Ποιος είναι ο γενειοφόρος «πολεμιστής»; - Ο Πλούτωνας, ο Φίλιππος Β
13/10/2014 11:00
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

Ποιος είναι ο γενειοφόρος «πολεμιστής»; - Ο Πλούτωνας, ο Φίλιππος Β' ή ακολουθεί η αποκάλυψη του «ενοίκου»;

Νέα δεδομένα στις ανασκαφές της Αμφίπολης προκύπτουν μετά την αποκάλυψη του εκπληκτικού ψηφιδωτού με τον Ερμή και τον γενειοφόρο άνδρα. Ενός ψηφιδωτού που ξεκαθαρίζει ότι το μνημείο στο λόφο Καστά είναι τάφος. Η σύνθεσή του έχει κατεύθυνση από ανατολικά προς τα δυτικά, δηλαδή από τη ζωή προς τον Κάτω Κόσμο.

Τα σενάρια για το ποιος μπορεί να είναι ο «ένοικος» του τάφου αυξάνονται καθώς πλέον όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοικτά. Κάποιοι δεν αποκλείουν η παράσταση με τον γενειοφόρο να αφορά ακόμη και για τον Φίλιππο τον Β', τον βασιλιά της Μακεδονίας.

Η αμερικανίδα αρχαιολόγος Ντόροθι Κινγκ αναζωπυρώνει αυτό το σενάριο λέγοντας στο Discovery: «Το ένα πρόσωπο είναι ξεκάθαρο πως είναι ο Ερμής. Είναι ξεκάθαρο από το έμβλημά του το οποίο είναι γνώριμο στην εικονογράφησή του και εμφανίζεται σε αρκετούς Μακεδονικούς τάφους. Αλλά ποιος είναι ο γενειοφόρος άνδρας στο άρμα πίσω από τον Ερμή; Κατά τη γνώμη μου, η απεικόνιση δείχνει ότι είναι ο Φίλιππος Β'.» αναφέρει η Κινγκ, η οποία έχει γράψει βιβλία για τα γλυπτά του Παρθενώνα και για την γλυπτική διακόσμηση του δωρικού ρυθμού. Η ίδια σημειώνει ότι η στάση του γενειοφόρου δεν αποκαλύπτει την δεξιά πλευρά του προσώπου του και συνεπώς δεν είναι δυνατόν να ξεκαθαριστεί αν πρόκειται για τον μακεδόνα Βασιλιά ο οποίος είχε χάσει το δεξί μάτι του.

Ποιος είναι ο γενειοφόρος «πολεμιστής»; - Ο Πλούτωνας, ο Φίλιππος Β

Ωστόσο τονίζει ότι ο εικονιζόμενος άνδρας φοράει στεφάνι στο κεφάλι του και υπενθυμίζει ότι ο Φίλιππος Β' είχε τιμηθεί στους Ολυμπιακούς Αγώνες: «Ο Φίλιππος νίκησε στους Ολυμπιακούς την ίδια χρονιά που γεννήθηκε ο Αλέξανδρος, σε μια κούρσα με μόνιππα άρματα».

Η αμερικανίδα αρχαιολόγος σημειώνει πάντως ότι σε τάφους απεικονίζεται πάνω σε άρμα και ο Αδης, αλλά επισημαίνει ότι «ο Αδης συνήθως οδηγεί ένα τέθριππο, (σ.σ. άρμα με τέσσερα άλογα)», ενώ στο ψηφιδωτό εικονίζονται δύο άλογα.

Υπάρχει ωστόσο κι ένα ακόμη σενάριο που εξετάζεται. Αυτό λέει ότι το ψηφιδωτό δεν τελειώνει στον δαφνοστεφανωμένο γενειοφόρο άνδρα αλλά υπάρχουν ακόμη τουλάχιστον 60 εκατοστά που είναι ακόμη θαμμένα με χώμα και καθαρίζεται με προσοχή. Πιθανότατα πίσω από τον άνδρα να ακολουθεί και άλλη παράσταση, ίσως και να απεικονίζεται το πρόσωπο που έχει ταφεί στο λόφο Καστά.

