#_CRON_JOB_#
#_CRON_JOB_#
31/01/2010 08:00
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

Η άνοδος και η πτώση των φρουρών



Σύμφωνα με τον Alan Blinder, πρώην αντιπρόεδρο της Αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας (Federal Reserve), το μεγάλο πρόβλημα στην Αμερική είναι πως πολλές αποφάσεις παίρνονται από τους πολιτικούς, αντί από τους τεχνοκράτες. Στο παρελθόν (1997) ο  Blinder είχε δηλώσει πως η χώρα «…θα τα πήγαινε καλύτερα αν οι πολιτικές αποφάσεις αφαιρούνταν από τους πολιτικούς». Εκείνη την εποχή, παρόμοιες σκέψεις ακούγονταν αιρετικές. Οι διεθνείς συγκυρίες και εξελίξεις, είχαν ανανεώσει τη πίστη προς τις δημοκρατικές πολιτικές διαδικασίες. Ο κόσμος είχε ωριμάσει, και οι όποιες αποφάσεις, είχε καθιερωθεί  πως θα έπρεπε να παίρνονται από το λαό.  Οι απόψεις του  Blinder περί τεχνοκρατών, έμοιαζαν να πηγαίνουν κόντρα στο ρεύμα της εποχής. Όμως δεν ήταν μόνος του. Πολλοί δημοκρατικά εκλεγμένοι ηγέτες που τοποθετούνται δημοσίως υπέρ του λαού, στη πραγματικότητα αφήνουν πολλές αποφάσεις στα χέρια των τεχνοκρατών. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα για τα παραπάνω, είναι ο τομέας των κεντρικών τραπεζών.

Στη δεκαετία του 1970, οι περισσότερες κεντρικές τράπεζες έδιναν λογαριασμό σε εκλεγμένους αξιωματούχους. Οι πολιτικοί θεωρούσαν τα χρηματοοικονομικά ζητήματα ως πάρα πολύ σοβαρά για να τα αφήσουν στα χέρια των ειδικών. Πολλοί υποστήριζαν, πως η όποια αυτονομία των κεντρικών τραπεζών, αντιτίθεται στη δημοκρατική παράδοση που θέλει τους πάντες υπόλογους απέναντι στη λαϊκή βούληση. Προσφάτως όμως, βλέπουμε να κυριαρχεί μια «ήρεμη επανάσταση» στο τρόπο λειτουργίας των κεντρικών τραπεζών. Η άποψη πως οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να απελευθερωθούν από τον πολιτικό εναγκαλισμό που δυσχεραίνει την ανάπτυξη, φαίνεται να κερδίζει έδαφος διεθνώς. Όπως λέει ο οικονομολόγος Paul Bowles: «Η κεντρική  τράπεζα είναι η σύγχρονη εκδοχή του Πλατωνικού φρουρού… πρέπει να βρίσκεται πέρα και υπεράνω των πολιτικών πιέσεων, και των απαιτήσεων της σύγχρονης δημοκρατικής κοινωνίας».

Αυτή η «ήρεμη επανάσταση» έχει διαδοθεί και σε άλλους τομείς, ιδιαίτερα σε αυτούς που έχουν να κάνουν με την ομαλή λειτουργία της παγκοσμιοποιημένης πλέον οικονομίας. Σε πολλά κράτη, οι κυβερνήσεις έχουν εκχωρήσει υπέρμετρη ανεξαρτησία κινήσεων στα υπουργεία των Οικονομικών, δικαιολογώντας αυτή τους τη κίνηση ως απαραίτητη απέναντι στις «ανθυγιεινές» τάσεις της δημοκρατικής διαδικασίας. Το 2005, μια έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας, ανέφερε την ισχύουσα πλέον «συναινετική θέαση»,  ότι η οικονομική πειθαρχία επιτυγχάνεται πιο εύκολα αν οι ευθύνες για τους προϋπολογισμούς παραμένουν στα χέρια των τεχνοκρατών των υπουργείων Οικονομικών. Στην ίδια έκθεση, γινόταν αναφορά στην αναγκαιότητα σύστασης ανεξάρτητων υπηρεσιών και φορολογικών αρχών, μακριά από την επιρροή των συνήθως ανίκανων και διεφθαρμένων εκλεγμένων πολιτικών. Σύμφωνα με την έκθεση, οι αρχές αυτές θα ήταν πολύ πιο αποτελεσματικές στην έγκαιρη αποπληρωμή και εξόφληση των εξωτερικών χρεών και των δανείων μιας χώρας.

