουλάχιστον, με βάση την εξουσιοδότηση του άρθρου 2 παρ.1 ν.3845/2010 και έως το όριο των δέκα δισεκατομμυρίων ευρώ, τότε θα οδηγηθούμε σε καταρράκωση κάθε έννοιας διάκρισης των λειτουργιών. Κάτι τέτοιο όμως δεν θα ήταν πια γενική νομοθετική εξουσιοδότηση ή νόμος-πλαίσιο, αλλά κράτος έκτακτης ανάγκης.

Αν πάντως είναι αμφισβητήσιμη η ύπαρξη γενικών αρχών και κατευθύνσεων στον ν.3845/2010, ώστε να θεωρηθεί θεμιτή η παρεχόμενη γενική εξουσιοδότηση, αναμφισβήτητο είναι ότι δεν υπάρχει ρητή μνεία για τον χρόνο ισχύος της εξουσιοδότησης. Σαφής αναφορά στον χρόνο λήξης της ισχύος του προγράμματος δεν φαίνεται όμως να γίνεται ούτε στα Παραρτήματα του νόμου. Έτσι π.χ. στο Παράρτημα ΙΙΙ (Μνημόνιο οικονομικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής), κεφάλαιο ΙΙΙ, παρ. 7 βρίσκει κανείς μια αναφορά στο έτος 2020, έως το οποίο πρέπει να επιτυγχάνονται πρωτογενή δημοσιονομικά πλεονάσματα άνω του 5% του ΑΕΠ ετησίως. Στο κεφάλαιο V, παρ. 25, του ίδιου κειμένου οριοθετούνται αριθμητικά συγκεκριμένοι δημοσιονομικοί στόχοι έως και το έτος 2014, ενώ σε πολλά άλλα σημεία τίθενται στόχοι για εγγύτερα χρονικά διαστήματα. Ακόμη λοιπόν κι αν γίνει δεκτό ότι, κατά την έννοια του άρθρου 43 παρ.4 εδ.β’ του Συντάγματος, αρκεί οι γενικές αρχές και κατευθύνσεις της ρύθμισης να χαράζονται σε παράρτημα του νόμου-πλαίσιο και όχι στο ίδιο το κείμενό του, πάντως η έλλειψη  σαφούς καθορισμού των χρονικών ορίων για τη χρήση της εξουσιοδότησης παρέχει έρεισμα για την αμφισβήτηση της συνταγματικότητας των προεδρικών διαταγμάτων που θα εκδοθούν.

Από την άλλη πλευρά πάντως θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι το άρθρο 2, παρ.1α  ν.3845/2010 συνιστά νόμο-πλαίσιο κατ’ εφαρμογή όχι του άρθρου 43 παρ.4, αλλά του άρθρου 78 παρ.5 του Συντάγματος («κατ’ εξαίρεση επιτρέπεται να επιβληθούν με εξουσιοδότηση νόμων πλαισίων εξισωτικές ή αντισταθμιστικές εισφορές ή δασμοί, καθώς και να ληφθούν οικονομικά μέτρα στο πλαίσιο  των διεθνών σχέσεων της Χώρας με οικονομικούς οργανισμούς ή μέτρα που αποβλέπουν στην εξασφάλιση της συναλλαγματικής θέσης της Χώρας»). Τα μέτρα του ν.3845/2010 προφανώς εμπίπτουν στην έννοια του ίδιου όρου κατ’ άρθρο 78 παρ.5 Συντ. Το ερώτημα όμως είναι αν ο νόμος-πλαίσιο της τελευταίας αυτής διάταξης είναι ταυτόσημος με το νόμο-πλαίσιο του άρθρου 43 παρ.4 Συντ., με όλους τους εντεύθεν περιορισμούς, ή αν είναι άλλο είδος τέτοιου νόμου, με τον οποίο μπορεί να παρασχεθεί εξουσιοδότηση χωρίς χρονικά όρια και μάλιστα όχι μόνο στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, αλλά και σε άλλα όργανα της διοίκησης. Στη θεωρία δίνονται διαμετρικά αντίθετες απαντήσεις σ’ αυτό[4]. Αν και το θέμα υπερβαίνει τα πλαίσια της παρούσας μελέτης, πρέπει να επισημανθεί ότι η εκδοχή πως το άρθρο 78 παρ.5 Συντ. εισάγει μια εντελώς διαφορετική μορφή νόμου- πλαισίου, χωρίς τους περιορισμούς του άρθρου 43 παρ.4, οδηγεί σε υπερβολική (ενόψει και των θεμελιωδών αρχών των άρθρων 1 και 26 του Συντάγματος) μετακύλιση ρυθμιστικών αρμοδιοτήτων από τον κοινοβουλευτικό νομοθέτη στη διοίκηση. Ακόμη και σήμερα ο τυπικός νόμος δεν παύει να περιβάλλεται από μείζονες δημοκρατικές εγγυήσεις σε σχέση με τις κανονιστικές πράξεις της διοίκησης. Συνεπώς ορθότερη φαίνεται η εκδοχή ότι  η «εξαίρεση» της παρ.5 του άρθρου 78 αφορά τον κανόνα της παρ.4 του ίδιου άρθρου, περί αποκλεισμού της νομοθετικής εξουσιοδότησης σε φορολογικά ζητήματα, και όχι τη διαδικασία και τους περιορισμούς της παρ.4 του άρθρου 43 Συντ.

Οι υπόλοιπες παράγραφοι του δεύτερου άρθρου του ν.3845/2010 περιέχουν πληθώρα ειδικών και ειδικότερων εξουσιοδοτήσεων, για έκδοση υπουργικών αποφάσεων και προεδρικών διαταγμάτων σχετικά με την απογραφή του προσωπικού του δημοσίου και των ν.π.δ.δ. και με τη λήψη διάφορων εκτάκτων μέτρων με σκοπό την αντιμετώπιση των δυσμενών συνεπειών από την εφαρμογή του προγράμματος. Το τρίτο άρθρο προβλέπει μειώσεις αποδοχών και συντάξεων, το τέταρτο άρθρο μόνιμου χαρακτήρα αυξήσεις φόρων, το πέμπτο άρθρο έκτακτη εισφορά στα κέρδη των νομικών προσώπων και ειδικό φόρο στις τηλεοπτικές διαφημίσεις, το έκτο άρθρο οργανωτικά μέτρα στις υπηρεσίες του Υπουργείου Οικονομικών και το έβδομο και τελευταίο άρθρο τον χρόνο έναρξης ισχύος των διατάξεων του νόμου. Οι διατάξεις ιδίως του τρίτου άρθρου μπορούν να προκαλέσουν προβληματισμό σε ό,τι αφορά τη συμφωνία τους ή μη προς την κατοχύρωση κοινωνικών δικαιωμάτων στο ελληνικό Σύνταγμα (π.χ. για εργασία και «εξύψωση» του εργαζόμενου πληθυσμού, άρθρο 22 παρ. 1, και για κοινωνική ασφάλιση, άρθρο 22 παρ.5)[5], αλλά και προς την προστασία της περιουσίας στο άρθρο 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ (δεδομένου ότι στην έννοια της περιουσίας μπορούν, σύμφωνα με τη σχετική νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, να εμπίπτουν και κοινωνικοασφαλιστικές παροχές)[6]. Εξάλλου πρόσφατα είναι τα παραδείγματα αποφάσεων Συνταγματικών Δικαστηρίων κρατών της ανατολικής Ευρώπης που έκριναν αντισυνταγματικούς τους νόμους για δραστικές περικοπές των συντάξεων, οι οποίοι είχαν ψηφισθεί από τα κοινοβούλια των κρατών αυτών σε συμμόρφωση προς τα προγράμματα του ΔΝΤ[7]. Ο προβληματισμός αυτός ωστόσο εκφεύγει από τα περιορισμένα, ενόψει και του τίτλου της, πλαίσια της παρούσας μελέτης.

