#_CRON_JOB_#
#_CRON_JOB_#
10/05/2013 06:15
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

Η άσχετη... διαμάχη λιτότητας στην Ευρώπη



Το πιο ορατό σύμπτωμα της κρίσης στην ευρωζώνη ήταν τα μεγάλα και μεταβλητά ασφάλιστρα κινδύνου που οι περιφερειακές χώρες της τώρα πρέπει να πληρώσουν για το δημόσιο χρέος τους. Επιπλέον, μια επιδραστική εργασία των Carmen Reinhart και Kenneth Rogoff υποδηλώνει ότι η οικονομική ανάπτυξη πέφτει απότομα όταν το δημόσιο χρέος της χώρας αυξάνεται πάνω από το 90% του ΑΕΠ. Έτσι, η πολιτική συνταγή για την επίλυση της κρίσης φαίνεται απλή: λιτότητα. Τα δημοσιονομικά ελλείμματα θα πρέπει να κοπούν για να μειωθούν τα επίπεδα του χρέους. Η συζήτηση, όμως, για λιτότητα και το κόστος του υψηλού δημόσιου χρέους χάνει σε ένα βασικό σημείο, σχολιάζει ο οικονομολόγος Daniel Gros.

Το εξωτερικό δημόσιο χρέος είναι διαφορετικό από το εσωτερικό. Οι ξένοι δεν μπορούν να ψηφίσουν για τους υψηλότερους φόρους ή τη μείωση των δαπανών που απαιτούνται για την εξυπηρέτηση του χρέους. Επιπλέον, στην περίπτωση του εσωτερικού χρέους, ένα υψηλότερο επιτόκιο ή το ασφάλιστρο κινδύνου οδηγούν απλώς σε περισσότερη ανακατανομή στο εσωτερικό της χώρας (από τους φορολογούμενους προς τους κατόχους ομολογιών). Αντίθετα, στην περίπτωση του εξωτερικού χρέους, τα υψηλότερα επιτόκια οδηγούν σε απώλεια ευημερίας για τη χώρα στο σύνολό της, επειδή η κυβέρνηση πρέπει να μεταφέρει πόρους στο εξωτερικό, κάτι το οποίο συνήθως απαιτεί ένα συνδυασμό της υποτίμησης των συναλλαγματικών ισοτιμιών και τη μείωση των εγχώριων δαπανών.

Αυτή η διάκριση μεταξύ εξωτερικού και εσωτερικού χρέους είναι ιδιαίτερα σημαντική στο πλαίσιο της κρίσης του ευρώ, καθώς οι χώρες της ευρωζώνης δεν μπορούν να κάνουν υποτίμηση για να αυξήσουν τις εξαγωγές, εφόσον αυτό απαιτείται για την εξυπηρέτηση του εξωτερικού χρέους. Και τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι η κρίση του ευρώ δεν είναι πραγματικά για το δημόσιο χρέος, αλλά και για το εξωτερικό χρέος.

Πράγματι, μόνο οι χώρες που είχαν μεγάλα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών πριν από την κρίση επηρεάστηκαν από αυτό. Η περίπτωση του Βελγίου είναι ιδιαίτερα διδακτική, επειδή το ασφάλιστρο κινδύνου στο βελγικό δημόσιο χρέος παρέμεινε σε μέτρια επίπεδα στο μεγαλύτερο μέρος της κρίσης του ευρώ, αν και το χρέος της χώρας ως προς το ΑΕΠ είναι πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης (γύρω στο 100%), ενώ δεν υπήρχε κυβέρνηση για περισσότερο από ένα χρόνο.

Ένα ακόμη πιο ξεκάθαρο παράδειγμα στην κρίσιμη διαφορά μεταξύ τους εξωτερικού και του εσωτερικού χρέους παρέχεται από την Ιαπωνία, η οποία έχει μακράν τον υψηλότερο λόγο χρέους/ΑΕΠ στις χώρες του ΟΟΣΑ. Μέχρι στιγμής, η χώρα δεν έχει βιώσει μια κρίση χρέους και τα επιτόκια παραμένουν εξαιρετικά χαμηλά, γύρω στο 1%. Ο λόγος είναι προφανής: η Ιαπωνία έχει σημαντικά πλεονάσματα τρεχουσών συναλλαγών για δεκαετίες, κάτι που της δίνει περισσότερο από επαρκείς εγχώριες αποταμιεύσεις για να απορροφήσει το σύνολο του δημόσιου χρέους της στο εσωτερικό.