Ποιος είναι ο γενειοφόρος «πολεμιστής»; - Ο Πλούτωνας, ο Φίλιππος Β

Αξίζει να σημειωθεί ότι δημοφιλές επιτάφιο θέμα ήταν και η Αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα. Ο άμεσος συνειρμός (ταφικό μνημείο-άρμα-Ερμής κ.ο.κ) συνδέει το τελευταίο εύρημα της Αμφίπολης με την ζωγραφική παράσταση της Αρπαγής στη Μεγάλη Τούμπα της Βεργίνας. Και, θα μπορούσε κάποιος κάλλιστα να περιμένει ότι, μόλις αποκαλυφθεί πλήρως, το μωσαϊκό της Αμφίπολης θα είναι άλλη μια αποτύπωση του δράματος της Περσεφόνης, ακριβώς επειδή ήταν κοινός τόπος για τα ταφικά έθιμα.

Παρόλ' αυτά, η στάση που έχει το σώμα του αρματηλάτη μοιάζει τουλάχιστον παράδοξη για άρπαγα. Διότι, ο γενειοφόρος απεικονίζεται με προτεταμένο το αριστερό του χέρι, σαν να ήθελε να κρύψει την απαχθείσα κόρη και όχι να την επιδείξει στον θεατή του έργου. Εάν λοιπόν πρόκειται πραγματικά για την Αρπαγή της Περσεφόνης, ο καλλιτέχνης θα πρέπει να ακολούθησε ένα εντελώς ανορθόδοξο τρόπο.

Από την άλλη, δεν αποκλείεται ο γενειοφόρος να είναι κάποιος θεός, όπως ο Δίας ή ο Απόλλωνας που είναι δαφνοστεφανομένοι και τιμημένοι. Το σίγουρο είναι ότι πρόκειται για κάποιον τιμημένο στα πεδία των μαχών (εξ ου και το στεφάνι) που έχει πολεμοχαρείς διαθέσεις αφού φαίνεται να έχει επιθετική στάση του σώματος και δείχνει να βγάζει κραυγή κατερχόμενος στον Αδη.

Ποιος είναι ο γενειοφόρος «πολεμιστής»; - Ο Πλούτωνας, ο Φίλιππος Β

Υπάρχει και μια εικασία ότι στον αριστερο ώμο του αρματηλάτη διακρίνεται το σχήμα ενός πτηνού -ή τουλάχιστον το κεφάλι και το ράμφος του.

Βεβαίως, κανείς δεν μπορεί να ξέρει τι κρύβεται στο σημείο που έχει καταστραφεί το μωσαϊκό. Αν ο γενειοφόρος συνοδεύεται από γυναίκα τότε πρόκειται για την γνωστή απεικόνιση της καθόδου της Περσεφόνης στον Αδη. Την άποψη ότι πρόκειται για παράσταση με τον Πλούτωνα διατυπώνει ο αρχιτέκτων μηχανικός κ. Αθανάσιος Νακάσης, πρόεδρος του ελληνικού τμήματος του Διεθνούς Συμβουλίου Μνημείων και Τοποθεσιών ICOMOS και επίτιμος διευθυντής Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων.

Στο κατεστραμμένο σημείο εστιάζουν πολλά διεθνή ΜΜΕ λέγοντας ότι εκεί μπορεί να βρίσκεται το «κλειδί» του τάφου ενώ μιλούν ξεκάθαρα για «βασιλικό τάφο», με ότι αυτό μπορεί να σημαίνει. Χαρακτηριστικό το δημοσίευμα του Guardian που σημειώνει: «Ανακαλύφθηκε μωσαϊκό που μπορεί να σηματοδοτεί έναν βασιλικό μακεδονικό τάφο».