Από τα κείμενα που προσαρτώνται ως παραρτήματα στο νόμο 3845/2010 το περιεκτικότερο είναι το Μνημόνιο οικονομικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής της 3ης Μαΐου 2010 (παράρτημα ΙΙΙ). Ύστερα από μια συνοπτική παρουσίαση των πρόσφατων οικονομικών εξελίξεων και των βασικών στόχων του προγράμματος, στα κεφάλαια Ι και ΙΙ αντίστοιχα, το Μνημόνιο καταγράφει, στο κεφάλαιο ΙΙΙ, τις οικονομικές πολιτικές που δεσμεύεται να ακολουθήσει η Ελλάδα για ένα διάστημα που δεν προσδιορίζεται επακριβώς, αλλά πάντως συνάγεται ότι θα διαρκέσει αρκετά έτη. Σε αντάλλαγμα, κατά κάποιον τρόπο, των πολιτικών αυτών, οι οποίες θα είναι εμφανώς δυσάρεστες για το μεγαλύτερο μέρος, αν όχι για το σύνολο, του ελληνικού λαού, τα άλλα κράτη- μέλη της ευρωζώνης και το ΔNT υπόσχονται, στο κεφάλαιο ΙV, δάνεια συνολικού ύψους 110 δισεκατομμυρίων ευρώ στην Ελλάδα. Το κεφάλαιο V προβλέπει μηχανισμούς και ημερομηνίες παρακολούθησης της εφαρμογής του προγράμματος και ποσοτικοποιεί τους στόχους του, μέσω σειράς σχετικών πινάκων. Το πρώτο αυτό Μνημόνιο συμπληρώνεται από ένα δεύτερο, με θέμα τις «συγκεκριμένες προϋποθέσεις οικονομικής πολιτικής», όπου περιέχεται άλλη μια σειρά δημοσιονομικών δράσεων και ποικίλων μεταρρυθμίσεων, καθώς και χρονοδιαγράμματα παρακολούθησης της εφαρμογής όλων αυτών από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την ΕΚΤ και το ΔΝΤ (παράρτημα IV του ν. 3845/2010).

Τα δύο Μνημόνια συνιστούν έναν εκ των προτέρων καθορισμό της οικονομικής, δημοσιονομικής και κοινωνικής πολιτικής της χώρας σε μακροπρόθεσμη βάση, ενώ ταυτόχρονα θέτουν την εφαρμογή της πολιτικής αυτής υπό την ασφυκτική διαρκή επιτήρηση της ευρωπαϊκής και διεθνούς «τρόικας» (ΕΕ, ΕΚΤ, ΔΝΤ). Από νομική άποψη βέβαια δεν φαίνεται να ανακύπτει δέσμευση και πολύ περισσότερο περιορισμός της εθνικής κυριαρχίας κατά την έννοια του άρθρου 28 παρ. 3 του Συντάγματος. Η Ελληνική Δημοκρατία όχι μόνο ζήτησε τη «στήριξη» και προσχώρησε οικειοθελώς στα «Μνημόνια», αλλά και δεν κωλύεται νομικά να υπαναχωρήσει από την εφαρμογή τους, έστω και αν τούτο έχει ως συνέπεια την απώλεια των επέκεινα του χρονικού αυτού σημείου πιστώσεων. Η θέσπιση εξάλλου νόμων ή κανονιστικών πράξεων από τα αρμόδια ελληνικά κρατικά όργανα, με περιεχόμενο τέτοιο, ώστε να δυσχεραίνεται ή να καθίσταται ανέφικτη η εκπλήρωση των στόχων των μνημονίων, δεν συνεπάγεται σε καμία περίπτωση το ανίσχυρο ή ανεφάρμοστό τους, αφού καμία τέτοια πρόβλεψη δεν περιέχεται στα ίδια τα μνημόνια. Εξάλλου οι απαιτούμενες για την εφαρμογή των Μνημονίων νομοθετικές ρυθμίσεις, διοικητικές πράξεις κλπ. εκδίδονται από τα ελληνικά κρατικά όργανα και συνεπώς ούτε και αναγνώριση αρμοδιοτήτων σε όργανα διεθνών οργανισμών κατά την έννοια του άρθρου 28 παρ. 2 του Συντάγματος υφίσταται[8] [9]. Τέλος τα Μνημόνια καθεαυτά δεν μπορούν να θεωρηθούν ούτε καν ως διεθνείς συμβάσεις κατά την έννοια του άρθρου 28 παρ. 1 Συντ. (και συνεπώς δεν έχουν νομική ισχύ υπέρτερη του τυπικού νόμου), παρά μόνο ως «συμφωνίες απλοποιημένης μορφής»[10] ενόψει και του άρθρου V του Καταστατικού του ΔΝΤ, σε συνδυασμό με την απόφαση «Guidelines on Conditionality» με αριθμό 12864-(02/102) της 25.9.2002, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση αριθ.13814-(06/98) της 15.11.2006 του ΔΝΤ[11].

Από πραγματική άποψη ωστόσο τα Μνημόνια ισοδυναμούν με εκχώρηση της αρμοδιότητας χάραξης και εφαρμογής της οικονομικής, δημοσιονομικής και κοινωνικής πολιτικής της χώρας στην «τρόικα». Η ελληνική κυβέρνηση και το κοινοβούλιο τίθενται υπό τον άμεσο έλεγχό της στα θέματα αυτά, αφού κάθε σοβαρή άρνηση συμμόρφωσης στις υποδείξεις της θα συνεπάγεται τη μη εκταμίευση της επόμενης δόσης του δανείου και άρα την παύση πληρωμών του ελληνικού δημοσίου. Πρόκειται επομένως για de facto εκχώρηση της εξωτερικής οικονομικής κυριαρχίας της χώρας: Αν (εξωτερικά) κυρίαρχοι κρατικοί σχηματισμοί είναι οι superiorem non recognoscentes, τότε η Ελλάδα δεν ανήκει σ’αυτούς για το (άδηλο) χρονικό διάστημα εφαρμογής του προγράμματος[12]. Στην τριγωνική σχέση μεταξύ «τρόικας», ελληνικής κυβέρνησης και (υποτίθεται) «κυρίαρχου» λαού-καταναλωτή, η δεύτερη μοιάζει στην πράξη λιγότερο με κυβέρνηση και περισσότερο με μεταπράτη, ο οποίος επιχειρεί να πείσει τον τελικό καταναλωτή για την αναγκαιότητα της συμμόρφωσής του.