Την ίδια εποχή, μια παρόμοια «επανάσταση» σημειώθηκε και στο τρόπο με τον οποίο οργανώνονταν τα λιμάνια και τα αεροδρόμια σε πολλές χώρες. Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας έφερε στην επιφάνεια πολλά προβλήματα σε σχέση με τη διακίνηση των αγαθών, προβλήματα που ξεκινούσαν από τον κρατικό έλεγχο των αεροδρομίων και των λιμανιών, και τα στενά βραχυπρόθεσμα ενδιαφέροντα των πολιτικών τους προϊσταμένων. Η λογική ήταν, πως οι εξειδικευμένοι τεχνοκράτες θα καθιστούσαν τις διεθνείς μεταφορές σαφώς πιο αξιόπιστες και αποδοτικές. Πολλά κράτη παραχώρησαν νομοθετικές και ρυθμιστικές εξουσίες σε ανεξάρτητες αρχές. Μια άλλη μελέτη εκ μέρους της Παγκόσμιας Τράπεζας το 2005, υποστήριζε πως οι αυτόνομες αυτές αρχές, θα έπαιζαν σημαντικό ρόλο στον έλεγχο και στον περιορισμό των εκλεγμένων νομοθετών με τη «κοντόφθαλμη και λαϊκίστικη πολιτική τους». Όσα κράτη διψούσαν για ξένες επενδύσεις, έσπευσαν να υιοθετήσουν αυτή τη λογική και να τη κάνουν πρακτική τους. Συνεπώς, το συμπέρασμα είναι πως οι απόψεις του Blinder, είχαν πολλούς υποστηρικτές. Όμως υπήρχαν και πολλές αδυναμίες.

Η πρώτη είχε να κάνει με τη καθιέρωση της τεχνοκρατικής ανεξαρτησίας. Πολλοί, όπως το ΔΝΤ, και η Παγκόσμια Τράπεζα, πίστευαν τελείως απλοϊκά, πως το να περάσεις απλά κάποιο νόμο, θα αρκούσε ώστε η ιδέα να καθιερωθεί αλλά και να εφαρμοστεί. Κάτι τέτοιο αποδείχτηκε λάθος. Τα κατεστημένα συμφέροντα, οι πολιτικές πιέσεις, η γραφειοκρατία, και οι δυσαρεστημένοι εργαζόμενοι, σε πολλές περιπτώσεις μπόρεσαν και ανέτρεψαν ή ακύρωσαν τους νέους νόμους. Σε πολλές χώρες, τα ανεξάρτητα λιμάνια και αεροδρόμια συνεχίζουν να είναι πλήρως μπλεγμένα σε μικροπολιτικές και εργασιακές διαμάχες.

Μια δεύτερη αδυναμία της τεχνοκρατικής ανεξαρτησίας, έχει να κάνει με τη διαρκή άνοδο του λαϊκισμού. Είναι πολύ δύσκολο για μια κυβέρνηση να εφαρμόσει αυτές τις πολιτικές, την ίδια ώρα που δηλώνει προς τους πολίτες της ότι είναι δικαίωμά τους, αλλά και υποχρέωση, να συμμετέχουν ενεργά στη λήψη όλων των αποφάσεων. Για να το θέσουμε αλλιώς, δεν είναι εύκολο να υπερασπίζεσαι τους ειδικούς, σε μια εποχή που δοξάζει τη «σοφία του πλήθους».

