21/10/2009 08:21
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

Ο Υπαρκτός Σοσιαλισμός, ο (Νεο)Φιλελευθερισμός και η Ποιότητα του Κρατικού Παρεμβατισμού

Η διεθνής οικονομική κρίση αποτελεί αφορμή για προβληματισμό χωρίς αφοριστικές προσεγγίσεις.  Είναι πολύ χρήσιμο να κατανοήσουμε σημαντικά δεδομένα από την οικονομική ιστορία και να αντλήσουμε ανάλογα διδάγματα.  Υπογραμμίζεται  κατ’ αρχήν ότι ο καπιταλισμός του 20ου και του 21ου  αιώνα είχε/έχει διαφορετικό στίγμα από τον καπιταλισμό του 18ου και του 19ου αιώνα.  Επιπρόσθετα, η κάθε δεκαετία του 20ου αιώνα είχε σημαντικές διαφοροποιήσεις ενώ παράλληλα η κάθε χώρα του δυτικού καπιταλιστικού συστήματος είχε και εξακολουθεί να έχει τη δική της ιδιομορφία.

 Μέσα στα πλαίσια αυτά μπορούν να αξιολογηθούν ο υπαρκτός σοσιαλισμός, το φιλελεύθερο μοντέλο καθώς και ο νεοφιλελευθερισμός λαμβάνοντας επίσης υπ’όψιν τις συγκεκριμένες ιστορικές συγκυρίες και περιστάσεις.  Σημειώνεται ότι η κομουνιστική επανάσταση εκδηλώθηκε στη Ρωσία στην οποία «οι συνθήκες δεν ήταν ώριμες».  Άλλωστε σύμφωνα με τη Μαρξιστική προσέγγιση η επανάσταση αναμενόταν να εκδηλωθεί στις χώρες που ήταν σε προηγμένο βαθμό καπιταλισμού και συγκεκριμένα στη Γερμανία ή στην Αγγλία. 

 Στο σύστημα του υπαρκτού σοσιαλισμού ευνουχίσθηκε, μεταξύ άλλων, η ατομική πρωτοβουλία με αποτέλεσμα οι χώρες που υιοθέτησαν το σύστημα ή που τους επιβλήθηκε να έχουν ένα σχετικά χαμηλό βιοτικό επίπεδο.  Η κατάρρευση του κομουνιστικού συστήματος και τελικά η διάλυση της ίδιας της Σοβιετικής Ένωσης εξέπληξε πολλούς αλλά αξιολογώντας τις ιστορικές πραγματικότητες πρέπει να κατανοηθεί το τι έλαβε χώρα.  Το σύστημα του υπαρκτού σοσιαλισμού απέτυχε να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των λαών και ούτε κατάφερε να δώσει ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο.  Αντίθετα ο καπιταλισμός συνεχώς αναπροσαρμοζόταν στις νέες συνθήκες αλλά και στις νέες απαιτήσεις και κατάφερε σε διάφορες χώρες να διευρύνει τη ζώνη ευημερίας.

 Έτσι σταδιακά στο καπιταλιστικό σύστημα είδαμε να διευρύνονται οι κοινωνικές παροχές και οι κατακτήσεις.  Και δεν θα ήταν υπερβολή να λεχθεί ότι σε πολλές χώρες ο καπιταλισμός πήρε μια μορφή δημοκρατικού σοσιαλισμού ενώ παράλληλα το στοιχείο της αγοράς και της ιδιωτικής πρωτοβουλίας παρέμεινε.

Όταν ο καπιταλισμός αντιμετώπιζε μεγάλες κρίσεις κατάφερνε να προσαρμοσθεί.  Έστω και καθυστερημένα αλλά με αποφασιστικότητα οι Αμερικανοί αντέδρασαν στη μεγάλη κρίση του 1929-1933.  Με την εκλογή του Προέδρου Ρούζβελτ το 1932 εγκαινιάσθηκε μια νέα πολιτική η οποία οδήγησε στην ανάδυση του κοινωνικού κράτους.  Η εξέλιξη αυτή ήταν καθοριστικής σημασίας.  Έγινε κατανοητό, μεταξύ άλλων, ότι η ελεύθερη αγορά από μόνη της δεν μπορούσε να ανταποκριθεί στις προκλήσεις και ότι ο παρεμβατικός ρόλος του κράτους ήταν απαραίτητος.  Το ερώτημα που εγείρεται σήμερα είναι ο βαθμός και η ποιότητα του παρεμβατισμού.

 Έκτοτε τέθηκαν οι βάσεις για ένα σύστημα στο οποίο ο ρόλος του κράτους θα ήταν σημαντικός.  Με αυτό το μοντέλο οι ΗΠΑ, η Δυτική Ευρώπη και ο Δυτικός Κόσμος γενικότερα βίωσαν από το 1945 μέχρι το 1973 μία περίοδο ευημερίας. Το 1973 σημειώθηκε μία νέα κρίση χαμηλότερης έντασης παράλληλα με την πετρελαϊκή κρίση.  Η κρίση του 1973 και το πρόβλημα του στασιμοπληθωρισμού δεν είχε να κάνει μόνο με την αύξηση της τιμής του πετρελαίου.  Είχαν προηγηθεί και άλλες εξελίξεις μεταξύ των οποίων η κακοδιαχείριση του κοινωνικού κράτους, η αλλοίωση του εργασιακού ήθους, η μείωση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας, η μεγάλη δύναμη των συντεχνιών και οι ψηλές δημόσιες δαπάνες και φορολογίες.  Κάτω από αυτές τις συνθήκες προέκυψαν νέες ιδέες οι οποίες είχαν στόχο να καυτηριάσουν τις υπερβολές του κρατικού παρεμβατισμού καθώς και την κακοδιαχείριση του κοινωνικού κράτους.