ΙΙ. Η διακινδύνευση της κυρίαρχης κρατικής υπόστασης της Ελληνικής Δημοκρατίας

Εντελώς διαφορετική από εκείνη των Μνημονίων είναι η νομική φύση της από 8.5.2010 σύμβασης δανειακής διευκόλυνσης μεταξύ αφενός της Ελληνικής Δημοκρατίας ως δανειολήπτη και αφετέρου κρατών-μελών της ευρωζώνης και του γερμανικού πιστωτικού ιδρύματος Kreditanstalt fuer Wiederaufbau (που υπόκειται στις οδηγίες, τελεί υπό την εγγύηση και ενεργεί προς το δημόσιο συμφέρον της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας). Εδώ πρόκειται σαφώς για διεθνή σύμβαση, η οποία υποβλήθηκε στη Βουλή για κύρωση με νόμο (το σχετικό νομοσχέδιο εκκρεμούσε για ψήφιση όταν ολοκληρωνόταν η παρούσα μελέτη, τον Ιούνιο του 2010).

Σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ.4α της σύμβασης, η χορήγηση και εκταμίευση του δανείου τελεί υπό την προϋπόθεση της υποβολής «γνωμοδοτήσεων» (ουσιαστικά προκατασκευασμένων δηλώσεων) από τους νομικούς συμβούλους των Υπουργείων Δικαιοσύνης και Οικονομικών, ενώ το 4 παρ.1β προσθέτει ότι ο δανειζόμενος (δηλ. η Ελλάδα) εγγυάται πως οι «γνωμοδοτήσεις» αυτές είναι ορθές και ακριβείς. Το σημείο 12 των «γνωμοδοτήσεων», το περιεχόμενο των οποίων προκαθορίζεται αυτούσιο στο παράρτημα 4 της σύμβασης, διαβεβαιώνει τους δανειστές (δηλ. τα άλλα κράτη-μέλη της ευρωζώνης) ότι «ούτε ο δανειζόμενος ούτε οποιαδήποτε περιουσία του έχουν ασυλία λόγω κυριαρχίας ή για άλλο λόγο από τη δικαιοδοσία και την εκτέλεση σχετικά με κάθε ενέργεια ή διαδικασία σχετική με τη σύμβαση». Σύμφωνα με το άρθρο 14 παρ.5 «ο Δανειολήπτης αμετάκλητα και άνευ όρων παραιτείται από κάθε ασυλία που έχει ή πρόκειται να αποκτήσει, όσον αφορά τον ίδιο ή τα περιουσιακά του στοιχεία από νομικές διαδικασίες σε σχέση με την παρούσα Σύμβαση, περιλαμβανομένων, χωρίς περιορισμούς, της ασυλίας όσον αφορά την άσκηση αγωγής, δικαστική απόφαση ή άλλη διαταγή και όσον αφορά την εκτέλεση και επιβολή κατά των περιουσιακών στοιχείων του στο βαθμό που δεν το απαγορεύει δεσμευτικό δίκαιο» (mandatory law). Σε τι συνίσταται το δίκαιο αυτό είναι προς το παρόν άδηλο. Μπορεί βέβαια να υποστηριχθεί ότι υφίσταται διεθνές έθιμο απαγορευτικό της αναγκαστικής εκτέλεσης σε περιουσιακά στοιχεία του κράτους προορισμένα για δημόσιους σκοπούς (iure imperii)[13]. Ωστόσο φαίνεται να γίνεται γενικά αποδεκτό ότι το κράτος-οφειλέτης δύναται  να παραιτηθεί από την ασυλία του έναντι εκτέλεσης με ρητή πράξη του[14] και τέτοια θα μπορούσε να υποστηριχθεί πως είναι η υποβολή των «γνωμοδοτήσεων» και η διαβεβαίωση (!) της ελληνικής κυβέρνησης για την ακρίβειά τους. Σημειωτέον πάντως ότι εφαρμοστέο δίκαιο για την παραπάνω σύμβαση είναι σύμφωνα με το άρθρο 14 παρ.1 το αγγλικό και αποκλειστικά αρμόδιο δικαστήριο για όλες τις διαφορές που προκύπτουν από αυτή το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο Λουξεμβούργο), σύμφωνα με την παρ.2 του ίδιου άρθρου. Στο αγγλικό δίκαιο θέματα ασυλίας ξένων κρατών ρυθμίζονται από την State Immunity Act 1978 c. 33 (UK), 17 ILM (1978) 1123, όπως έχει τροποποιηθεί. Στο επίπεδο της αναγκαστικής εκτέλεσης, τα άρθρα 13(2) έως 13(4) επιτρέπουν την εκτέλεση κατά του (αλλοδαπού) δημοσίου μόνο για περιουσιακά στοιχεία χρήσης iure gestionis («property in use or intended for use for commercial purposes») Το κρίσιμο ζήτημα εδώ είναι αν η διάταξη αυτή υπερισχύει του σημείου 12 των «γνωμοδοτήσεων» και περαιτέρω πώς ακριβώς θα οριοθετηθεί ερμηνευτικά η εκτέλεση. Εξάλλου το εφαρμοστέο αγγλικό δίκαιο παρέχει στο κράτος-οφειλέτη ελάχιστες άμυνες για τη μη εκτέλεση, π.χ. την εξασθενημένη πλέον «act of state doctrine»[15].

Το σημείο 12 των γνωμοδοτήσεων φαίνεται να ανατρέπει τη βασική αρχή του δικαίου της εκτέλεσης κατά του δημοσίου (άρθρο 4 παρ.1 εδ. α’ ν. 3068/2002), ότι  δηλ. αυτή γίνεται σε βάρος της ιδιωτικής μόνο περιουσίας του δημοσίου, των ο.τ.α και των ν.π.δ.δ., κατ’ αποκλεισμό της δημόσιας περιουσίας τους[16]. Εξάλλου η δανειακή σύμβαση, μετά την κύρωσή της  με νόμο, αποκτά την κατά το άρθρο 28 παρ.1 του Συντάγματος τυπική ισχύ και συνεπώς υπερισχύει του ν. 3068/2002. Είναι όμως προφανές ότι η ύπαρξη ακατάσχετων δημοσίων πραγμάτων, όπως π.χ. ο οπλισμός και οι εγκαταστάσεις  των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας, τα κτίρια όπου στεγάζονται και λειτουργούν τα άμεσα όργανα του κράτους κ.ο.κ., καθώς και απαιτήσεων ή χρηματικών διαθεσίμων π.χ. για τη μισθοδοσία του προσωπικού του, είναι αναγκαία για να διασφαλισθεί η ύπαρξη και η κυρίαρχη υπόσταση ενός κράτους. Εφόσον το κράτος δεν επιτρέπεται, ενόψει των θεμελιωδών διατάξεων των άρθρων 1 και 26 του Συντάγματος, να απαλλοτριώσει ή να εκχωρήσει οπωσδήποτε σε ιδιώτες έναν πυρήνα αρμοδιοτήτων οι οποίες συνιστούν  άσκηση κατεξοχήν δημόσιας εξουσίας και έκφραση κυριαρχίας[17], αντίστοιχα δεν επιτρέπεται να στερηθεί και από τα υλικά μέσα που καθιστούν πρακτικά εφικτή την άσκηση της κυριαρχίας του. Συνεπώς ο κυρωτικός νόμος της δανειακής σύμβασης είναι αντισυνταγματικός. Τέτοιες διατάξεις ούτε με εφαρμογή των παρ.2-3 του άρθρου 28 Συντ. θα μπορούσαν θεμιτά να θεσπισθούν, διότι θίγουν πρόδηλα τις βάσεις του  δημοκρατικού πολιτεύματος, ούτε καν με αναθεώρηση του Συντάγματος κατά το άρθρο 110 Συντ., για τον ίδιο λόγο[18].