Τι σημαίνει αυτό για τη συζήτηση λιτότητας στην Ευρώπη; Εάν το εξωτερικό χρέος έχει μεγαλύτερη σημασία από ό,τι το δημόσιο χρέος, η βασική μεταβλητή που απαιτεί προσαρμογή είναι το εξωτερικό έλλειμμα, όχι το δημοσιονομικό έλλειμμα. Μια χώρα που έχει ένα ισορροπημένο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών δεν χρειάζεται κανένα επιπλέον ξένο κεφάλαιο. Γι’ αυτό τα ασφάλιστρα κινδύνου συνεχίζουν να μειώνονται στην ευρωζώνη, παρά την υψηλή πολιτική αβεβαιότητα στην Ιταλία και τα συνεχή μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα αλλού. Τα εξωτερικά ελλείμματα των περιφερειακών χωρών πέφτουν ραγδαία, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ανάγκη για εξωτερική χρηματοδότηση.

Η διαμάχη για τη λιτότητα και το υψηλό κόστος του δημόσιου χρέους είναι συνεπώς παραπλανητική για δύο λόγους. Πρώτον, έχει συχνά επισημανθεί ότι η λιτότητα μπορεί να είναι αυτοκαταστροφική, διότι η μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος μπορεί να οδηγήσει βραχυπρόθεσμα σε αύξηση του λόγου χρέους /ΑΕΠ, αν και το επίπεδο του χρέους και ο πολλαπλασιαστής είναι μεγάλα. Αλλά η λιτότητα δεν μπορεί ποτέ να είναι αυτοκαταστροφική για την εξωτερική προσαρμογή. Αντίθετα, όσο μεγαλύτερη είναι η πτώση της εγχώριας ζήτησης σε απάντηση των περικοπών των δημοσίων δαπανών, τόσο περισσότερο οι εισαγωγές θα πέφτουν και τόσο ισχυρότερη θα είναι η βελτίωση στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών - και τελικά και η μείωση του ασφαλίστρου κινδύνου.

Η εμπειρία της Ιταλίας είναι διαφωτιστική: οι μεγάλες αυξήσεις φόρων που επιβλήθηκαν από την τεχνοκρατική κυβέρνηση του πρώην πρωθυπουργού Μάριο Μόντι το 2012 είχαν υψηλότερο από τον αναμενόμενο αντίκτυπο στη ζήτηση. Η οικονομία συρρικνώνεται τόσο πολύ, που ο λόγος χρέους/ΑΕΠ στην πραγματικότητα αυξάνεται και το πραγματικό έλλειμμα βελτιώθηκε οριακά μόνο, διότι τα δημόσια έσοδα πέφτουν μαζί με το ΑΕΠ. Όμως, μια παρενέργεια της πτώσης του ΑΕΠ είναι η ισχυρή πτώση των εισαγωγών - και έτσι μια σημαντική βελτίωση στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο είναι και ο λόγος που το ασφάλιστρο κινδύνου εξακολουθεί να μειώνεται, παρά την πολιτική αναταραχή που δημιουργήθηκε από τις πρόσφατες εκλογές.

Δεύτερον, εάν το εξωτερικό χρέος είναι το πραγματικό πρόβλημα, η κλιμακούμενη διαμάχη σχετικά με τα αποτελέσματα των Reinhart/Rogoff είναι άνευ σημασίας για την κρίση του ευρώ. Οι χώρες που έχουν δικό τους νόμισμα, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο - και ιδίως οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες μπορούν να δανειστούν από τους ξένους σε δολάρια - δεν αντιμετωπίζουν άμεσο περιορισμό χρηματοδότησης.

Για τις χώρες αυτές, έχει σημασία το αν η ιστορία δείχνει ότι υπάρχει μια ισχυρή επίδραση όταν το δημόσιο χρέος υπερβαίνει το 90% του ΑΕΠ. Αλλά οι περιφερειακές χώρες της ευρωζώνης απλά δεν έχουν μια επιλογή: έπρεπε να μειώσουν τα ελλείμματά τους, επειδή το ξένο κεφάλαιο από το οποίο οι οικονομίες τους ήταν τόσο εξαρτημένες δεν ήταν πλέον διαθέσιμο.

Αλήθεια είναι όμως και το αντίστροφο: μόλις οι τρέχουσες διακυμάνσεις των συναλλαγών έχουν πλεόνασμα, η πίεση από τις χρηματοπιστωτικές αγορές υποχωρεί. Αυτό είναι πιθανό να συμβεί σύντομα. Σε αυτό το σημείο, οι περιφερειακές χώρες θα ανακτήσουν τη φορολογική κυριαρχία τους - και θα είναι σε θέση να αγνοήσουν την προειδοποίηση των Reinhart και Rogoff με δική τους ευθύνη.

