Η Ευρώπη μετά την Ουκρανία
14/04/2014 16:11
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

Η Ευρώπη μετά την Ουκρανία

Μπορεί κάλλιστα να αποδειχθεί ότι η διεθνής τάξη δεν θα είναι ποτέ η ίδια στον απόηχο της κρίσης της Ουκρανίας, σχολιάζει ο Zaki Laïdi, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο L' Institut d' études politiques de Paris (Sciences Po).

Μπορεί κάλλιστα να αποδειχθεί ότι η διεθνής τάξη δεν θα είναι ποτέ η ίδια στον απόηχο της κρίσης της Ουκρανίας, σχολιάζει ο Zaki Laïdi, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο L' Institut d' études politiques de Paris (Sciences Po).

Όταν ξεσπούν απροσδόκητες κρίσεις, οι άνθρωποι τείνουν να θεωρούν ότι τίποτα δεν θα είναι ποτέ ξανά το ίδιο - ακριβώς το συμπέρασμα στο οποίο έχουν καταλήξει πολλοί Ευρωπαίοι στον απόηχο της προσάρτησης της Κριμαίας στη Ρωσία. Έχουν δίκιο;

Αν και οι Ευρωπαίοι ηγέτες καταδίκασαν σχεδόν ομόφωνα τις ενέργειες της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι εκτιμήσεις της απειλής στην ασφάλεια που θέτει η Ρωσία ποικίλλουν ευρέως. Η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής είναι μεταξύ αυτών που ανησυχούν περισσότερο για τη συμπεριφορά της Ρωσίας, ενώ η Τσεχική Δημοκρατία, η Σλοβακία, η Ουγγαρία και η Βουλγαρία παραμένουν επιφυλακτικές για την υιοθέτηση μιας συγκρουσιακής προσέγγισης - μια στάση που συμμερίζονται και χώρες όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία, οι οποίες δεν βασίζονται σε ρωσική παροχή ενέργειας.

Αυτές οι αποκλίνουσες συμπεριφορές μπορεί να εξηγηθούν από τις τεράστιες διαφορές στην ιστορία των ευρωπαϊκών χωρών και τις στρατηγικές προοπτικές. Η Πολωνία και η Ρωσία εισέβαλαν και κατέλαβαν ο ένας το έδαφος του άλλου επί αιώνες. Η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία ήταν σοβιετικές δημοκρατίες, για τις οποίες η αντίθεση στη Ρωσία ήταν ένα βασικό χαρακτηριστικό της διαδικασίας ανοικοδόμησης. Έχοντας μεγάλες ρωσόφωνες μειονότητες στην Εσθονία και τη Λετονία, η αιτιολόγηση του Ρώσου Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν για την προσάρτηση της Κριμαίας –η ανάγκη να υπερασπιστεί, υποτίθεται, τους εθνοτικούς συγγενείς – ποντάρει κατευθείαν στις βαθύτερα ριζωμένες ανησυχίες των χωρών αυτών.

Φυσικά, οι Τσέχοι, οι Σλοβάκοι και οι Ούγγροι - όλοι πρώην δορυφόροι της ΕΣΣΔ - έχουν επίσης πικρές αναμνήσεις από τη Ρωσία. Αλλά η αντίδρασή τους στις δύσκολες ιστορίες τους ήταν να υιοθετήσουν ένα χαμηλό προφίλ και να αποφύγουν τη λήψη μιας θέσης για μείζονα διεθνή ζητήματα. Στιγματισμένοι από την εγγύτητά τους (αν όχι την ευπάθεια) στους πιο ισχυρούς γείτονες, έχουν εσωτερικεύσει την πολιτική και στρατηγική τους περιθωριοποίηση.