Το πρόβλημα ωστόσο είναι ότι για τις διαφορές οι οποίες θα ανακύψουν τυχόν από τη δανειακή αυτή σύμβαση ιδρύεται, όπως εκτέθηκε, αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μπορεί από τώρα να πιθανολογήσει κανείς ότι το τελευταίο (αποτελούμενο στην πλειοψηφία του από δικαστές προερχόμενους από τα κράτη-δανειστές) θα προσανατολισθεί με βάση το άρθρο 27 της Σύμβασης της Βιέννης του 1969 για το δίκαιο των συνθηκών, που ορίζει ότι τα κράτη δεν μπορούν να επικαλεσθούν διατάξεις του εσωτερικού τους δικαίου (άρα ούτε και του εθνικού Συντάγματος) για να αποφύγουν την εκπλήρωση των διεθνών τους υποχρεώσεων. Η περαιτέρω έρευνα του κύρους και της ερμηνείας του σημείου 12 των «γνωμοδοτήσεων» και των άρθρων 4 παρ.1β και της 14 παρ.5 της σύμβασης από την οπτική γωνία του διεθνούς και/ή του εφαρμοστέου(;) αγγλικού δικαίου εκφεύγει από τα πλαίσια της παρούσας μελέτης. Παρά  ταύτα, χωρίς καμία διάθεση δραματοποίησης της κατάστασης, θα μπορούσε να διατυπωθεί το συμπέρασμα πως η δανειακή αυτή σύμβαση θέτει μεσοπρόθεσμα σε διακινδύνευση ακόμη και τα αναγκαία μέσα άσκησης της εθνικής μας κυριαρχίας, δηλ. στην πραγματικότητα την ίδια την κυρίαρχη κρατική υπόσταση της Ελληνικής Δημοκρατίας. Άλλωστε δεν λείπουν τα ιστορικά παραδείγματα κρατών που υποχρεώθηκαν να «απορροφηθούν» από άλλα ή να μετατραπούν σε προτεκτοράτα, ως συνέπεια της πτώχευσής τους[19].

ΙΙΙ. Η ασύμμετρη πτώχευση

Το γενεσιουργό αίτιο του μηχανισμού «στήριξης της ελληνικής οικονομίας» είναι μια εξέλιξη ανυπολόγιστης εθνικής σημασίας, που είχε αρχίσει να διαφαίνεται ως επικείμενη το αργότερο από τα τέλη του 2009 και ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2010. Η εξέλιξη αυτή είναι η απώλεια της πιστοληπτικής ικανότητας του ελληνικού δημοσίου και κατ’ επέκταση της ελληνικής οικονομίας στο σύνολό της. Ο «λόγος τιμής» της Ελληνικής Δημοκρατίας, ότι θα εκπληρώσει τις δανειακές της υποχρεώσεις, έχει παύσει, προς το παρόν τουλάχιστον, να γίνεται πιστευτός. Χάθηκε έτσι το κύριο θεμέλιο του υπερκαταναλωτικού τρόπου ζωής στον οποίο έχει εθισθεί εδώ και πολλά χρόνια η ευημερούσα μερίδα της ελληνικής κοινωνίας, δηλαδή ο ανεμπόδιστος και άμετρος δανεισμός από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Το κράτος βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα τεράστιο δημόσιο χρέος, η εξυπηρέτηση του οποίου (χωρίς νέα δάνεια) θα απορροφούσε το σύνολο σχεδόν των φορολογικών εσόδων και η εθνική οικονομία στο σύνολό της αντιμέτωπη με ένα ακόμη μεγαλύτερο εξωτερικό χρέος, αλλά και με συνεχιζόμενο ογκώδες έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών[20]. Κατ’ ουσία πρόκειται για μια κατάσταση οιονεί εθνικής πτώχευσης μιας χώρας με βεβαρημένο ιστορικό[21]. Το θέμα είναι ποιος και πώς θα διαχειρισθεί την πτώχευση και σε ποιους θα επιρριφθούν οι συνέπειές της.

Ο μηχανισμός «στήριξης της ελληνικής οικονομίας», όπως τον ονομάζει ο τίτλος του ν. 3845/2010, είναι ψευδεπίγραφος. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μηχανισμό στήριξης των αλλοδαπών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και οργανισμών, που δάνειζαν αλόγιστα το ελληνικό δημόσιο στο παρελθόν και τώρα βλέπουν τους ισολογισμούς τους να κινδυνεύουν να κλονισθούν για τον λόγο αυτόν. Μέσω του μηχανισμού διασφαλίζεται προσωρινά η αποπληρωμή όσων από τα δάνεια αυτά λήγουν τα επόμενα δύο ή τρία χρόνια, παρά την αδυναμία της Ελλάδας να δανεισθεί από τις κεφαλαιαγορές. Με άλλες λέξεις ο μηχανισμός στήριξης καταλήγει στο να υποκατασταθούν στη θέση των ως τώρα ιδιωτών δανειστών του ελληνικού κράτους, τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών οργανισμών, τα κράτη- μέλη της ευρωζώνης και το ΔΝΤ. Έτσι οι ξένες τράπεζες απαλλάσσονται από τη διακινδύνευση του να έχουν απέναντί τους ως οφειλέτη ένα κυρίαρχο κράτος (το λεγόμενο sovereign risk), και το τελευταίο βρίσκεται πια αντιμέτωπο, για μεγάλο μέρος του χρέους του, με άλλα κράτη. Είναι προφανές ότι η έστω και προσωρινή αθέτηση διακρατικών υποχρεώσεων θα ήταν πολιτικά ασύγκριτα δυσκολότερη για την υπερχρεωμένη Ελλάδα από ό,τι ήταν ως τώρα μια αναδιάρθρωση χρεών προς ιδιωτικούς πιστωτικούς φορείς, ακόμη και αν δεν υπήρχαν οι «λεόντειοι» όροι της δανειακής σύμβασης[22], για τους οποίους έγινε λόγος ήδη (βλ. παραπάνω, ΙΙ).