project-syndicate

ΣΧΟΛΙΑ

  1. ειδωλοκλάστης avatar
    ειδωλοκλάστης 10/05/2013 06:56:47

    Μετά τόν Στήγκλιτς (πού κατήγγειλε τό "σύστημα" ΠΤ/Παγκόσμιας Τράπεζας&ΔΝΤ ώς μέγα διαφθορέα) μιά ακόμα φωνή, μιά πρώην νομική σύμβουλος(μεγαλοστέλεχος) τής ΠΤ, έρχεται νά μάς προειδοποιήσει καταγγέλοντας τό τραπεζοκλεπτοκρατικό σύστημα πού επιδιώκει νά κατακτήσει τόν κόσμο μέ τόν έλεγχο πού ασκεί στό χρήμα μέσα από τίς Κεντρικές Τράπεζες πού τού ανήκουν.
    http://www.larsschall.com/2013/05/08/governance-issues-at-the-world-bank-a-security-risk-to-the-world-order/

  2. Συριζαλβανία του Χότζα avatar
    Συριζαλβανία του Χότζα 10/05/2013 09:12:55

    Αρκετά καλή ανάλυση! Με εξαίρεση ίσως την Ιταλία όπου η αύξηση του χρέους και η μη ταχεία εξισορρόπηση του ελλείμματος -παρά την τεράστια πρόοδο- οφείλεται σε σημαντικό βαθμό (1/3 ετήσιας αύξησης χρέους) στη συμμετοχή της χώρας στα ευρωπαϊκά πακέτα διάσωσης, το υπόλοιπο άρθρο είναι εξαιρετικό. Η λιτότητα και η βίαιη απομόχλευση σε χώρες όπως η Ελλάδα με τεράστια (πρωτογενή) ελλείμματα στον προϋπολογισμό και τρομαχτικά ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ήταν μονόδρομος. Η ΕΖ μετά από 3 χρόνια από την έναρξη αυτών των πολιτικών, έχει ένα ταχύτατα αναπτυσσόμενο εμπορικό ισοζύγιο με χώρες εκτός ΕΖ, αυξάνοντας εντυπωσιακά τις εξαγωγές της και μειώνοντας τις εισαγωγές της. Η αύξηση των εξαγωγών και η μείωση των εισαγωγών σε συνδυασμό με την ύφεση/ανεργία πλήττει -αποκλειστικά- τους εσωστρεφείς κλάδους της ευρωπαϊκής οικονομίας που δε μπορούσαν να συντηρηθούν στο σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο κόσμο παρά μόνο με διαρκώς αυξανόμενη μόχλευση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι ΗΠΑ, όπου ο δημόσιος τομέας υπερμοχλεύεται ενώ παράλληλα ο λόγος των νέων ιδιωτικών χρεών προς τα κέρδη EBITDA των αμερικανικών επιχειρήσεων είναι μεγαλύτερος από τις αρχές της κρίσης. Το μόνο που δεν αναφέρει ο αρθρογράφος -εσφαλμένα κατά την άποψή μου- είναι η δυναμικότερη ενεργοποίηση της ΕΚΤ. Η απομόχλευση για να είναι επιτυχημένη απαιτεί ένα συνδυασμό λιτότητας, αναδιάρθρωσης χρέους και τύπωμα χρήματος. Η μείωση των βασικών παρεμβατικών επιτοκίων της ΕΚΤ είναι σημαντική αλλά θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ''σταγόνα στον ωκεανό'' της κρίσης. Αυτό που απαιτείται είναι ριζοσπαστικές πολιτικές quantitative easing από την ΕΚΤ, που θα μπορούσαν να επικεντρωθούν σε απευθείας αγορά τιτλοποιημένων δανείων που στο παρελθόν είχαν χορηγηθεί σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις και ειδικά σε ενα στοχευμένο χαλάρωμα του πλαισίου εγγυήσεων που απαιτούν οι τράπεζες για να δανείσουν. Για να μη δημιουργηθούν επιπλέον προβλήματα μόχλευσης των τραπεζικών συστημάτων των χωρών της ΕΖ αυτή η ρευστότητα θα πρέπει να χορηγηθεί στις πιο εξωστρεφείς υπάρχουσες δραστηριότητες και σε επενδυτικά σχέδια με σαφή εξωστρεφή χαρακτήρα. Όλα αυτά φυσικά με την αναγκαία προϋπόθεση της προσήλωσης των κυβερνήσεων των χωρών της ΕΖ σε προγράμματα διαρθρωτικών αλλαγών και μεταρρυθμίσεων!

  3. Nik avatar
    Nik 10/05/2013 09:28:16

    Rheinhart & Rogoff είναι μελέτη που έγινε κουρέλι μετά την ανάδειξη λαθών αριθμητικής στα οποία βασίστηκε. Αν αυτή είναι η βάση για το σκεπτικό του άρθρου μάλλον δεν πάμε καλά.

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ

Τα δεδομένα σας είναι ασφαλή! H διεύθυνση email δε θα δημοσιευθεί. Τα στοιχεία θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τη δυνατότητα σχολιασμού στο antinews.gr .

Tα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.