Σε πολλές χώρες, η αντίδραση από πλευράς πολιτικών και ψηφοφόρων ήταν έντονη απέναντι στη συγκέντρωση υπερβολικών εξουσιών στα χέρια των τεχνοκρατών των υπουργείων Οικονομίας. Το παράδειγμα της Νέας Ζηλανδίας (1984) είναι χαρακτηριστικό, όταν ο λαός ξεσηκώθηκε απέναντι σε ένα είδος «πραξικοπήματος» από πλευράς του υπουργείου Οικονομικών που είχε επιβάλλει στενό έλεγχο επί της κυβερνητικής πολιτικής. Κάτι παρόμοιο συνέβη και στον Καναδά τη δεκαετία του 1990, όταν οι οικονομικοί τεχνοκράτες προχώρησαν σε περικοπές και σφιχτή οικονομική πολιτική. Η χώρα μάλιστα χαρακτηρίστηκε ως μια «φιλική δικτατορία» από τον τύπο. Και παρομοίως στη Βρετανία το 1997, αλλά και σε πολλά κράτη της λατινικής  Αμερικής.

Με τον ερχομό της οικονομικής κρίσης του 2007-9, η δυναμική αυτή έφτασε και στις ΗΠΑ. Τον Σεπτέμβριο του 2008, το περιοδικό Newsweek χαρακτήρισε τον υπουργό Οικονομικών Henry Paulson: «βασιλιά Χένρι», στην αναζήτησή του για περισσότερες εξουσίες, σε μια προσπάθεια να αποσοβήσει την οικονομική καταστροφή. Η λαϊκή οργή, οδήγησε το κογκρέσο να ετοιμάσει νόμο για τον έλεγχο της Κεντρικής Τράπεζας εκ μέρους της κυβέρνησης.

Η πρόσφατη οικονομική κρίση ανέδειξε και ένα ακόμη πρόβλημα που έχει να κάνει με τη τεχνοκρατία: το γεγονός ότι ακόμη και οι πιο καταρτισμένοι ειδικοί, δεν είναι αλάνθαστοι. Μεταξύ 1990-2003, και ενώ το δημόσιο πολλών αναπτυγμένων οικονομικά χωρών, πάλευε με τις περικοπές προσωπικού, οι κεντρικές τους τράπεζες διπλασίαζαν τον αριθμό των οικονομολόγων τους. Πολλές μάλιστα από αυτές, σύστησαν τμήματα έρευνας και μελέτης, που δεν είχαν τίποτα να ζηλέψουν από τα αντίστοιχα των εγκυροτέρων πανεπιστημίων του κόσμου.

Όλη όμως αυτή η συσσώρευση «εγκεφαλικής ουσίας», δεν πέτυχε να προβλέψει την επερχόμενη οικονομική καταιγίδα. Αντιθέτως μάλιστα, η τάξη των «φρουρών», απέδειξε πως πάσχει από τεράστια εσωτερικά προβλήματα. Ο οικονομολόγος Barry Eichengreen σημείωσε πως: «… η πίεση της κοινωνικής προσαρμογής μεταξύ των οικονομολόγων, τους απέτρεψε από το να προσέξουν τα σημάδια μιας κρίσης που έρχεται». Ο συνάδελφός του Robert Shiller μίλησε για «Ανησυχίες των ειδικών  σε σχέση με την επαγγελματική τους υπόσταση, που  έκανε αυτούς που έβλεπαν τις φούσκες της αγοράς, να  σιωπούν …».

Σήμερα, οι «βρώμικες» σκέψεις του Blinder, δέχονται χτυπήματα από παντού, και έτσι θα έπρεπε να είναι.  Οι απλοϊκές προτάσεις για το διαχωρισμό των κρίσιμων κυβερνητικών λειτουργιών από τους πολιτικούς, αποδείχθηκαν ανεδαφικές. Και δεν είναι και καθόλου σίγουρο, πως αν οι τεχνοκράτες αφεθούν ελεύθεροι, θα καταφέρουν τελικά να πετύχουν  μια καλύτερη πολιτική, αυτό δηλαδή το οποίο και θα επέβαλλε να τους δοθεί  η ελευθερία αυτή.

 Foreign Affairs

ΣΧΟΛΙΑ

  1. Λάκωνας avatar
    Λάκωνας 31/01/2010 10:54:25

    κ αν κάνεις τον κόπο να σκεφτείς κ άλλους δημόσιους τομείς που υποφέρουν απο τέτοιου είδους αντιπαραθέσεις ( ΥΓΕΙΑ ) κάτι μου λέει οτι θα τρομάξεις περισσότερο κ καλά θα κάνεις.