 Έτσι είχαμε τη νέα μορφή του φιλελευθερισμού, αυτό που κατέληξε να ονομάζεται νεοφιλελευθερισμός.  Η φιλοσοφία αυτή έγινε δεκτή: υπήρξε ο θρίαμβος της Thatcher στην Αγγλία, του Kohl στη Γερμανία και του Reagan στις Ηνωμένες Πολιτείες.  Η προεδρία Reagan  ήταν καθοριστικής σημασίας για την περαιτέρω πορεία των ΗΠΑ: η χώρα εισήλθε σε μία νέα περίοδο ευημερίας άνευ προηγουμένου.  Ταυτόχρονα η νέα οικονομική δυναμική συνέβαλε ουσιαστικά στην αμερικανική επικράτηση στον Ψυχρό Πόλεμο.  Και η προεδρία Clinton (1993-2000) ήταν σημαντική.  Τα οικονομικά επιτεύγματα είχαν τη ρίζα τους στην περίοδο του Reagan.  Όμως ο Clinton έδωσε και πάλι ένα κοινωνικό στίγμα και κατάφερε να διευρύνει ακόμη περισσότερο την ευημερία.

 Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του George W. Bush (2001-2008) υπήρξε μία υπερβολή και μία ασυδοσία: μεταξύ άλλων, ο ρυθμιστικός ρόλος του κράτους ήταν κατ’ουσίαν ανύπαρκτος.  Δεν λήφθηκαν εκείνα τα μέτρα τα οποία θα μπορούσαν να παρεμποδίσουν τη συντριβή του συστήματος της αγοράς καθώς και άλλες υπερβολές που οδήγησαν στην πρόσφατη διεθνή κρίση.

Το καπιταλιστικό σύστημα και πάλι παρά τις δυσκολίες αναμένεται ότι θα ξεπεράσει και αυτή τη κρίση. Οι πρώτες ενδείξεις της ανάκαμψης άρχισαν να εμφανίζονται.  Υπάρχει σήμερα συσσωρευμένη γνώση για το τι έλαβε χώρα στο παρελθόν ούτως ώστε να αποφευχθούν τα χειρότερα.

 Τα νέα δεδομένα υπογραμμίζουν την ανάγκη νέων προσεγγίσεων.  Η στρατηγική συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και η αποφυγή των υπερβολών είτε της ασύδοτης αγοράς είτε του άκρατου κρατισμού θεωρούνται απαραίτητα στοιχεία για την επιτυχία.  Παράλληλα είναι καθοριστικής σημασίας να δοθεί τεράστια βαρύτητα σε ένα νέο μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης.  Η Κύπρος θα πρέπει να αντλήσει τα δικά της διδάγματα και να παραμερίσει τη στείρα συνθηματολογία και τον λαϊκισμό.

 Ο Ανδρέας Θεοφάνους είναι Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας και Διευθυντής του Κυπριακού Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων.

ΣΧΟΛΙΑ

  1. BLACK avatar
    BLACK 21/10/2009 15:41:09

    Το άρθρο προσλαμβάνει τα πολιτικά συστήματα της μίας ή της άλλης χώρας ως εάν αυτά να αναπτύσσονταν στο κενό, χωρίς ανταγωνισμούς με άλλα κράτη και άλλα συστήματα. Πρέπει να δει κανείς πως θα ήταν οι σοσιαλιστικές χώρες χωρίς τον αβάσταχτο ψυχροπολεμικό ανταγωνισμό με τις καπιταλιστικές.

    Από την άλλη πλευρά, πως θα ήταν η Αμερική του Ρήγκαν ή ακόμη και κράτη όπως η Ολλανδία, αν δεν είχαν ολόκληρες ηπείρους σε υποδούλωση; η ευημερία των κερδών της Shell οφείλεται στο θαύμα του καπιταλιστικού συστήματος, ή στην σφαγή των πληθυσμών ολόκληρων περιοχών και την υφαρπαγή του φυσικού πλούτου; Πόσο θα ήτανε το εισόδημα του μέσου Αμερικάνου χωρίς το ιρακινό πετρέλαιο, ως την τελευταία του μάλιστα σταγόνα; οι ΗΠΑ τις ανα τον πλανήτη δικτατορίες δεν τις κάνανε για πλάκα.

    Το κλειδί της δυτικής ευημερίας βρίσκεται στο ΑΙΜΑ, το αληθινό ανθρώπινο αίμα που τρέχει ποτάμι σε Λατινική Αμερική, Αφρική και Μέση Ανατολή. Με ξένο αίμα σου κάνω κι εγώ συστήματα, να τρίβεις τα μάτια σου...

    • B.K.Σ. avatar
      B.K.Σ. @ BLACK 21/10/2009 23:11:04

      και στο όπιο, όπως αναφέρεται στο παραπλεύρως θέμα.

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ

Τα δεδομένα σας είναι ασφαλή! H διεύθυνση email δε θα δημοσιευθεί. Τα στοιχεία θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τη δυνατότητα σχολιασμού στο antinews.gr .

Tα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.