«Δύο ημέρες αφότου επιβεβαιώθηκε ότι οστά που βρέθηκαν στη βόρεια Ελλάδα ανήκουν στον πατέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Φίλιππο Β', οι αρχαιολόγοι που σκάβουν τον τάφο της Αμφίπολης αποκάλυψαν ένα περίπλοκο ψηφιδωτό δάπεδο που μπορεί να αποτελεί δείγμα ότι πρόκειται για έναν ακόμη βασιλικό μακεδονικό τάφο», τονίζει το δημοσίευμα.

Ποιος είναι ο γενειοφόρος «πολεμιστής»; - Ο Πλούτωνας, ο Φίλιππος Β

Στη συνέχεια περιγράφει τα χρώματα και τις διαστάσεις του ευρήματος που απεικονίζει τον δαφνοστεφανωμένο άνδρα που οδηγεί άρμα, την παρουσία του θεού Ερμή, αλλά και το κυκλικό σημείο που λείπει και μπορεί να αποτελεί το «κλειδί» για τον ένοικο.

Στην νεκρική πομπή, προηγείται ο ψυχοπομπός Θεός Ερμής, έπεται ο Ηνίοχος, ο οποίος οδηγεί τα δύο πανέμορφα λευκά άλογα. Πίσω από τον Ηνίοχο, κατά πάσα πιθανότητα, εκτιμούν οι ειδικοί, βρίσκεται ο ίδιος ο νεκρός, τον οποίο οδηγούν στην άλλη ζωή. Η συγκλονιστική αυτή αποκάλυψη θα γίνει όταν αφαιρεθούν τα 60 εκ. χώματος τα οποία καλύπτουν ακόμη το ψηφιδωτό.

Με ενδιαφέρον εξετάζεται και η μορφή του έφηβου, κι όχι άνδρα Ερμή, η στάση του σώματός του, το γεγονός ότι κοιτάζει προς τον θεατή σαν κάτι να θέλει να τους πει. Η απεικόνιση του Ερμή ως ψυχοπομπού συναντάται (σε τοιχογραφία) και σε έναν από τους σημαντικότερους μακεδονικούς τάφους στην αρχαία Μίεζα, σε εκείνον που αποκαλείται «τάφος της κρίσεως», και πήρε το όνομά του από τη ζωγραφική παράσταση που τον διακοσμεί και έχει ως θέμα την κρίση του νεκρού.

Ποιος είναι ο γενειοφόρος «πολεμιστής»; - Ο Πλούτωνας, ο Φίλιππος Β

Στην πρόσοψη εκείνου του μακεδονικού τάφου με καμάρα απεικονίζονται ο νεκρός, ο ψυχοπομπός Ερμής και οι κριτές του Κάτω Κόσμου, οι Αιακός και Ραδάμανθυς.

Υπενθυμίζεται ότι η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού ανέφερε:

Προχωρεί η ανασκαφική έρευνα στον λόφο Καστά Αμφίπολης, από την ΚΗ´ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων.

Συνεχίζεται η σταδιακή αφαίρεση μέρους της επίχωσης, από τον δεύτερο χώρο, πίσω από τις Καρυάτιδες και μέχρι την επιφάνεια του δαπέδου, σε βάθος 6μ. από την θόλο. Κατά την αφαίρεση της επίχωσης αποκαλύφθηκε το μεγαλύτερο τμήμα ψηφιδωτού δαπέδου, το οποίο καλύπτει όλη την επιφάνεια του χώρου δηλαδή, 4,5μ. πλάτος επί 3 μ. μήκος.
Το ψηφιδωτό είναι κατασκευασμένο από μικρά βότσαλα, λευκού, μαύρου, γκριζωπού, μπλέ, κόκκινου και κίτρινου χρώματος. Την κεντρική παράσταση περιβάλλει διακοσμητικό πλαίσιο, πλάτους 0,60μ.,το οποίο συντίθεται από διπλό μαίανδρο, τετράγωνα και τρέχουσα σπείρα. Το φόντο της παράστασης είναι σε αποχρώσεις γκρί-μπλέ.