Ο «μηχανισμός» αποσκοπεί λοιπόν στην ασύμμετρη ικανοποίηση των δανειστών του de facto πτωχευμένου ελληνικού δημοσίου, κατά πλήρη ανατροπή των αρχών της σύμμετρης ικανοποίησης που συνιστούν την «κεντρική ιδέα» του θεσμού της εμπορικής πτώχευσης[23]. Οι δανειστές σε χρήμα ικανοποιούνται στο ακέραιο, τόσο για το κεφάλαιο όσο και για τους τόκους, τουλάχιστον εφόσον πρόκειται για δάνεια που λήγουν στο άμεσο μέλλον. Αντίθετα οι «δανειστές» σε είδος, δηλ. αυτοί οι οποίοι έχουν πιστώσει το κράτος με την εργασιακή τους δύναμη (δημόσιοι υπάλληλοι και λειτουργοί) ή τις ασφαλιστικές τους εισφορές (συνταξιούχοι), καθώς και οι αναγκαστικοί χρηματοδότες του, δηλ. οι φορολογούμενοι, επωμίζονται όλο το βάρος της δημοσιονομικής προσαρμογής. Το παράδοξο μάλιστα είναι ότι όλοι αυτοί είναι ψηφοφόροι, σε αντίθεση με τους περισσότερους από τους κατατασσόμενους προνομιακά δανειστές σε χρήμα (αφού το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος του δημοσίου χρέους οφείλεται, άμεσα ή έμμεσα, σε αλλοδαπούς πιστωτές). Το παράδοξο τούτο αποτελεί και μια ένδειξη για την ποιότητα της δημοκρατίας μας, δηλ. για το πόσο περιορισμένη είναι η πραγματική επιρροή του εκλογικού σώματος στη λήψη των καίριων πολιτικών αποφάσεων.

Το χειρότερο πάντως είναι ότι ο «μηχανισμός» συνιστά μια προσωρινή και περιορισμένη απάντηση στο πρόβλημα της αφερεγγυότητας. Αν μετά την πάροδο δύο έως τριών το πολύ ετών οι διεθνείς κεφαλαιαγορές εξακολουθήσουν να αρνούνται να μας δανείζουν, η κατάρρευση της υπερχρεωμένης ελληνικής οικονομίας δεν θα αποφευχθεί, έστω κι αν στο μεταξύ το πρόγραμμα δημοσιονομικής εξυγίανσης έχει εφαρμοστεί στο ακέραιο.

Ωστόσο το νομοσχέδιο για την εφαρμογή του προγράμματος αυτού, το οποίο ψήφισε πρόσφατα η Βουλή, περιέχει πλειάδα μη ρεαλιστικών παραδοχών, ειδικά για τα μέτρα από το 2011 και έπειτα. Έτσι π.χ., στον πίνακα 1 του Μνημονίου οικονομικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής (παράρτημα III ν. 3845/2010) προβλέπονται εισπράξεις 800 εκατ. ευρώ από τη φορολόγηση των αυθαίρετων κτισμάτων και άλλα 500 εκατ. από το τέλος διατήρησης ημιυπαίθριων χώρων μόνο για το 2011. Η υλοποίηση των προβλέψεων αυτών θα προϋπέθετε την ύπαρξη αποτελεσματικών και αδιάφθορων πολεοδομικών υπηρεσιών, για να καταλογίσουν τα σχετικά πρόστιμα και τέλη. Τέτοιες υπηρεσίες όμως προφανώς δεν υπάρχουν, αφού, αν υπήρχαν δε θα είχαν ανεγερθεί καν τα αυθαίρετα και δε θα είχαν κλείσει οι ημιυπαίθριοι, ούτε μπορούν να δημιουργηθούν τώρα, κάτω από καθεστώς απαγόρευσης διορισμών και μείωσης των αποδοχών των υπαλλήλων. Ακόμη και αν μπορούσαν όμως να μεταμορφωθούν, ως δια μαγείας, οι πολεοδομικές δημόσιες υπηρεσίες, οι προσφυγές των θιγόμενων ιδιοκτητών στα δικαστήρια θα παρεμποδίσουν για αρκετά χρόνια (με τους υπάρχοντες ρυθμούς έκδοσης δικαστικών αποφάσεων) τις προσδοκώμενες εισπράξεις. Άλλο ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πρόβλεψη του ίδιου πίνακα για είσπραξη 400 εκατομμυρίων ευρώ μόνο μέσα στο 2011 και επιπλέον 200 εκατομμυρίων το 2012 από αυξήσεις στις αντικειμενικές αξίες των ακινήτων. Είναι όμως προφανές ότι η αύξηση των αντικειμενικών αξιών καθεαυτή δεν συνεπάγεται επιπλέον έσοδα για το δημόσιο (εκτός από τον φόρο μεγάλης ακίνητης περιουσίας) και μάλιστα μπορεί να οδηγήσει και σε μείωση των εσόδων από τον φόρο μεταβίβασης ακινήτων, αν τυχόν η αύξηση των αντικειμενικών αξιών επιφέρει περαιτέρω καθίζηση στην κτηματαγορά.

Ο παραπάνω πίνακας εξάλλου προβλέπει και μέτρα τα οποία θα ήταν εφικτά από λογιστική άποψη, αλλά αν υλοποιηθούν θα οδηγήσουν σε κοινωνική έκρηξη, όπως η περικοπή κατά 500 εκατ. ευρώ το 2012 των επιδομάτων ανεργίας (!), ενώ στο μεταξύ ο αριθμός των ανέργων θα έχει εκτιναχθεί λόγω της ύφεσης. Στην τελευταία θα συμβάλλει βέβαια και η προβλεπόμενη περικοπή κατά 500 εκατ. ευρώ, για κάθε ένα από τα έτη 2010, 2011, και 2012, των δημοσίων επενδύσεων.

Τέλος ο ίδιος πίνακας προβλέπει και μέτρα που κινούνται στο χώρο της φαντασίας, όπως τα «μη καθορισμένα μέτρα για λειτουργικά έξοδα», τα οποία υποτίθεται πως θα οδηγήσουν σε περικοπή δαπανών 900 εκατ. ευρώ το 2012, τα «μη καθορισμένα μέτρα» του 2013, με στόχο για άλλα 4.200 εκατ. ευρώ, και, το αποκορύφωμα, τα «μη καθορισμένα μέτρα» του 2014, με ευσεβείς πόθους για, ούτε λίγο ούτε πολύ, 5.750 εκατ. ευρώ (!) το έτος εκείνο. Το πιθανότερο πάντως είναι ότι η εφαρμογή του προγράμματος θα έχει ναυαγήσει νωρίτερα, αφού η αδυναμία επίτευξης των μη ρεαλιστικών στόχων του θα προκαλεί απαιτήσεις της «τρόικας» για νέα μέτρα ισοδύναμου δημοσιονομικού αποτελέσματος, όπως άλλωστε ρητά προβλέπει η παρ. 14 (κεφάλαιο ΙΙΙ) του Μνημονίου οικονομικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής, και το ελληνικό πολιτικό σύστημα θα βρεθεί μάλλον

κάποια στιγμή σε πλήρη αδυναμία ν’ ανταποκριθεί σ’ αυτές.

