#_CRON_JOB_#
#_CRON_JOB_#
26/01/2011 22:21
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΧΟΛΙΟΥ

ΗΠΑ και Ε.Ε.- Παράλληλες ιστορίες νομισματικής ένωσης



Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η ΕΕ είναι δυο τεράστιες περιοχές ελεύθερου εμπορίου, με σοβαρά βραχυπρόθεσμα οικονομικά προβλήματα, και σημαντικές  μακροπρόθεσμες προκλήσεις. Παράλληλα, είναι και οι δυο ζώνες κοινού νομίσματος. Στην Αμερική λειτουργεί το δολάριο, στην ΕΕ το ευρώ. Και τα δυο νομίσματα έχουν τα δικά τους προβλήματα το καθένα.

Όμως, μόνο η ευρωπαϊκή νομισματική ένωση αντιμετωπίζει το φάσμα της διάλυσης. Στην Αμερική δεν υπάρχει αντίστοιχη απειλή. Ο λόγος για αυτή τη διαφορά έγκειται στην εσωτερική διακίνηση του εργατικού δυναμικού, στη παραγωγικότητα, και στις δημοσιονομικές πολιτικές που εφαρμόζονται. Εκεί είναι που πρέπει να αναζητηθούν τα στοιχεία για το αν η ΕΕ και το ευρώ θα μπορέσουν να επιβιώσουν.

Η δυνατότητα ελεύθερης μετακίνησης από φτωχότερες προς πλουσιότερες περιοχές, αποτελεί παράγοντα που αποτρέπει την οικονομική κατάπτωση. Το ίδιο σημαντικός παράγοντας είναι και η δυνατότητα υποτίμησης του νομίσματος, η οποία αυξάνει την ανταγωνιστικότητα στις οικονομικά αδύναμες περιοχές. Υποτίμηση όμως δεν μπορεί να συμβεί σε μια νομισματική ένωση, και τα πράγματα δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο όταν υπάρχουν εγγενείς περιορισμοί στη δυνατότητα μετακίνησης του εργατικού δυναμικού.

Οι λόγοι που η μετακίνηση του εργατικού δυναμικού είναι περιορισμένη στην Ευρώπη, είναι πάμπολλοι. Στην Αμερική, μέχρι και στα τέλη του 19ου αιώνα, οι περισσότεροι Αμερικανοί θεωρούσαν τους εαυτούς τους πολίτες της Πολιτείας του πρώτα, και μετά της Ομοσπονδίας. Οι Πολιτείες όμως δεν ήταν ανεξάρτητα και διαφοροποιημένα έθνη, και δεν είχαν από μια κοινή ιστορία, κουλτούρα, θρησκεία, ή εθνική ταυτότητα.

Ο μεγαλύτερος παράγοντας όμως που συντελεί στην ελεύθερη μετακίνηση του εργατικού δυναμικού, έχει να κάνει με τη γλώσσα. Σε ολόκληρη την Αμερική, τα αγγλικά είναι η κυρίαρχη και κοινή γραπτή και προφορική γλώσσα. Κάτι τέτοιο όμως δεν συμβαίνει στην Ευρώπη (ούτε στη Κίνα, ούτε στην Ινδία). Για τους πολίτες της ΕΕ που δεν μιλάνε κάποια διαδεδομένη γλώσσα, όπως είναι τα αγγλικά, η δυνατότητα μετακίνησής του σε άλλες περιοχές της Ένωσης, είναι περιορισμένες.

Αυτές είναι διαφορές που δεν μπορούν να αγνοηθούν. Αν και η παγκοσμιοποίηση έχει επέλθει σε διάφορους τομείς της γενικότερης κουλτούρας, η διαφοροποίηση που υφίσταται από περιοχή σε περιοχή της ΕΕ είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από την αντίστοιχη στις ΗΠΑ. Ας μη ξεχνάμε πως μέχρι πριν 50-60 χρόνια, οι Ευρωπαίοι αλληλοσφάζονταν σε τακτά χρονικά διαστήματα. Αντιθέτως, οι ΗΠΑ διαθέτουν μια κοινή ιστορία, στη διάρκεια της οποίας, με εξαίρεση τον εμφύλιο πόλεμο, οι πολίτες τους μάχονταν στους πολέμους από κοινού.

Όλα αυτά σημαίνουν απλά πως όταν η οικονομία της Καλιφόρνιας παίρνει τον κατήφορο, οι κάτοικοί της μετακινούνται αλλού. Όταν οι δουλειές αραιώνουν στις μεσοδυτικές Πολιτείες, ο κόσμος πάει στο Τέξας. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει εύκολα στην ΕΕ. Η δυνατότητα της μετακίνησης που έχουν οι Αμερικάνοι, έχει συντελέσει στη μείωση του χάσματος (σήμερα είναι 40%)  του  κατά κεφαλή εισοδήματος μεταξύ των πλουσιότερων και φτωχότερων Πολιτειών των ΗΠΑ. Η απασχόληση, αλλά και το κεφάλαιο συνεχώς προσαρμόζονται μετακινούμενα εκεί όπου η παραγωγικότητα αυξάνει. Η αντίστοιχη διαφορά παραγωγικότητας και κατά κεφαλή εισοδήματος στην ευρωζώνη είναι πολύ μεγαλύτερη, τονίζοντας την αναγκαιότητα για μια πιο εύκολη μετακίνηση εργατών.

