Γιατί το πρόβλημα στην Ελλάδα δεν είναι η λιτότητα
14/05/2015 21:06
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

Γιατί το πρόβλημα στην Ελλάδα δεν είναι η λιτότητα

Η Ελλάδα διαφέρει από τις άλλες χώρες στις οποίες επιβλήθηκε η λιτότητα, σχολιάζει ο Daniel Gros, διευθυντής του Κέντρου Ευρωπαϊκών Πολιτικών Σπουδών.

Οι φαινομενικά ατελείωτες διαπραγματεύσεις μεταξύ της νέας ελληνικής κυβέρνησης και των διεθνών πιστωτών της -του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής- για ένα νέο δάνειο, έχουν εισέλθει σε μια επικίνδυνη φάση. Σε αυτό το σημείο, ένα λάθος και από τις δύο πλευρές απειλεί να προκαλέσει το είδος του ατυχήματος που θα μπορούσε να επιταχύνει μια νέα κρίση στην Ευρώπη.

Το ΔΝΤ φαίνεται ότι είναι έτοιμο να παραιτηθεί - αν μη τι άλλο λόγω της πρόσφατης αποκάλυψης ότι η Ελλάδα μπορεί να έχει ένα μικρό έλλειμμα του πρωτογενούς προϋπολογισμού (που δεν περιλαμβάνει τις πληρωμές τόκων) το τρέχον έτος, παρά το προγραμματισμένο σημαντικό πλεόνασμα. Όμως, με την οικονομία στην Ελλάδα να αποτυγχάνει και πάλι, η κυβέρνησή της είναι πεπεισμένη ότι το σημερινό πρόγραμμα αποπληρωμής δεν λειτουργεί - και ότι, ελλείψει σημαντικών προσαρμογών, ποτέ δεν θα λειτουργήσει.

Θεμελιώδους σημασίας για την περίπτωση στην Ελλάδα για τους νέους όρους διάσωσης είναι η αφήγηση - ενισχυμένη από τις τρέχουσες οικονομικές δυσκολίες της- ότι έχει πέσει θύμα της υπερβολικής λιτότητας. Αλλά αυτό παραβλέπει ένα κρίσιμο γεγονός: η λιτότητα είχε αποτέλεσμα σε άλλες χώρες της Ευρώπης που έπληξε η κρίση. Πράγματι, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία, η Ισπανία, ακόμη και η Κύπρος εμφανίζουν σαφή σημάδια ανάκαμψης, με την ανεργία τελικά να σημειώνει πτώση (έστω και αργά και από υψηλά επίπεδα) και την πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές να έχει αποκατασταθεί.

Γιατί διαφέρει η Ελλάδα; Η σύντομη απάντηση είναι οι εξαγωγές. Σε όλες τις άλλες χώρες που έπληξε η κρίση (και, μάλιστα, στις περισσότερες από τις δεκάδες χώρες που έχουν λάβει δάνεια από το ΔΝΤ κατά τις τελευταίες δεκαετίες), η αύξηση των εξαγωγών αντιστάθμισε, εν μέρει τουλάχιστον, το πλήγμα στη ζήτηση, όταν οι κυβερνήσεις τους μείωσαν τις δαπάνες και αύξησαν τους φόρους για να ισοσκελίσουν τους λογαριασμούς τους.

Φυσικά, σε μια μεγάλη οικονομία όπου η εξωτερική χρηματοδότηση δεν αποτελεί πρόβλημα, όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες ή την ευρωζώνη, η προσπάθεια μείωσης του ελλείμματος του προϋπολογισμού θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει σε μια τόσο μεγάλη πτώση της ζήτησης (άρα και των φορολογικών εσόδων) που η λιτότητα δεν θα είχε αποτέλεσμα. Αλλά αυτό το επιχείρημα δεν ισχύει για την Ελλάδα.

Στην πραγματικότητα, η Ελλάδα είχε πολύ μεγάλα ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών - που υπερβαίναν το 10% του ΑΕΠ- όταν η εξωτερική χρηματοδότηση στέρεψε ξαφνικά κατά την περίοδο 2008-2009, αναγκάζοντας σε προσαρμογή των εγχώριων δαπανών. Εάν η ελληνική κυβέρνηση δεν είχε κάνει μια τέτοια ρύθμιση, η εγχώρια ζήτηση και η απασχόληση θα είχαν παραμείνει βεβαίως υψηλότερα- αλλά το ίδιο και οι εισαγωγές και τα μεγάλα εξωτερικά ελλείμματα. Έτσι, ενώ η λιτότητα προκάλεσε μια βαθιά ύφεση, επέτρεψε στην Ελλάδα να αποφύγει τα μεγάλα εξωτερικά ελλείμματα, μειώνοντας το μέγεθος της διάσωσης που χρειάζεται η χώρα.