Ενδεικτικές της σπουδής και προχειρότητας με την οποία συντάχθηκαν τα Μνημόνια είναι και διάφορες εσωτερικές αντιφάσεις τους. Έτσι π.χ. το Μνημόνιο συνεννόησης στις συγκεκριμένες προϋποθέσεις οικονομικής πολιτικής (παράρτημα IV στον ν. 3845/2010) προβλέπει στην παρ. 2 i «ενεργοποίηση των τεκμηρίων φορολόγησης των επαγγελματιών με απόδοση τουλάχιστον 400 εκατομμύρια ευρώ το 2011 και αυξανόμενες αποδόσεις το 2012 και 2013». Το ίδιο Μνημόνιο στην παράγραφο 3 iii, υπό τον πομπώδη τίτλο «διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις», εξαγγέλλει ότι «για την ενδυνάμωση του ανταγωνισμού στις ανοιχτές αγορές» θα προταθεί από την κυβέρνηση νομοθεσία για την άρση των περιορισμών σε κλειστά επαγγέλματα και ειδικότερα για το νομικό επάγγελμα, ώστε (ο νομοθέτης) «να άρει περιττούς περιορισμούς για ελάχιστη αμοιβή». Στην πραγματικότητα όμως οι προεισπραττόμενες, μέσω των τετραπλοτύπων αποδείξεων των οικείων δικηγορικών συλλόγων, ελάχιστες αμοιβές των δικηγόρων δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία μορφή ad hoc τεκμηρίου, αφού δεν αποτελούν προϋπόθεση για τη νομιμότητα της παράστασης του δικηγόρου στο δικαστήριο[24], ενώ η έκδοσή τους συνεπάγεται την παρακράτηση φόρου και ασφαλιστικών εισφορών. Επομένως η κατάργησή τους θα οδηγήσει στην επιδείνωση της φοροδιαφυγής και της εισφοροδιαφυγής.

Συνοψίζοντας την ανάλυση αυτή θα μπορούσε κανείς να επισημάνει ότι ο μηχανισμός στήριξης είναι μια ακριβή «αγορά» ελπίδας, δηλ. της ελπίδας ότι σύντομα θα αλλάξει το δυσμενές κλίμα στις διεθνείς κεφαλαιαγορές και θα αποκατασταθεί η πιστοληπτική ικανότητα του ελληνικού δημοσίου. Αν η ελπίδα αποδειχθεί φρούδα και όταν εξαντληθούν οι χρηματοδοτικοί πόροι του μηχανισμού (ή ενδεχομένως και νωρίτερα, αν η εφαρμογή του προγράμματος ναυαγήσει για τον ένα ή τον άλλο λόγο), η αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους θα καταστεί αναπόφευκτη25. Ακριβώς αυτή η αναδιάρθρωση εξάλλου θα ήταν το μέσον, προκειμένου να επιτευχθεί μια στοιχειωδώς ισόρροπη κατανομή του βάρους της δημοσιονομικής προσαρμογής μεταξύ του ελληνικού λαού αφενός και των πιστωτών σε χρήμα του ελληνικού δημοσίου αφετέρου. Η επιδίωξη του «μηχανισμού στήριξης» να επιρριφθεί το σύνολο των συνεπειών της υπερχρέωσης στον ελληνικό λαό είναι κατά πρώτο λόγο άδικη και άνιση, διότι όση ευθύνη φέρουν για την υπερχρέωση οι έλληνες ψηφοφόροι που ψήφιζαν τους κυβερνώντες οι οποίοι ανεύθυνα και αλόγιστα δανείζονταν τις τελευταίες δεκαετίες, άλλη τόση φέρουν και οι μέτοχοι των αλλοδαπών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που ψήφιζαν τις διοικήσεις τους οι οποίες εξίσου ανεύθυνα και αλόγιστα μας δάνειζαν26. Κατά δεύτερο λόγο η ίδια επιδίωξη είναι και μη ρεαλιστική, γιατί μια υπερβολικά γρήγορη αφαίμαξη πόρων από την εθνική οικονομία προκειμένου να εξυπηρετηθεί το χρέος οδηγεί σε επιδείνωση της ύφεσης, εισάγοντάς μας σε έναν φαύλο κύκλο. Η ιστορική εμπειρία δείχνει άλλωστε ότι στα δημόσια οικονομικά (σε αντίθεση με του ατομικούς και οικογενειακούς προϋπολογισμούς) «τα έξοδα είναι το σταθερό σημείο αναφοράς, και από εκεί εξαρτώνται τα έσοδα»27. Η αιφνίδια συμπίεση όλων των υπόλοιπων δημόσιων δαπανών, προκειμένου να επιτευχθεί η πλήρης και ακριβόχρονη εξυπηρέτηση του δημοσίου χρέους, είναι ανέφικτη πέρα από ένα όριο, επειδή τα κοινωνικά σύνολα είναι δύσκαμπτοι οργανισμοί, μη επιδεκτικοί σε τέτοιες απότομες μεταβολές. Συνεπώς το πιθανότερο είναι ότι όλο το εγχείρημα θα οδη

ΣΧΟΛΙΑ

  1. hope avatar
    hope 04/12/2010 14:30:50

    facror x πιστέυεις ότι ήρθε ο καιρός να κλέισουμε το μαγαζί και να ανοίξουμε ένα άλλο;
    Διακρίνω μια απόγνωση. Το ΄βλέπω κάθε μέρα στα πρόσωπα απλών πολιτών.

  2. αλλενάκι avatar
    αλλενάκι 04/12/2010 14:36:19

    Μόνο εθνικό είναι το θέμα.
    Oι 21 του Ελληνικού Στρατού τους μάραναν, και θα τους μειώσουν σε 7.

    Οι 1500 υπάλληλοι της βουλής οι 100 ξένοι σύμβουλοι και οι 48 υπουργοί με τους 50 συμβούλους ο καθένας είναι μια χαρά πολιτικά παράσιτα.

    Πάρτε νάχετε:
    από το onalert gr greek national pride
    Στις 73.000 θα πρέπει να “πέσει” ο αριθμός της δύναμης του Στρατού από τις περίπου 90.000 που είναι σήμερα. Αυτό ζητά από την ηγεσία του ΓΕΣ η πολιτική ηγεσία και οι στρατηγοί έχουν πάρει μολύβι,χαρτί και …ψαλίδι.