Τέλος, αν και τα δημοσιονομικά συστήματα των Πολιτειών διαφέρουν μεταξύ τους, το γενικό δημοσιονομικό βάρος είναι λιγότερο από το μισό του ομοσπονδιακού ορίου. Οι Πολιτείες σίγουρα αντιμετωπίζουν σοβαρές δημοσιονομικές προκλήσεις, με αδύναμα ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά προγράμματα, όμως όλοι οι πολίτες, σε όποια Πολιτεία και να διαμένουν, απολαμβάνουν έναν ενιαίο εθνικό προϋπολογισμό, κάτι που δεν υφίσταται στην ΕΕ, όπου οι κάτοικοι διαφορετικών χωρών αντιμετωπίζουν ριζικά διαφορετικές  δημοσιονομικές πολιτικές.

Πολλοί θεωρούν πως η απουσία ενός κοινού δημοσιονομικού συστήματος στην ΕΕ, αποτελεί το μεγαλύτερό της πρόβλημα. Ο ανταγωνισμός όμως σε φόρους και υπηρεσίες είναι ωφέλιμος και όχι βλαβερός. Παρόλα αυτά, θα πρέπει να εισαχθούν αυστηρότεροι περιορισμοί, και  σοβαρές ποινές, όσον αφορά στους εθνικούς προϋπολογισμούς, αν το ευρώ θέλει να επιβιώσει.

Όσοι έχουν ήδη καταδικάσει τη βιωσιμότητα του ευρωπαϊκού νομίσματος, καλά θα κάνουν να θυμηθούν πως είναι μόλις δέκα χρόνων. Ακόμη και η Αμερική είχε σοβαρά προβλήματα στις αρχές,  από το αρχικό χάος της ίδρυσής της, έως τις  συγκρούσεις μεταξύ τραπεζικών και αγροτικών συμφερόντων στο ζήτημα του κανόνα του χρυσού στα τέλη του 19ου αιώνα. Για αυτό, όσοι είναι απαισιόδοξοι για το ευρώ, ας δουν πως εξελίχθηκε το δολάριο.

Η ευρωζώνη θα πρέπει να αντιμετωπίσει άμεσα το ζήτημα των εθνικών χρεών, να μειώσει τα ελλείμματα των προϋπολογισμών των κρατών μελών, και να ισχυροποιήσει το τραπεζικό της σύστημα. Και αν θέλει να επιβιώσει στο μέλλον, θα πρέπει να προχωρήσει σε δομικές μεταρρυθμίσεις που θα αυξήσουν την εσωτερική μετακίνηση του εργατικού της δυναμικού, απαλύνοντας έτσι τις οικονομικές διαφορές μεταξύ των πλουσίων και των φτωχών περιοχών. Το αν τα εκλογικά σώματα θα στηρίξουν τους πολιτικούς εκείνους που θα θελήσουν να εφαρμόσουν τα παραπάνω, απομένει να αποδειχτεί. Όπως απομένει να αποδειχτεί, αν τα πολιτισμικά και γλωσσικά εμπόδια θα ξεπεραστούν προς όφελος της γενικότερης οικονομικής προόδου.

Πολλές γενιές Ευρωπαίων πολιτικών προσπάθησαν να χτίσουν την ευρωπαϊκή ένωση, και αργότερα την ευρωζώνη, με σκοπό τη στενότερη συνεργασία μεταξύ κρατών που κάποτε ήταν πολεμικοί αντίπαλοι. Το αν η νομισματική ένωση ήταν κάτι το απαραίτητο, παραμένει υπό αμφισβήτηση. Παρά τα πολλά της πλεονεκτήματα, η μακροοικονομική διαχείριση διαφορετικών οικονομιών, αποτελεί σημαντική πρόκληση. Το ευρώ ήταν ρίσκο από την αρχή. Ένα μεγάλο πείραμα. Στο παρελθόν, κάποιες αντίστοιχες προσπάθειες νομισματικής ένωσης απέτυχαν, άλλες πέτυχαν. Το μέλλον της ευρωζώνης μπορεί να φαίνεται ομιχλώδες, αλλά είναι γεμάτο από ενδιαφέρουσες εντάσεις.

TουMichael Boskin,ΚαθηγητήΟικονομικώνστοStanford University



S.A.-Project Syndicate