Οι εξαγωγικές επιδόσεις είναι επομένως το κλειδί για να μην πέσει κάποιος στην παγίδα της λιτότητας. Το πρόβλημα για την Ελλάδα είναι ότι αυτή η μικρή αύξηση των εξαγωγών που έχει βιώσει τα τελευταία χρόνια είναι σε μεγάλο βαθμό απατηλή, καθώς έχει προέλθει κυρίως από προϊόντα πετρελαίου. Δεδομένου ότι η Ελλάδα δεν παράγει πετρέλαιο, αυτό μπορεί να σημαίνει μόνο ότι οι ελληνικές βιομηχανίες διύλισης, οι οποίες έχουν πλέον σημαντική πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα, απλώς εξάγουν εισαγόμενο αργό πετρέλαιο σε μια ελαφρώς διαφορετική μορφή. Με τα περιθώρια διύλισης να είναι τυπικά λιγότερο από 5%, η οικονομία κερδίζει μικρή προστιθέμενη αξία από τις εξαγωγές αυτές. Άλλα εξαγωγές που έχουν αυξηθεί, όπως τα μέταλλα, εγείρουν ένα παρόμοιο πρόβλημα.

Επιπλέον, η μεγαλύτερη εξαγωγή υπηρεσιών στην Ελλάδα, η ναυτιλία, έχει λίγους πραγματικούς δεσμούς με την υπόλοιπη οικονομία, δεδομένου ότι οι εταιρείες του κλάδου δεν πληρώνουν φόρους και απασχολούν λίγους Έλληνες (ενώ τα πληρώματα κατάγονται από χώρες με χαμηλούς μισθούς). Την οικονομική συμβολή του τομέα υπονομεύει περαιτέρω το γεγονός ότι οι παγκόσμιες τιμές των αγαθών, από τις οποίες εξαρτώνται τα ποσοστά ναυτιλίας, έχουν τον τελευταίο καιρό μειωθεί. Εν τω μεταξύ, τα βιομηχανικά προϊόντα, τα οποία προσθέτουν στην εγχώρια αξία και την απασχόληση, αποτελούν μόνο ένα μικρό ποσοστό των συνολικών εξαγωγών στην Ελλάδα.

Στην πραγματικότητα, το συνολικό εξωτερικό εμπόριο στην Ελλάδα, αν μετρηθεί ορθά, ανέρχεται σε μόλις 12% του ΑΕΠ της, πολύ λιγότερο από ό,τι θα περίμενε κανείς από μια τόσο μικρή οικονομία. Πιο ενοχλητικό είναι το γεγονός ότι το συνολικό εμπορικό έλλειμμα στην Ελλάδα (συμπεριλαμβανομένων των αγαθών και των υπηρεσιών), ήταν ακόμη υψηλότερο το 2008 και ανέρχονταν σε 13% του ΑΕΠ, πράγμα που σημαίνει ότι, προκειμένου να αποφευχθεί η επακόλουθη μείωση των εισαγωγών και, συνεπώς, της εγχώριας ζήτησης, οι εξαγωγές θα έπρεπε να υπερδιπλασιαστούν.

Στην Πορτογαλία, αντίθετα, το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου ανήλθε σε μόνο περίπου το ένα τρίτο των εξαγωγών το 2008, πράγμα που σημαίνει ότι οι εξαγωγές είχαν αυξηθεί κατά ένα τρίτο για να κλείσει το εξωτερικό έλλειμμα, χωρίς τη μείωση των εισαγωγών. Από τότε, η Πορτογαλία έχει αυξήσει τις εξαγωγές σωρευτικά κατά περισσότερο από το ένα τέταρτο, έτσι ώστε, παρά την ελαφρά αύξηση των εισαγωγών από το 2007, να έχει ένα εμπορικό πλεόνασμα.