    Τώρα αν σκεφτούμε κ τι τρέχει κ στον τομέα παιδείας ή στον τομέα κοινωνικών ασφαλίσεων τότε εύκολα τρομάζεις ακόμα περισσότερο κ αντιλαμβάνεσαι οτι τέτοιου είδους διαδικασίες (τεχνοκράτες αντι εκλεγμένων) έχουν προ πολλού δρομολογηθεί κ απλά εμείς οι υπόλοιποι ανυσηχούμε για τον ΣΙΓΟΥΡΟ άσο σήμερα στο ΟΑΚΑ κ την κηδεμονία των Λατσιόπαιδων

  2. Δημήτρης avatar
    Δημήτρης 31/01/2010 15:32:23

    'Σύμφωνα με τον Alan Blinder, πρώην αντιπρόεδρο της Αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας (Federal Reserve),το μεγάλο πρόβλημα στην Αμερική είναι πως πολλές αποφάσεις παίρνονται από τους πολιτικούς, αντί από τους τεχνοκράτες.'

    Κύριε Βlind, στα δημοκρατικά πολιτεύματα συνηθίζεται τις αποφάσεις να τις λαμβάνουν οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι του λαού. Οι αποφάσεις λαμβάνονται από μη αιρετές ομάδες (όπως οι αγαπημένοι σας τεχνοκράτες) στα ολιγαρχικά πολιτεύματα. Περιέργως θεωρούμε ότι είμαστε πιο ελεύθεροι στην πρώτη περίπτωση και επειδή είμαστε άνθρωποι εκτιμούμε ιδιαίτερα την ελευθερία μας. Για να καταλάβετε κάπως τι εννοώ, ας πούμε ότι για μας η ελευθερία έχει τη σημασία που έχει για εσάς το χρήμα. Δε βλέπουμε τον κόσμο με τον ίδιο τρόπο και θα μας ευχαριστήσετε πολύ αν δεν ανακατεύεστε στις ζωές μας κι εσείς και οι τεχνοκράτες σας.

  3. Giorgos_T avatar
    Giorgos_T 31/01/2010 17:01:09

    Η υπερβολική σημασία στο κέρδος είναι σημάδι εθισμού.

    Την ώρα που κάποιος είναι "φτιαγμένος" δεν δίνουμε ποτέ θέσεις ευθύνης.,,

  4. Προφήτης avatar
    Προφήτης 31/01/2010 20:01:28

    Γιατί αυτός ο αγγλοσαξονικός πολιτισμός των "ειδικών" πρέπει να καταστραφεί.
    Θαυμάστε διατύπωση, υπόδειγμα πολιτικής "ορθότητας", όπου η Αλήθεια και η πραγματικότητα έχει χάσει το χυμό της, έχει γίνει αποξηραμένο άνθος :
    «… η πίεση της κοινωνικής προσαρμογής μεταξύ των οικονομολόγων, τους απέτρεψε από το να προσέξουν τα σημάδια μιας κρίσης που έρχεται».

    Αντί να πει : "μικρά και μεγάλα καθάρματα έπαιζαν πέρα από τα όρια της αντοχής του συστήματος, καταργώντας με τη συνεργασία πολιτικών στοιχειώδεις κανόνες που είχαν τεθεί για να το προφυλάσσουν, κατ' εντολή ισχυρών παραγόντων του χρηματοοικονομικού τομέα οι οποίοι χρηματοδοτούσαν τους πολιτικούς που ψήφιζαν την κατάργηση των κανόνων".

    • Κοντη Λιζα avatar
      Κοντη Λιζα @ Προφήτης 01/02/2010 13:11:33

      ...“μικρά και μεγάλα καθάρματα έπαιζαν πέρα από τα όρια της αντοχής του συστήματος, καταργώντας με τη συνεργασία πολιτικών στοιχειώδεις κανόνες που είχαν τεθεί για να το προφυλάσσουν, κατ’ εντολή ισχυρών παραγόντων του χρηματοοικονομικού τομέα οι οποίοι χρηματοδοτούσαν τους πολιτικούς που ψήφιζαν την κατάργηση των κανόνων”....

      Πάλι έγραψες!

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ

Τα δεδομένα σας είναι ασφαλή! H διεύθυνση email δε θα δημοσιευθεί. Τα στοιχεία θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τη δυνατότητα σχολιασμού στο antinews.gr .

Tα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.