Και, σε κάποιο βαθμό, η στάση αυτών των χωρών αντανακλά μια ακριβή αντίληψη της ευρωπαϊκής πολιτικής. Εξάλλου, η θέση της Ευρώπης απέναντι στη Ρωσία θα αποφασιστεί τελικά από τέσσερις μεγάλες δυνάμεις: τη Γερμανία, σημαντικό βιομηχανικό και ενεργειακό εταίρο της Ρωσίας, το Ηνωμένο Βασίλειο, τραπεζίτη της Ρωσίας, τη Γαλλία, στρατιωτικό εταίρο της Ρωσίας και την Πολωνία, χορηγό της Ουκρανίας. Από τις τέσσερις, η Γερμανία έχει μακράν τη μεγαλύτερη επιρροή. Κόβοντας τους δεσμούς της με τη Γερμανία, η Ρωσία θα διακόψει αποτελεσματικά όλους τους δεσμούς της με τη Δύση, επιταχύνοντας έτσι την πτώση της. Ακόμη χειρότερα, η εθνικής παρακμή πιθανότατα θα ενισχύσει, αντί να αποδυναμώσει, την επιθετική, σοβινιστική τάση του καθεστώτος Πούτιν.

Το γεγονός είναι ότι η Ρωσία δεν είναι μια αναδυόμενη δύναμη. Είναι μια δύναμη εισοδηματική που ζει από τα περιορισμένα περιουσιακά στοιχεία των φυσικών πόρων της – και δεν αποτελεί έκπληξη η συρρίκνωση του πληθυσμού. Ο πρώην Πρόεδρος της Ρωσίας Ντμίτρι Μεντβέντεφ φάνηκε να το κατανοεί αυτό: σε μια προσπάθεια να εκσυγχρονίσει και να διαφοροποιήσει την οικονομία της Ρωσίας, ζήτησε να ενισχυθεί η διμερής σχέση με τη Γερμανία . Όταν ο Πούτιν επέστρεψε στην προεδρία, ωστόσο, η πρωτοβουλία αναβλήθηκε.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Πούτιν αγνοεί εντελώς την αξία της Γερμανίας. Αναγνωρίζει ότι όταν απειλεί με πάγωμα τις εξαγωγές ενέργειας στην ισχυρή Γερμανία - η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ρωσικό φυσικό αέριο - θα προκαλέσει μόνιμη βλάβη στην εμπορική αξιοπιστία της Ρωσίας, αποδυναμώνοντας τη βιομηχανία που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας της.

Επιπλέον, μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να ενισχύσει την έκκληση του Ιράν στην ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά, δημιουργώντας ανεπιθύμητο ανταγωνισμό για τη Ρωσία. Ακόμη και χωρίς την προσθήκη ενεργειακών εξαγωγών στο διπλωματικό οπλοστάσιό της, η Ρωσία μπορεί να λάβει μέτρα για τον μετριασμό του κινδύνου αυτού, ενθαρρύνοντας το Ιράν να καθυστερήσει την επίτευξη οριστικής πυρηνικής συμφωνίας με τη διεθνή κοινότητα.

Η θέση του Ηνωμένου Βασιλείου για τη Ρωσία είναι η πιο διφορούμενη. Ενώ η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον έχει αντιταχθεί έντονα στις ενέργειες της Ρωσίας στην Ουκρανία, το City του Λονδίνου είναι αποφασισμένο να διατηρήσει τους ρώσους ολιγάρχες πελάτες του. Αν οι εντάσεις στην Ουκρανία συνεχίσουν να κλιμακώνονται, ο Κάμερον, του οποίου η θητεία μέχρι στιγμής χαρακτηρίζεται από αδυναμία και διστακτικότητα, θα αναγκαστεί να επιβληθεί. Από την πλευρά της η Γαλλία γνώρισε μια ιδιαίτερη αντιστροφή στη σχέση της με τη Ρωσία. Ιστορικά, η Γαλλία θεωρούσε τη Ρωσία ως ένα χρήσιμο αντίβαρο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όμως, τα τελευταία χρόνια, η Γαλλία και η Ρωσία έχουν επανειλημμένα βρεθεί στις αντίθετες πλευρές των μεγάλων διεθνών θεμάτων - όπως η Λιβύη, η Συρία και το Ιράν- ενώ τα γαλλικά συμφέροντα ευθυγραμμίζονται όλο και περισσότερο με τα αμερικανικά. Αν και η Γαλλία θα αποφύγει οποιαδήποτε άσκοπη αντιπαράθεση με τη Ρωσία, η κρίση στην Ουκρανία έχει υπογραμμίσει την κατάρρευση της γαλλο - ρωσικής συμμαχίας. Ο ρόλος της Πολωνίας στην τρέχουσα κρίση είναι ελαφρώς διαφορετικός. Είναι υπεύθυνη για την υπεράσπιση των συμφερόντων της Ουκρανίας, ενώ παράλληλα βοηθά στον μετριασμό της θέρμης των σκληροπυρηνικών εθνικιστών.