    Σαρωτικές αλλαγές λένε από το Πεντάγωνο ότι θα γίνουν με την ολοκλήρωση της αναδιοργάνωσης των Ενόπλων Δυνάμεων η οποία βρίσκεται σ΄ εξέλιξη. Πολεμικό Ναυτικό και Πολεμική Αεροπορία έχουν πάρει το “πράσινο φως” για να προχωρήσουν στην υλοποίηση όσων εισηγήθηκαν στη πολιτική ηγεσία.

    Ο Στρατός Ξηράς και το ΓΕΣ θα πρέπει όμως να προχωρήσουν σε περαιτέρω μειώσεις .Η προσπάθεια που έγινε με τις περικοπές της εφεδρείας (από 280.000 έχουμε κατέβει στις 220) δεν αρκεί και η πολιτική ηγεσία ζητά δραστική περικοπή στη δύναμη του στρατού.
    Σύμφωνα με πληροφορίες παρά τις χλιαρές αντιδράσεις των στρατιωτικών πολλοί μεγάλοι στρατιωτικοί σχηματισμοί θα καταργηθούν ή θα “μεταλαχθούν”. Για παράδειγμα θεωρείται βέβαιη η κατάργηση του Α’ Σώματος Σρατού όπως και η κατάργηση Μεραρχιών και τουλάχιστον επτά ταξιαρχιών.
    Η πολιτική ηγεσία του Πενταγώνου πιέζει για τη κατάργηση της Στρατιάς της Λάρισας με τους στρατηγούς ακόμη να προσπαθούν να αποφύγουν αυτή την εξέλιξη.
    Όλες αυτές οι μειώσεις και περικοπές θα οδηγήσουν μοιραία σε λιγότερους στρατηγούς ,ναυάρχους και πτεράρχους. Σύμφωνα με το σχέδιο που έχει ο υπουργός Άμυνας Ευάγγελος Βενιζέλος, οι ΕΔ θα έχουν στο κορυφαίο επίπεδο διοίκησής τους τρεις αντιστράτηγους,δύο πτεράρχους και δύο ναυάρχους. Σύνολο επτά από τους 21 που έχουμε σήμερα.
    Φυσικά η αναδιοργάνωση προβλέπει “λουκέτο” σε εκατοντάδες στρατόπεδα. Θεωρητικά προβλέπεται το κλείσιμο του 60% από τα 850 στρατόπεδα που λειτουργούν σήμερα σ΄ όλη την Ελλάδα.

    • παγωτατζής avatar
      παγωτατζής @ αλλενάκι 04/12/2010 20:11:15

      Aλλά αυτό δεν εμποδίζει τόν Βενιζέλο να χρησιμοποιεί έναν μάχιμο πτέραρχο(!), με περγαμηνές και προσόντα ,πού τόν έχει αποσπάσει από μάχιμη μονάδα,να τον χρησιμοποιεί ώς προσωπικό του πιλότο στό κυβερνητικό learjet!!
      Και άς πληρώνουμε πρώην πιλότους της Ολυμπιακής να κάθονται..
      Εθνικοί Ολετήρες αλλενάκι μου......άλήτ τού Εθνους, μέ σοσιαληστικές και περιβαντολλογικές.... ευαισθησίες!!

  3. η Dimi avatar
    η Dimi 04/12/2010 14:46:20

    Mineiko-Chant-Bilderberg, IMF Inc. & Co.

    «When the Greeks are willing and eager, the Gods join in.» ~Aeschylus

  4. ataktos avatar
    ataktos 04/12/2010 14:54:30

    Καλεί ο Θεός τρεις μεγάλους ηγέτες για να τους ανακοινώσει την καταστροφή του κόσμου σε ένα μήνα. Καλεί τον Ομπάμα, ως πρόεδρο της υπερδύναμης, τον Κάστρο, ως τελευταίο κομμουνιστή ηγέτη και τον… Γ. Παπανδρέου ως πρόεδρο της Σοσιαλιστικής Διεθνούς. Και υους λέει : “τέρμα τα αστεία, οι βλακείες πληρώνονται και σε ένα μήνα ο κόσμος θα καταστραφεί. Πηγαίνετε να προετοιμάσετε τους λαούς σας”.
    Πάει ο Ομπάμα Αμερική, διάγγελμα από τον Λευκό Οίκο και λέει: “Συμπατριώτες, έχω ένα καλό κι ένα κακό νέο. Το καλό είναι ότι υπάρχει Θεός, τον είδα, μιλήσαμε. Το κακό είναι ότι σε ένα μήνα ο κόσμος καταστρέφεται”.
    Πάει ο Κάστρο και λέει στους Κουβανούς: “Συναγωνιστές, έχω δύο κακά νέα να σας πω. Το πρώτο είναι ότι υπάρχει Θεός, τον είδα, μίλησα μαζί του και ομολογώ ότι δυστυχώς τόσα χρόνια έκανα λάθος και σας παραπλάνησα. Το δεύτερο κακό είναι ότι σε ένα μήνα ο κόσμος καταστρέφεται και δεν έχουμε χρόνο να διορθώσουμε τα λάθη μας.
    Ερχεται και ο Παπανδρέου στην Ελλάδα, διάγγελμα από το Μαξίμου και λέει: Εχω δύο καλά νέα ελληνικέ λαέ. Το πρώτο είναι ότι υπάρχει θεός, μίλησα μαζί του και έκλεισα συμφωνίες μαζί του. Το δεύτερο καλό είναι πως ότι είχα να κάνω μέχρι σήμερα το έκανα. Δε θα χρειαστεί να κάνω τίποτε άλλο εγώ. Σε ένα μήνα τα αναλαμβάνει όλα ο Θεός…

  5. Nίκος Θ. avatar
    Nίκος Θ. 04/12/2010 15:34:16

    Απώλεια της Εθνικής Μας Κυριαρχίας. Σε δίκη με το ερώτημα της εσχάτης προδοσίας.

  6. Δημήτρης avatar
    Δημήτρης 04/12/2010 18:38:27

    Συμφωνώ Νίκο αλλά από ποιους; Κάποτε ήταν και μερικά παληκάρια
    αξιωματικοί έτσι απλά Πλαστήρας, Γονατάς...Τώρα κάτι τέτοιο από
    ποιον μπορεί να γίνει; Από τον λαό που το 60% απέχει και το υπόλοιπο
    κομμάτι ψηφίζει ακόμη κατά πλειοψηφία το προδοτικό Πασοκ;
    από το στράτευμα που είναι κομματικοποιημένο και ούτε
    σε προσβολές του αισχύστου είδους δεν αντιδρά έτσι για τους
    τύπους;
    Από τους διεφθαρμένους έως το κόκκαλο δικαστικούς οι οποίοι
    αθωώνουν ναρκέμπορούς και ...ακόμη και τους "6" αθωώνουν μετά από 90 χρόνια;;;;
    Άστα είμαστε σε βαθιά σήψη. Μόνο μια άνωθεν σκληρή επέμβαση μας σώζει...
    κανένας ανοιχτός πόλεμος με τους μαξιμαλιστές τούρκους...ιδίως αυτήν
    την στιγμή που τα έχουν βάλει και με το Ισραήλ...είπε ο πρόεδρός τους
    "το ισραήλ έχασε την φιλία της Τουρκίας" !!! το τραβάνε το σχοινί...