Ποιος είναι ο γενειοφόρος «πολεμιστής»; - Ο Πλούτωνας, ο Φίλιππος Β

Η κεντρική παράσταση απεικονίζει άρμα σε κίνηση, που σύρεται από δύο λευκά άλογα, το οποίο οδηγεί γενειοφόρος άνδρας, με στεφάνι δάφνης στο κεφάλι. Μπροστά από το άρμα απεικονίζεται ο θεός Ερμής ως ψυχοπομπός, ο οποίος φορά πέτασο, μανδύα, φτερωτά σανδάλια και κρατά κηρύκειο. Η σύνθεση έχει κατεύθυνση από ανατολικά προς τα δυτικά.

Η παράσταση διακρίνεται για την εξαίρετη τέχνη στην απόδοση των λεπτομερειών των χαρακτηριστικών, τόσο των μορφών, όσο και των αλόγων, όπως και για την αρμονία των χρωμάτων. Η σύνθεση είναι σύγχρονη του ταφικού συγκροτήματος και χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα π.Χ. Το ψηφιδωτό έχει υποστεί φθορά στο κέντρο, σε σχήμα κύκλου, διαμέτρου 0,80μ. Ωστόσο, πολλά μέρη από το φθαρμένο τμήμα έχουν βρεθεί στην αμμώδη επίχωση. Τις επόμενες μέρες θα γίνει προσπάθεια συγκόλλησης και αποκατάστασής του, προκειμένου να συντεθεί, στο μέτρο του δυνατού, η συνολική εικόνα της παράστασης.

Το ψηφιδωτό δάπεδο, ανατολικά και δυτικά, δεν έχει αποκαλυφθεί στο σύνολό του, καθώς η ανασκαφή είναι ακόμη σε εξέλιξη στα τμήματα αυτά. Στα νότια του ψηφιδωτού δαπέδου και ανάμεσα στα βάθρα των Καρυατίδων αποκαλύφθηκε πώρινο κατώφλι, καλυμένο με λευκό κονίαμα. Στα βόρεια του δαπέδου αποκαλύφθηκε το μαρμάρινο κατώφλι της θύρας, που οδηγεί στον τρίτο χώρο, διακοσμημένο με ιωνικό κυμάτιο, στο κάτω μέρος του.

Επίσης, εντοπίστηκαν, ακριβώς κάτω από το θύρωμα, προς το εσωτερικό του τρίτου χώρου, δύο ακόμη τμήματα από τα μαρμάρινα θυρόφυλλα.

www.imerisia.gr

[photo_7]

ΣΧΟΛΙΑ

  1. iconology2009 avatar
    iconology2009 12/10/2014 12:45:32

    Μερικοί αδημονούν να βρεθεί χρυσάφι στο τάφο. Αλλά το πραγματικό χρυσάφι είναι αυτό. Είναι οι καλλιτεχνικές δημιουργίες και όχι η πρώτη -πολύτιμη χρηματιστηριακά- ύλη. Άλλωστε και στην ίδια την αγορά τέχνης ένα τέτοιο έργο τέχνης έχει πολλαπλάσια αξία των όποιων πολύτιμων υλικών του. Αν αντί για τα ταπεινά βότσαλα είχε στη θέση του πολύτιμες πέτρες.

    • Τρελό νερό avatar
      Τρελό νερό @ iconology2009 12/10/2014 19:52:54

      Δίκιο έχετε, όλα πολύτιμα και θαυμαστά. To χρυσάφι όμως, το ψάχνουνε με τόση ανυπομονησία, όχι από υπερβάλλουσα απληστία, αλλά γιατί αν βρεθεί, τότε θα πρόκειται σίγουρα, για τάφο Βασιλιά.

      • ΚΜ avatar
        ΚΜ @ Τρελό νερό 12/10/2014 22:02:14

        Ας ξαναβγεί κανας Τζήμερος (ή άλλος της ίδιας ιδεολογικής φύρας) να μας πει και για το ψηφιδωτό, ότι δεν είναι αριστούργημα αλλά «χοντροκομμένο» και «νεοπλουτίστικης αντίληψης», όπως έλεγε για τις καρυάτιδες.