Οδηγούμενη από τις τέσσερις αυτές δυνάμεις, η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει δύο στρατηγικές δοκιμασίες. Η πρώτη αφορά την ενέργεια. Οι προσπάθειες για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τις ρωσικές προμήθειες δεν έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής να αποδώσουν εντυπωσιακά αποτελέσματα, αν και η Ευρώπη είναι σε ελαφρώς καλύτερη θέση από ό,τι ήταν πριν από μερικά χρόνια. Ο μόνος τρόπος για να διασφαλιστεί η περαιτέρω πρόοδος είναι να υιοθετήσουν εναλλακτικούς πόρους και να δημιουργήσουν μια ενιαία αγορά ενέργειας. Αν και η ρωσική απειλή από μόνη της δεν θα είναι αρκετή για την εναρμόνιση των εθνικών ενεργειακών συμφερόντων εξ ολοκλήρου, οι ευρωπαίοι ηγέτες θα πρέπει να επωφεληθούν από την ευκαιρία και να προσεγγίσουν αυτόν τον στόχο.

Η δεύτερη δοκιμασία αφορά την ασφάλεια. Η Ευρώπη χρειάζεται ένα συνεκτικό δόγμα που να πηγαίνει πέρα από τη σημερινή Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας. Έχοντας συνταχθεί το 2003, μετά το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράκ, περιλαμβάνει μόνο αδύναμο λειτουργικό περιεχόμενο και δεν εξετάζει σοβαρά το ρωσικό κίνδυνο της ενέργειας. Εδώ, επίσης, η κρίση γεννά ευκαιρίες.

Αλλά το πιο πιθανό στρατηγικό αποτέλεσμα της ουκρανικής κρίσης δεν είναι ένα τέλος στην αδράνεια της Ευρώπης. Μάλλον, είναι η αναζωογόνηση των διατλαντικών δεσμών, με την Αμερική, αφού υποτίμησε τη σημασία της Ευρώπης, να δεσμεύεται εκ νέου στο ΝΑΤΟ. Ενώ η Ευρώπη θα είναι καλύτερα με την ενίσχυση της δικής της αμυντικής ικανότητας, μια ενισχυμένη διατλαντική σχέση θα μπορούσε να προσφέρει και άλλα οφέλη. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να βοηθήσει στην επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων για την Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων. Μπορεί επίσης να αποδειχθεί ότι η διεθνής τάξη δεν θα είναι ποτέ η ίδια στον απόηχο της κρίσης της Ουκρανίας. Το ερώτημα τώρα είναι αν οι ηγέτες της Ευρώπης μπορούν να διασφαλίσουν ότι οποιοδήποτε αποτέλεσμα προκύψει ενισχύει την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Γι' αυτό, μια ενοποιημένη προσέγγιση πρέπει να είναι το πρώτο βήμα.

http://www.project-syndicate.org/commentary/zaki-laidi-calls-for-europe-to-make-the-most-of-the-crisis-in-ukraine