  7. ataktos avatar
    ataktos 04/12/2010 18:41:15

    παρακαλώ για υπογραφές και διάδοση http://www.ipetitions.com/petition/dimopsifismatora/blog/3837

  8. archaeopteryx avatar
    archaeopteryx 04/12/2010 19:52:43

    είμαι εναντίον του "Μνημονίου" για 4-5 λόγους. Ωστόσο, διαβάζω τα πλακάτ που λένε "έξω το IMF" και "IMF go home".

    Λάθος αίτημα. Αν θυμάστε (μα γιατί το ξεχνάμε...) ΔΕΝ χρωστούσαμε σε κανένα IMF και καμία αγγλοσαξωνική μασονία. Τα κόλπα της GS ήταν fee business δεν δάνεισαν λεφτά. Χρωστάμε (εκτός αν άλλαξε), στην Γαλλία και την Γερμανία. Στην ΕΚΤ πάμε για λεφτά. Η ΕΚΤ μας έχει αναλάβει (και η Bundesbank στο απυρόβλητο παρασκήνιο). Η Γερμανία έθεσε ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ για την συμμετοχή της στο αίτημά μας για ελεημοσύνη, την συμμετοχή του ΔΝΤ.

    Μα πώς τα καταφέρνουμε και γαυγίζουμε 20 χρόνια τώρα στον λάθος λησ΄τη... Πώς τα καταφέρνουμε

    ΕΚΤ go home
    Bundesbank go home
    EU go home
    Germany go home
    Siemens go home

    Αυτά, κάπως έχουν σχέση με το σήμερα. Το IMF είναι η πεθερά. Ή μήπως πάλι, παίζουν οι μαγικοί καθρέφτες... Θα φτιάξω μια ανάρτηση για ψευσοδκόπια.

    • ataktos avatar
      ataktos @ archaeopteryx 04/12/2010 20:19:15

      σωστή η παρατηρήσει σου

  9. Misha avatar
    Misha 04/12/2010 19:59:08

    Tην Τριτη, στις 5 το απόγευμα συγκέντρωση διαμαρτυρίας στο Συνταγμα ενάντια στην αυτοκρατορική επίσκεψη του σοσιαλήσταρχου Στρος Καν.

    • kiki avatar
      kiki @ Misha 04/12/2010 20:26:19

      Να συμετασχουν ολα τα κομματα της αντιπολιτευσης.
      Και η αξιωματικη αντιπολιτευση,ας κατεβουν οι βουλευτες της ΝΔ μαζι με τον λαο στο συλλαλητηριο.Να μην δεχτει ο Σαμαρας να δει τον υπατο Στροςς-Καν.
      Ειμαστε χωρα υπο κατοχη,μην συνεργαζεστε μαζι τους.

    • Kostas D avatar
      Kostas D @ Misha 05/12/2010 01:27:57

      ΜΕΣΑ!!!! ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ!!!!!

      Θα ξανακολλήσω κατι που έβαλα και σε άλλη ανάρτηση μιας και είναι
      σημαντικό να το βλεπουμε όλοι…..

      ΝΑ ΠΕΤΑΞΟΥΜΕ ΤΩΡΑ ΤΡΟΙΚΑ-ΠΑΣΟΚ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΗ ΧΩΡΑ!!!!!!!
      (Λυση 1η- ΠΡΟΩΡΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ (ασχετα αν με ψεματα φοβίζουν για την “3η δοση” , η οποια είναι μονο για εξοφληση τοκογλυφων και ΟΧΙ μισθων η συνταξεων οπως ψευδως ισχυριζονται)
      Λύση 2η- ΝΑ ΜΠΟΥΜΕ ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΒΟΥΛΗ ΝΑ ΠΕΤΑΞΟΥΜΕ ΤΟΥΣ 157 +εξαπτερυγα εξω!! Μετα να βρουμε και που μένουν οι “τροικανοί” και να τους
      διαολοστειλουμε!!!!!
      Οι Ιρλανδοί ΔΕΝ περίμεναν κανέναν, ΟΡΜΑΝΕ!!!!!
      Μην περιμενουμε να βρεθει απο μηχανης θεός κι εμείς πρέπει κάτι να κάνουμε επιτέλους…!!!!!!!!!

      ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΔΩ ΕΙΝΑΙ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝ ΑΠΟΣΤΟΛΗ!!

      http://www.antinews.gr/?p=73740

      Να ΜΗΝ ΤΟΥΣ ΑΦΗΣΟΥΜΕ!!!!!

  10. kiki avatar
    kiki 04/12/2010 20:09:14

    Τα κομματα της αντιπολιτευσης να μην παραστουν, η βουλη ειναι απλα ενα κτηριο,το οποιο χρησιμοποιει ο κυβερνητικος στρατος κατοχης,για να παριστανει οτι εχουμε δημοκρατια.
    Τα κομματα της αντιπολιτευσης,να κατεβουν στο συλλαλητηριο στο Συνταγμα.
    Οι βουλευτες της Ν.Δ. ας σκισουν κανα καλσον και ας κατεβουν μαζι με τον λαο,αν θελουν να υπαρχουν στο μελλον.
    Η ΝΔ, να μην συναντηθει με τον ουσιαστικο κυβερνητη της κατεχομενης χωρας.
    Αν θελουν να υπαρχουν στο μελλον.
    Αλλιως με την χαλαρη σταση τους θα τους παρει και αυτους το ποταμι της οργης.

  11. Δημήτρης avatar
    Δημήτρης 04/12/2010 21:01:25

    Κική αυτό θέλει ανδρεία(για να μην μιλήσω άκομψα) για να το κάνει κάποιος...και λίγο τρέλα για την Ελλάδα.
    Δυστυχώς είναι εγκλωβισμένοι οι πολιτικοί μας και αν έχουν
    λίγο πατριωτισμό περιορίζεται στις κομματικές τους παρωπίδες.

    • kiki avatar
      kiki @ Δημήτρης 05/12/2010 19:47:24

      @ Δημητρη,
      αφου αυτοι ειναι εγκλωβισμενοι στις πολιτικες τους, ας τους αφησουμε με αυτες, και ας κοιταξουμε πως θα ξεσηκωσουμε τον κοσμο μονοι μας.
      Δεν με ενδιαφερουν οι πολιτικες τους, δεν με ενδιαφερουν οι ιδιοι.
      Αν θελουν να υπαρχουν στο μελλον, ως κομματα, ας αντιδρασουν τωρα.
      Αυτη την στιγμη εμεις κραταμε την μοιρα μας στα χερια μας, και παραδοξως δεν αντιδρουμε.

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ

Τα δεδομένα σας είναι ασφαλή! H διεύθυνση email δε θα δημοσιευθεί. Τα στοιχεία θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τη δυνατότητα σχολιασμού στο antinews.gr .

Tα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.