  2. sender avatar
    sender 12/10/2014 14:49:41

    Η σύνθεση έχει κατεύθυνση προς τα δυτικά.Εκεί,στη Δύση υπήρχαν τα Ηλύσια πεδία και να νησιά των Μακάρων!Η σημειολογία και στις λεπτομέρειες,από τους οι θαυμαστούς αρχαίους Ελληνες δημιουργούς!

    • sender avatar
      sender @ sender 12/10/2014 15:37:26

      (..τα νησιά..)

  3. ΓΓΣ avatar
    ΓΓΣ 12/10/2014 22:05:37

    Η κυκλική αποψίλωση του ψηφιδωτού πιθανόν να οφείλεται στην πτώση της άμμου σφράγισης από οπή οροφής που συνέδεε με σιλό άμμου που πιθανόν να υπήρχε, για ταχεία και ασφαλή σφράγιση του τάφου. Πιθανόν να υπήρχαν και άλλα σιλό άμμου σφράγισης πάνω από κάθε δωμάτιο. Με τον τρόπο αυτό και χρησιμοποιώντας την φυσική της ρευςτότητας της άμμου πετυχαίνουν ταχεία και ομοιόμορφη σφράγιση των δωματίων του τάφου έτσι ώστε να εξισορροπηθούν οι πιέσεις, στους προστατευτικούς τοίχους. Οι προστατευτικοί τοίχοι, που "χτίζονταν" πολύ γρήγορα αν οι μαρμάρινοι όγκοι τους ήταν τοποθετημένοι δίπλα στους κανονικούς τοίχους κατάλληλα τοποθετημένοι ώστε να υπάρχει καλαισθησία και να μεταφέρονται, δρούσαν ως προστατευτικά στοιχεία των αγαλμάτων και των θυρών, αλλά και ως εξισορροπιστές πίεσης από την άμμο σφράγισης. Η τεχνική με την ταυτόχρονη ροή της άμμου πρέπει να ήταν γνωστή από την χρησιμοποίησή της στις πυραμίδες της Αιγύπτου. Με τον τρόπο αυτό θα μπορούσαν με λίγο προςωπικό, γρήγορα και με ασφάλεια να σφραγίσουν έναν σημαντικότατο ταφικό μνημείο σε περίπτωση ανάγκης. Βέβαια από την πτώση της άμμου θα υπήρχαν αναπόφευκτα κάποιες απώλειες, είτε από την ορμή κρούσης της άμμου με το δάπεδο (που εκτινάςει τις ψηφίδες) είτε με την εκτίναξη ποσοτήτων άμμου που μπορεί να δημιουργήσει αλλοιώσεις ή καταςτροφές μικρής έκτασης στο γύρω χώρο. Πιθανόν οι καταστροφές στα πρόσωπα των καρυατίδων να οφείλονται στην κάκωση από εκτινάξεις άμμου. Η μαρμάρινη πόρτα, αν δεν είχε προστατευτικό τοίχο, πιθανόν δεν άντεξε λόγω ανισότητας των πιέσεων εκατέροθεν.

  4. toxo avatar
    toxo 12/10/2014 23:02:28

    Το αριστερό άλογο,με το γαλάζιο αρισερό μάτι, έχει κεφάλι που θυμίζει ταύρο.(Βουκεφάλας;)

  5. toxo avatar
    toxo 12/10/2014 23:08:28

    Το αριστερό άλογο,με το γαλάζιο αρισερό μάτι, έχει κεφάλι που θυμίζει ταύρο.(Βουκεφάλας;).Το χέρι του γενιοφόρου είναι το αριστερό ή το δεξί;Η παλάμη λείπει.

    • m.s avatar
      m.s @ toxo 13/10/2014 11:32:11

      δεν ξέρω για το αριστερό , αλλά το δεξί μου φαίνεται σαν να χαμογελάει στους ελληνόφοβους που βιάστηκαν να μιλήσουν.