ΣΧΟΛΙΑ

  1. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ avatar
    ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 15/04/2014 12:25:30

    Eχει πλάκα η "ανάλυση" του καθηγητή, που πληρώθηκε καλά μάλλον για να την κάνει. Ομως σ' ενα Ελληνικό καφενείο που ξέρει κι απο task force, θα ήταν κάτω του μέσου όρου. Ως γνωστόν η ΕΕ θα ολοκληρωθεί όπως είπε ο Ντε Γκώλ, όταν θα μπεί σ΄αυτην η Ρωσία, ώστε να γίνει μια ομοσπονδιακή ένωση κρατών απο τον Ατλαντικό ως τα Ουράλια. Αυτό είναι το θεμελιώδες σxέδιο των Γάλλων και των Γερμανών πάνω στο οποίο οικοδομείται η ΕΕ, η οποία χωρίς τη Ρωσία θα είναι μπιφτέκι χωρίς κρέας...Αλλωστε η Γερμανία όχι μόνο δεν κάνει τίποτε για να απεξαρτηθεί ενεργεικά απο τη Ρωσία, αλλά αντιθέτως σε σταθερή βάση κάνει το πάν για να εξαρτηθεί πλήρως απ' αυτήν, αφού στο μέλλον θα είμαστε ενιαίο κράτος. Εχει μάλιστα ως βασικό της εκπρόσωπο υπεύθυνο για την πλήρη ενεργειακή σύνδεση Γερμανίας-Ρωσίας τον επιτυχυμένο πρώην Καγγελάριό της Γκέρχαρτ Σρέντερ. H "περικύκλωση" της Ρωσίας απο το ΝΑΤΟ προυποθέτει μια Ρωσία πλήρως χρεωκοπημένη και σε κατάρρευση, και εναν ηγέτη τύπου Γέλτσιν, πράγμα που όλοι οι Ευρωπαίοι ηγέτες γνωρίζουν οτι ούτε μετά απο 50 χρόνια δεν πρόκειται να συμβεί, με δεδομένο οτι τα επόμενα 20 χρόνια θα συνεχίσει να την κυβερνά το δίδυμο Πούτιν-Μεντβιέντεφ και ΣΙΑ (ή μαλλον KGB). Γι αυτό και στο εξής, η "αλληλεγγύη τους " προς τις πρώην Σοβιετικές χώρες, δεν θα είναι καλύτερη απ' αυτήν που δείχνουν στην Ελλάδα... Το παραμύθι της απεξάρτησης της Ευρώπης απο το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο το ακούμε απο το 1974, σε κάθε κρίση που συμβαίνει (γι αυτό οι Γερμανοί το ακούνε βερεσέ πλέον)και μάλλον θα το ακούμε μέχρι να αποκτήσουνε όλοι (τα εγγόνια μας ίσως)πλήρη ενεργειακή αυτάρκεια με την πυρηνική σύντηξη, στην οποία μάλλον η Ρωσία θα πρωτοπορήσει και πάλι...

    • βαγγέλας avatar
      βαγγέλας @ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 15/04/2014 19:47:25

      Μια χαρά είναι η ανάλυση του καθηγητή, αντικειμενική και χωρίς να λέει και τίποτε αμφισβητούμενο, προς τι η ανάγκη να τη λασπολογήσεις με τα έξυπνα περί "πληρωμής"; Η δική σου ανάλυση δεν είναι επιπέδου καφενείου; Πιστεύει κανείς στην Ευρώπη σε μια ενιαία Ευρώπη που θα περιλαμβάνει και την Ρωσία; Κατ αρχάς δεν το θέλει η Ρωσία, και εξάλλου είναι αδύνατο για 100 ακόμα λόγους.

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ

Τα δεδομένα σας είναι ασφαλή! H διεύθυνση email δε θα δημοσιευθεί. Τα στοιχεία θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τη δυνατότητα σχολιασμού στο antinews.gr .

Tα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.