Για την ακρίβεια, το εμπορικό έλλειμμα στην Ελλάδα έχει μειωθεί, αλλά μόνο και μόνο επειδή οι εισαγωγές κατέρρευσαν. Εν τω μεταξύ, οι εξαγωγές παρέμειναν στάσιμες, παρότι οι μισθοί μειώθηκαν κατά περισσότερο από 20%. Αυτό, και όχι η λιτότητα, είναι πραγματικό πρόβλημα στην Ελλάδα. Εάν η Ελλάδα είχε βιώσει την ίδια αύξηση των εξαγωγών όπως η Πορτογαλία (μία χώρα παρόμοιου μεγέθους και κατά κεφαλήν εισοδήματος), δεν θα είχε βιώσει μια τέτοια βαθιά ύφεση και τα φορολογικά έσοδα θα ήταν υψηλότερα, γεγονός που καθιστά πολύ πιο εύκολο για την κυβέρνηση να επιτύχει ένα πρωτογενές πλεόνασμα του προϋπολογισμού.

Αυτό υποδηλώνει ότι ο συνδυασμός δημοσιονομικής εξυγίανσης, χαμηλότερων μισθών και εξαγωγικού προσανατολισμού των μεταρρυθμίσεων θα μπορούσε να οδηγήσει την Ελλάδα προς την κατεύθυνση μιας βιώσιμης ανάκαμψης. Αυτή η προσέγγιση έχει δοκιμαστεί στο παρελθόν και έχει αποτύχει μόνο μία φορά, όταν η Αργεντινή έπρεπε να αποπληρώσει το εξωτερικό χρέος της το 2002 και να σπάσει μια δεκαετή πρόσδεση στο δολάριο

1:1 Δυστυχώς, η Ελλάδα μοιάζει με την Αργεντινή σε δύο βασικά σημεία. Και οι δύο χώρες έχουν μόνο έναν μικρό εξαγωγικό τομέα, που καθιστά την εξωτερική προσαρμογή πολύ πιο δύσκολη. Και οι δύο έχουν μια δομή των εξαγωγών που ευνοείται από τα βασικά προϊόντα, η παροχή των οποίων είναι απίθανο να αλλάξει πολύ, ακόμη και αν επιδιωχθούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις ή μειωθούν οι μισθοί.

Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα είναι καταδικασμένη να ακολουθήσει τα βήματα της Αργεντινής στη χρεοκοπία. Αλλά τονίζει την πρόκληση που αντιμετωπίζει σήμερα η χώρα: δηλαδή, να ανοικοδομήσει τον εξαγωγικό τομέα της από το μηδέν.

Είναι καιρός η κυβέρνηση στην Ελλάδα να αναγνωρίσει αυτή την επιτακτική ανάγκη και να επεκτείνει το πεδίο των διαπραγματεύσεων με τους πιστωτές της για να συμπεριλάβει όχι μόνο τον προϋπολογισμό, αλλά και στρατηγικές για την τόνωση των εξαγωγών. Αλλά, πρώτα, η Ελλάδα πρέπει επιτέλους να αναγνωρίσει ότι η λιτότητα δεν είναι ο εχθρός.

project-syndicate.org

ΣΧΟΛΙΑ

  1. ntek avatar
    ntek 15/05/2015 10:54:22

    Η "λιτότητα" ετυχε περιεργων και πολύ βολικών ορισμών απο τους λαικιστές. Αναμφισβήτητα οι εκτακτες εισφορές στις επιχειρήσεις και η πτώση της κατανάλωσης εφεραν stress στο εισοδημα του ποπολου αλλα το δημόσιο παρα την πολυθρύλυτη δημοσιονομική προσαρμογή συνεχίζει να ζει με μπατζετια 70-80 δις και πολύ μικρότερα φορολογικά εσοδα. Αν το σπαταλο κράτος (απο το οποίο ζουν πολλά παρα πολλοι σημερινοι ψηφοφοροι του ΣΥΡΙΖΑ) δεν σταματησει να επιβιώνει εις βαρος των πολλών (με μεθοδους που πλεον συμπεριλαμβανουν διεθνή επαιτεία και απειλές) τοτε δεν θα ειβιωσει κανείς ουτε τα χαζα υπαλληλάκια του δημοσίου που σημερα πληρωνουν μιζες στον Κατρουγκαλο για επαναδιορισμους)

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ

Τα δεδομένα σας είναι ασφαλή! H διεύθυνση email δε θα δημοσιευθεί. Τα στοιχεία θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τη δυνατότητα σχολιασμού στο antinews.gr .

Tα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.