    • Newcomer avatar
      Newcomer @ toxo 13/10/2014 23:48:17

      Μόνο Ένας μπορούσε να δαμάσει τον Βουκεφάλα..

  6. Διογένης avatar
    Διογένης 13/10/2014 18:43:17

    Η δική μου άποψη είναι ότι ο γενειοφόρος είναι ο Ηρακλής. Ο Πλούτωνας αποκλείεται από τον Ερμή. Ο Ερμής συνοδεύει νεκρούς, δεν θα ήταν λογικό να συνοδεύει τον θεό του κάτω κόσμου. Ο Φίλιππος είναι μια πιθανότητα, όμως γιατί; Αν ήθελαν να τιμήσουν κάποιον μεγάλο νεκρό, δεν θα ήθελαν κάποια ισχυρή αλληγορία; Κατά τη γνώμη μου, την ισχυρή αυτή αλληγορία προσέφερε στον καλλιτέχνη του ψηφιδωτού μόνον ο Ηρακλής. Ο Ηρακλής ήταν ο μυθικός γενάρχης των Αργεαδών, της δυναστείας της Μακεδονίας που τελείωσε να βασιλεύει με τον Μ. Αλέξανδρο (τυπικώς, με τον γιο του Αλέξανδρο Δ'). Ο Ηρακλής θα ήταν μια εξαιρετική περίπτωση ψηφιδωτού για βασιλικό τάφο, καθώς θα συμβόλιζε τη δύναμη, την δόξα και την βασιλική γενιά ταυτόχρονα. Το δάφνινο στεφάνι υπονοεί ακριβώς δόξα, δόξα μάλλον πολεμική. Όλο αυτό ταιριάζει περίφημα με τον Λέοντα της Αμφίπολης στην κορυφή. Αν είναι ο Ηρακλής τότε ο τάφος είναι πιθανότατα του Μ. Αλέξανδρου, για τον οποίο ξέρουμε ότι, θεωρητικά, έχει πολύ λίγες έως μηδαμινές πιθανότητες να του "κατακυρωθεί" ο τάφος. Γι' αυτό προσωπικά δεν θα ήθελα να παρασυρθώ από wishful thinking περί τον Ηρακλή. Όμως από όλα τα δεδομένα, ο Ηρακλής μου ταιριάζει περισσότερο. Από την άλλη, μου φαίνεται εκπλητικό το πόσο ασχλούνται όλοι σε όλο τον πλανήτη με τον τάφο. Νομίζω ότι εδώ υπάρχει ένα συλλογικό ένστικτο ότι έχουμε κάτι "πολύ σπουδαίο" και αυτό το "πολύ σπουδαίο" δεν μπορεί παρά να είναι ο τάφος του Αλέξανδρου, ανεξάρτητα από το εάν πράγματι ετάφη εκεί ή όχι (και τελικά κατέληξε μάλλον στην Αλεξάνδρεια).

  7. Γιάννης avatar
    Γιάννης 14/10/2014 14:48:33

    Σαν να υπάρχει και άλλο ένα χέρι δίπλα του στα χώματα που δεν ταιριάζει στην στάση του σώματος του γενειοφόρου.. και δεν μοιάζει για γυναικείο χέρι (με τίποτα η Περσεφόνη δλδ εκτός αν έχει πάνω της κάνα μανδύα).. Εμένα σαν να μου κάνει κάτι τις σαν.. Ο Φίλιππος Β' να φέρνει τον γιο του στον Άδη.. θα αποκαλυφθεί και το άλλο πρόσωπο σε λίγο δίπλα στον Φίλιππο... Ω ρε γλέντια μετά..!!!!

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ

Τα δεδομένα σας είναι ασφαλή! H διεύθυνση email δε θα δημοσιευθεί. Τα στοιχεία θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τη δυνατότητα σχολιασμού στο antinews.gr .

Tα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.